بنزین اروپایی از رويا تا واقعيت
عكس: Reuters
علی اکرمی : نیمی از چالش قدیمی بنزین قرار است این روزها ختم به خیر شود و به یکباره با جشن خودکفایی بنزین همه مباحث این سالها مبنی بر آلاینده و سرطانزا بودن بنزین داخلی به فراموشی سپرده شود، آغاز به کار چند پلانت جدید یا بازسازی شده بنزین که قادر خواهند بود بنزین با کیفیت یورور 4 یا حتی یورو 5 تولید کنند. براساس زمانبندی که مدیران شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی اعلام کردهاند، مقرر شده است تا پایان سال 91 تنها حدود 24 میلیون لیتر بنزین با استاندارد یورو 4 تولید شود و در سال 92 نیز تولید این نوع بنزین به 52 میلیون لیتر برسد و پس از آن تولید این نوع بنزین تا سال 94 به حجم روزانه 73 میلیون لیتر خواهد رسید.اما جز اخبار روابط عمومی شرکتهای پخش و پالایش و پتروشیمیهای شازند و شهید تندگویان، سوالات بیپاسخ بسیاری هم هنوز در مورد فرآیند عرضه این بنزین در کشور وجود دارد. بر اساس مصوبات کمیسیون زیربنایی دولت در سال آخر دولت اصلاحات بنا بود طی چهار برنامه دو ساله خودروهای تولید داخل به استاندارد مصرف یورو 4 برسند و همزمان وزارت نفت نیز تا سال پایانی برنامه که سال 1390 بود بنزین یورو 4 را در تمام کشور عرضه کند، استاندارد سوخت یورو 4 اروپا که در سال 2005 تعریف شده است، سوخت دارای این استاندارد را ملزم به رعایت مواردی کرده است که بنزین با این مشخصات باید حداکثر دارای 35 درصد آروماتیک، 18 درصد الفین، یک درصد بنزن، 7/2 درصد اکسیژن، 50 ppm سولفور بوده و به طور کامل فاقد سرب باشد؛ و استاندارد یورو 5 نیز که اتحادیه اروپا آن را در سال 2009 ابلاغ کرد واحدهای تولید بنزین را ملزم به رعایت حداکثر 35 درصد آروماتیک، 18 درصد الفین، یک درصد بنزن، 7/2 درصد اکسیژن، 10 ppm سولفور میکند؛ همچنین این نوع بنزین نیز باید به طور کامل فاقد سرب باشد.اما دو سال پس از پایان برنامه خودروسازان در تولید خودروهای با استاندارد یورو 2 درماندهاند و وزات نفت نیز اگرچه موفق به تولید بنزین یورو 4 در دو پالایشگاه شده اما هنوز برای عرضه این محصول در بازار داخلی فاقد زیرساختها و بسیاری از پیش نیازهاست. برای همین در اقدامی غیركارشناسي، بنزین بیکیفیت تولید شده در برخی دیگر از پالایشگاهها نظیر پالایشگاه تهران بنزین با اکتان 97 تولیدی پالایشگاه شازند اراک را با بنزین اکتان 64 پالایشگاه تهران مخلوط میکردند تا سوختی با اکتان بالاتر و همچنین آلایندگی بالاتر را عرضه کنند، هرچند که هنوز نیز به دلیل اینکه اکتان بنزین پالایشگاههای اصفهان و تهران در بهترین حالات 87 و 88 است و طبیعتا برای رسیدن به سطح استاندارد حداقل 92 باید راهکاری ولو غیرعلمی برای آن در نظر گرفته شود.
همچنین با توجه به فقدان مخازن مناسب و خط لوله برای انتقال بنزین یورو 4 سال گذشته مطرح شده بود که تنها راه انتقال محمولههای این نوع بنزین به دست مصرفکنندگان استفاده از تانکر و محدودیتهای ناشی از آن است. اما با وجود تمام این مشکلات مسلما وزارت نفت و شرکت پخش و پالایش چندین گام از خودروسازانی که در طول 9 سال پس از مصوبه دولت هیچ کار خاصی انجام ندادهاند، جلوتر است. نوع موتور خودرو و همچنین سیستم اگزوز به همراه کیت و اکتان بنزین نقش تعیینکنندهای در کنترل آلایندههای خروجی خواهند داشت. در واقع راندمان احتراق انجام شده در موتور و همچنین نوع کاتالیست استفاده شده میتواند میزان آلایندهها را تا حد استاندارد کاهش دهد.
