خودروهای ایرانی سال آینده هم به یورو۴ نمیرسند
قوانینی که برای اجرایی نشدن تصویب میشوند
بابک وفایی: سالهاست زمستان در شهرهای بزرگ ایران نه با برف و سرما، که با آلودگی هوا همراه است، آلودگی که هر چند در طول سال نیز گریبان کلانشهرهای بیقواره ایران را گرفته اما در زمستان چنان رخ مینماید و رودرروی چشم همه میایستد که دیگر نمیتوان آن را نادیده گرفت و همیشه هم خودروها مقصران اصلی این آلودگیها هستند. گاهی از مردم خواسته میشود کمتر از خودرو شخصی استفاده کنند و گاهی با طرحهای زوج و فرد ، عبور و مرور خودروها را در روزهای مشخصی ممنوع میکنند. هر چند مردم مخاطب اصلی این درخواستها و محدودیتها هستند، اما نباید از مشکل بزرگ «آلایندگی بالای خودروهای ایرانی» چشم پوشید که هر چند مقصر آن خریداران خودرو نیستند اما آنها باید تاوانش را بپردازند. خودروهای تولیدشده در کشورمان مدتهاست با استاندارد آلایندگی یورو2 تولید میشوند در حالی که طبق قانون باید از آغاز سال 1390، استاندارد این خودروها به یورو4 ارتقا پیدا میکرد. اواخر سال89 مشخص بود صنعت خودروسازی ایران که تولید بیش از یک میلیون دستگاه را افتخار خود میدانست، حاضر به پذیرش یورو4 و دردسرهای آن نیست و خودروسازان با چانهزنی توانستند تا پایان سال 90 و پس از آن تا پایان سال 91 از دولت برای اجرای این استاندارد مهلت بگیرند و اکنون نیز زمزمههایی مبنی بر ادامه تولید خودروهای با استاندارد منسوخ یورو2 در سال آینده به گوش میرسد.
بحث ارتقای استاندارد آلایندگی خودروهای تولید داخل از یورو2 به یورو4، در میان انبوه مشکلات صنعت خودرو کشور همچنان یکی از بحثهای داغ است که در یک سوی آن خودروسازان و وزارت نفت و در سوی دیگر پلیس، وزارت صنایع و اداره استاندارد قرار دارند. خودروسازان بارها اعلام کردهاند هر زمان وزارت نفت سوخت مناسب را تامین کند، تولید خودرو یورو4 را آغاز میکنند. در مقابل وزارت نفت هم اعلام کرده توانایی عرضه سوخت مناسب را دارد و توپ را به زمین خودروسازان انداخته تا هر زمان خودرو یورو4 آماده عرضه شد، سوخت مناسب هم توزیع شود. در حالی که خودروسازان و وزارت نفت، بحث تاریخی مرغ و تخممرغ! را در پیش گرفتهاند، در سوی دیگر موسسه استاندارد و پلیس، با استناد به قانون سخن از عدم شمارهگذاری خودروهای یورو2 از سال آینده میرانند و وزارت صنایع هم با سیاست یکی به نعل و یک به میخ، سخن از ارتقای «تدریجی» استاندارد آلایندگی خودروها دارد تا بار دیگر مشخص شود قوانین زیستمحیطی در صنعت خودرو ایران، قابلیت فراوانی برای «خم شدن» دارند و معمولا به انگیزه اجرا نشدن وضع میشوند.
یورو4 چیست؟
اروپاییها، برای کاهش آلایندگی خودروهای قاره سبز، از اواخر دهه 80 میلادی استانداردهای آلایندگی ویژه خود را که با نام استانداردهای سری EURO (یورو) شناخته میشود وضع کردند. این استانداردها آلایندگیهای خاصی را مورد بررسی قرار میدهند. هدف اصلی، کاهش آلایندگی خودروهاست. استاندارد یورو2 از سال 1996 (17 سال قبل) در اروپا به اجرا در آمد و پس از آن در سالهای 2000 و 2005، به ترتیب یورو3 و یورو4 در اروپا اجباری شد و اکنون نیز خودروسازان این قاره در حال تولید خودروهای یورو5 هستند و خود را برای ارتقا به یورو6 در سال 2014 میلادی آماده میکنند.
یورو2؛ از سمی که میخوریم
اروپاییها در حال حاضر استاندارد یورو5 را اجرایی کردهاند که در آن، پنج آلاینده را مورد اندازهگیری قرار میدهند که وجود هر یک از آنها در گازهای خروجی موتور خودروها اثرات مخربی بر محیطزیست و البته سلامت انسانها دارد.
