روزنه
زنان مصر در میان بیم و امید
زنان مصری در دوران مبارزه با رژیم حسنی مبارک همزمان و پابهپای مردان شرکت داشتند. آنها در اعتراضات میدان التحریر نیز در صف اول بوده و کلیشه زن سنتی خانهنشین مصری را شکستند، اما هنوز روشن نیست که حاکمیت جدید، چقدر حقوق آنها را تضمین کند. دنیا در فوریه ۲۰۱۱ شاهد حضور زنان مصری در کنار مردانی بود که برای زندگی بهتر به خیابانها ریخته بودند. اعتراضاتی که در نهایت منجر به سقوط رژیم مبارک شد، بدون مشارکت و اراده زنان مصری قابل تصور نبود. سرنگونی مبارک و پیروزی انقلاب مصر در یک فاصله زمانی کوتاه ۱۸روزه از ژانویه تا فوریه ۲۰۱۱ صورت گرفت. در این برهه تفاوتی بین زن و مرد، مسیحی و مسلمان یا اسلامگرایان و لیبرالها دیده نمیشد و بسیاری با خوشبینی به این کیفیت نام «آرمانشهر مصری» داده بودند.
عذرا عبدالفتاح، یکی از فعالان حقوق زنان در مصر است که میگوید: «پیش از انقلاب میگفتیم که مردهای مصری عقبمانده هستند و کاری جز ایجاد مزاحمت برای زنان ندارند، اما این رفتارها با سرنگونی مبارک پایان گرفتند. در واقع رژیم فاسد مبارک مردم را بد کرده بود.» تصویر پشت صحنه و سنتی زنان مصر نیز در خلال انقلاب تغییر کرد. برای کمتر کسی قابل تصور بود که این زنان مصری در تظاهرات ضدرژیم در صفوف اول بایستند یا به تنهایی در چادرهای برپا شده در میدان التحریر بخوابند. عبدالفتاح میگوید این انقلاب بسیاری از الگوها و برداشتها را نسبت به زن مصری متحول کرد.
عذرا عبدالفتاح یکی از شناخته شدهترین فعالان زن مصری، موسس نهادی به نام «جنبش جوانان ۶ آوریل» است. این جریان در ماه آوریل ۲۰۰۸ و طی مبارزات کارگران کارخانه نساجی «محله» در نیل دلتا شکل گرفته است. عبدالفتاح میگوید اعتراضات کارگری یاد شده را که مدتها پیش از اشغال میدان التحریر صورت گرفتند، میتوان نخستین جوانههای تظاهرات علیه حاکمیت مبارک تلقی کرد. عذرا عبدالفتاح چهرهای شناخته شده در حوزههای حقوقبشری، زنان و کارگران است. شهرت او به تلاش و مبارزه مستمر برای گستردهکردن جنبش اعتراضی در مصر و بهکارگیری شیوههای مسالمتجویانه در این مسیر است.
عبدالفتاح همراه با اسماء فیروز، وبلاگنویس مصری نامزد دریافت جایزه نوبل صلح نیز شده است. او در گفتوگو با دویچهوله و با یادآوری روزهای انقلاب 2011 میگوید: «ما با یک اعتصاب کوچک و محدود، اعتصابی بزرگ و سراسری در مصر به راه انداختیم. جوانههای اعتراض را ما کاشتیم و دیگران آن را به حوزههای وسیعتر جامعه منتقل کردند. از حرکت کوچک ما، جنبشهای دیگری سر برآوردند.»
شورای نظامی مصر که عهدهدار امور کشور پس از سرنگونی مبارک شد، زنان را در آغاز به صورتی آگاهانه نادیده گرفت. تندروهای سلفی نیز با رسیدن به قدرت، شروع به انواع حملات علیه زنان کردند. همسویی این دو جریان محافظهکار و تندرو در محدودکردن زنان مصری تا آنجا پیش رفت که فعالان معترض را تحت فشار و موردتهدید قرار دادند.
این فشارها در ماه دسامبر ۲۰۱۱ به اوج خود رسید. زنان معترض به دادگاه نظامی برده شده و مورد آزمایشهای فیزیکی توهینآمیز قرارگرفتند. منصوره عزالدین، نویسنده مصری و فعال حقوق زنان میگوید: «پس از این بود که عادت مزاحمت جنسی علیه زنان دوباره به خیابانهای قاهره برگشت و اینبار به صورتی سازمانیافته از سوی شورای نظامی حاکم بر مصر!» با وجود شواهد ناشی از عدمتحمل حضور زنان مصری در عرصه سیاسی و تکاپوی آنها برای گرفتن حقوق خود، هنوز نمیتوان بهطور قطع و با اطمینان گفت که آنها بازندگان این انقلاب بودهاند. دستکم خود فعالان زن مصری، این نتیجهگیری را شتابزده و پیشهنگام میدانند.
دالیا زیاده، مدیر مرکز مطالعات توسعه «ابنخلدون» در قاهره و موسس حزب «عدالت نو» میگوید که زنان مصری مصمم شدهاند میدان مبارزه برای آزادی و برابری اجتماعی را ترک نگویند. او تاکید میکند که «جامعه مصر تکانخورده و زنان به قدرت خود واقف شدهاند. ما بر ترسهای خود غلبه کردهایم و دیگر از رژیم، پلیس یا سنت وحشت نمیکنیم.»دالیا زیاده که یکی از جوانترین کنشگران سیاسی زن در مصر است، مشکل اساسی کشورش را نبود قوانینی در تضمین حقوق بنیادین شهروندی میداند. او میگوید که زنان مصری برای برابری حقوق خود خواهند جنگید و امیدوار هستند که این تلاش بدون اعمال خشونت به سرانجام خود برسد. دالیا زیاده میگوید زنان میترسند که بهویژه در حوزههای خانواده و ارث و حقوق فردی خود، همچنان با تبعیضهای جنسیتی روبهرو باشند. بخشی از این ترس به این نگرانی برمیگردد که ممکن است در نهایت قانون و حاکمیت مصر، در دستان گروه تندروهای مصری قرار گیرد.
منبع: دویچهوله
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.