استفاده باکهای شش لایه و لولههای چند لایه که از لایه محافظ (EVOH) استفاده شده است، برای جلوگیری از تبخیر بنزین اولین گام برای انطباق با استانداردهای یورو 4 است. فرآیند بعدی نیز استفاده از کنیستر است که وظیفه بازگرداندن بخار ایجاد شده در سیستم سوخترسانی به موتور در حالت روشن بودن خودرو یا تبدیل آن به قطرات آب در زمان خاموش بودن خودرو را به عهده دارد، که میتوان با اجرای آن تا 10 درصد از مصرف بنزین و البته عدم انتشار میزان سوخت ذکر شده در هوا (به صورت بخارات سمی بنزین) را کاهش داد. با یک محاسبه ساده 75 درصد کاهش آلایندگی خودروها تا سطح استاندارد یورو 4 با استفاده از قطعات استاندارد صورت میگیرد و استفاده از بنزین با استاندارد یورو 4 نیز 25 درصد باقیمانده راه است. در طول زمانبندی انجام شده برای اصلاح سطح آلایندگی خودروها پس از چندین بار تعویق بنا بر توافقنامه سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت صنایع مصوب شده بود تا از ابتدای سال 89 خودروسازها استاندارد یورو سه را پاس کنند اما ابتدای سال 89 نیز خودروسازها با طرح بهانههای مختلف به این مصوبه عمل نکردند و در مقابل برخوردهای قانونی سازمان محیط زیست و تهدید به توقف شمارهگذاری از سوی پلیس راهور، دولت نیز مطابق همیشه در دعوای خودروسازان و محیطزیست جانب خودرو سازان را گرفت و در یک توافقنامه صوری خودروسازان متعهد شدند که با برنامهای فشرده ظرف دو سال یکباره به سطح استاندارد یورو 4 برسند، از آن مهلت دوساله نیز دو سال و 11 ماه گذشته و هیچیک از تولیدات ایران خودرو و سایپا فراتر از استاندارد یورو 2 نرفتهاند. و به سادگی نیز قابل مشاهده است که با موتورهای هشت سوپاپه با تکنولوژی 30 سال پیش عملا دستیابی به چنین هدفی غیرممکن است و تعهد فوقالذکر نیز به قول معروف داستان از این ستون به آن ستون و به تعویق انداختن مساله آلایندگی در خودروهاست و چه بسا که امسال نیز این دو خودروساز متعهد شوند که در صورت تمدید مهلت تا پایان سال 93 خودروهایی با آلایندگی یورو 5 تولید خواهیم کرد، در حالی که اگر از همان سال 89 استاندارد یورو 2 به یورو 3 ارتقا مییافت، به ازای هر یک میلیون خودرو، یک میلیون و 100 تن از حجم آلایندگی موجود کشور کم میشد و امروز ناچار نبودیم هر روز نیمی از خودروهای پایتخت را به دلیل آلودگی از حق تردد محروم سازیم. امسال نیز مطمئنا خودروسازها با استناد به تحریم و مشکلات مالی ، مسايل محيط زيستي را جدي نخواهند گرفت تا از اجرای قوانین مربوط به اصلاح آلایندگی خودروها سر باز زنند، کما اینکه جز خودروهای تولید ایران خودرو و سایپا که کلا امکان ارتقای عملکرد بیش از این را ندارند، خودروی با تکنولوژی بالاتر ال 90 تولید شده توسط پارس خودرو نیز در حالت ارتقا یافته به یورو 4 حدود سه میلیونتومان گرانتر از نمونه یورو 3 به فروش میرسد و متاسفانه نه تنها ارادهای برای اینکار وجود ندارد که گزارشاتی تایید نشده ميرسد مبنی بر اینکه برخی خودروسازان قطعاتی مانند کنیستر را نیز از مجموعه مسیر سوخت حذف میکنند تا در قبال سود چند میلیاردی ناشی از حذف این قطعه به آلایندگی بیشتر خودروی تولیدی دست یابند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.