در این میان استاندارد یورو2 (و حتی یورو4) میزان ذرات معلق تولید شده توسط موتور خودرو را مورد اندازهگیری قرار نمیدهند در حالی که این ذرات متهمان اصلی آلایندگی شهرهای بزرگ کشور هستند و منشا بسیاری از بیماریها از جمله سرطان ریه، مشکلات قلبی، برونشیت و مرگ زودرس به شمار میروند. از سوی دیگر دو آلاینده اکسیدهای نیتروژن و هیدروکربنهای نسوخته در یورو2 به صورت تجمعی مورد اندازهگیری قرار میگیرند در حالی که در نسخههای بالاتر این استاندارد به هر یک از این دو آلاینده اهمیتی جداگانه داده شده است.در این شرایط باقی ماندن در استاندارد یورو2، تنها آسيب ديدن خاموش شهرنشینان ایرانی است که چارهای جز تنفس در هوایی که کلکسیونی از آلایندهها را عرضه میکند ندارند تا بار دیگر چوب عملكرد ضعيف برخي تصمیمگیرندگان را مردم بخورند. در این شرایط حتی ارتقا به یورو4 نیز بیشتر به التیام میماند تا درمان چرا که یورو4 نیز ضعفهایی دارد و نمیتوان از آن انتظار معجزه داشت ضمن آنکه انبوه خودروهای فرسوده و با استاندارد آلاینده یورو2 همچنان منبع بزرگی از آلودگی در شهرهای ایران هستند.
برندهها و بازندههای یورو4
خودروسازان هر چند در حال حاضر عدم عرضه سوخت استاندارد از جانب شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی را به عنوان بهانهای مناسب برای عدم عرضه خودروهایی با استاندارد یورو4 در آستین دارند اما بررسی خودروهای پرتیراژ داخلی نشان از مشکلات پنهان در دستیابی به این استاندارد دارد که البته در زیر بهانه عدم عرضه سوخت مناسب پنهان شده است تا جایی که اگر از همین امروز سوخت مناسب در تمام جایگاههای سطح کشور توزیع شود، تقریبا هیچ یک از خودروهای پرتیراژ داخلی، توانایی دستیابی به این استاندارد را ندارند. علت اصلی این مساله به تکنولوژی قدیمی موتور آنها باز میگردد و همین مساله مانع بزرگی بر سر راه دستیابی این موتورها به استاندارد یورو4 است.
اصلیترین موتور مورد استفاده توسط ایرانخودرو موتور XU7JP پژو است که نخستینبار در اوایل دهه 90 (بیش از دو دهه پیش) به بازار عرضه شد، دورانی که هنوز استانداردهای سری EURO در اروپا پیاده نمیشد. این موتور در نهایت توانست با بهسازیهایی تا اواخر دهه90 و دورانی که استاندارد اروپا به یورو2 ارتقا پیدا کرده بود دوام بیاورد، اما پس از آن از طیف موتورهای مورد استفاده پژو- سیتروئن خارج شد. هر چند ایرانخودروییها با تغییراتی در این موتور تلاش کردهاند آن را بهروز نگه دارند اما این موتور به دلیل طراحی قدیمی، به سختی میتواند فراتر از استاندارد یورو2 (و در خوشبینانهترین حالت یورو3) را پاس کند و به این ترتیب ایرانخودرو برای ارتقاي پژو405، پژوپارس و مهمتر از همه اینها، سمند خودرو ملی خود به یورو4 به مشکل بر خواهد خورد مگر آنکه این موتور را که داخلیسازی بالایی هم دارد به طور کامل بازنشسته کند. موتور پراید، پرتیراژترین خودرو تولیدی کشور نیز با مشکلات مشابهی دست و پنجه نرم میکند. از طراحی این موتور نیز بیش از دو دهه میگذرد و سایپاییها، به سختی و با تبدیل سیستم کاربراتوری موتور آن به سیستم انژکتوری توانستند این موتور پیر را برای دستیابی به یورو2 آماده کنند و برای رسیدن به یورو4 عملا چارهای جر بازنگری کامل در این موتور یا بازنشسته کردن آن ندارند که هیچیک از آنها مورد پسند مدیران این شرکت نیست.
در میان خودروهای سواری پرتیراژ داخلی تنها تندر90 است که بدون مشکل توانسته خود را برای یورو4 آماده کند تا جایی که اکنون و در شرایطی که هنوز استاندارد یورو4 در ایران اجباری نشده، این خودرو با استاندارد یورو4 به بازار عرضه میشود که علت اصلی آن را باید در موتور مدرنتر آن نسبت به سایر محصولات و البته تعهدات زیستمحیطی رنوپارس دید.
با این شرایط به نظر نمیرسد حتی در اواسط سال آینده نیز شاهد خداحافظی خودروهای یورو2 از خطوط تولیدی باشیم تا بار دیگر خودروسازان پیروز میدان باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.