درگذر تاریخ
به هوشنگ ماند، این «سده» یادگار
نوشیروان کیهانیزاده
«سده»، جشن باستانی و پایدار ایرانیان
دهم بهمنماه هر سال مصادف است با جشن سده؛ آیین هزارانساله ایرانیان. در ایران باستان از آغاز آبان تا پایان اسفند را دوره سرما میخواندند که صد روز پس از آغاز این دوره و پنجاه روز مانده به نوروز، جشن «سده» بود. از سده به بعد، از میزان شدت برودت کاسته میشود. هنوز در روستاهای جنوبشرقی ایران اصطلاح «صد به سده، پنجاه به نوروز» شنیده میشود؛ یعنی جشن سده صد روز پس از یکم آبان و 50 روز به نوروز برپا میشود. برخی از پارسیان هند و تاجیکان «سده» را جشن «آدور» میخوانند. [آدور = آذر و هنوز در روستاهای شرق ایران، افغانستان و آسیای مرکزی «بوته خشک» را «آدور» میخوانند.] مراسم جشن با هزاران سال پیش تفاوت نکرده است. مردم، هرکس برحسب توان خود، مقداری هیزم اهدا میکند و در زمینی باز، آتش برپا میشود و حاضران بر گرد آن به شادی میپردازند. آریاییهای آسیا و اروپا همیشه روشنی و گرمی را که خورشید و آتش به وجود آورنده آن بودهاند مظهر عنایات خدا دانسته و احترام گذاردهاند. سده را قبلا «سدک» میگفتند. برخی از مورخان، چراغانی و روشن کردن شمع را به مراسم «سده» نسبت دادهاند.
نظامی گنجوی در توصیف شرکتکنندگان در جشن سده گفته است: رخ آراسته دستها پُرنگار/ به شادی دویدند از هر کنار. فردوسی جشن سده را آتشپرستی نمیداند و برپاکنندگان آن را چنین توصیف میکند:
مپندار کاتش (که آتش)پرستان بُدند (بودند-کنایه از اینکه جشن سده را آتشپرستان به وجود نیاوردهاند).
جشن سده را به هوشنگ پیشدادی نسبت دهند. فردوسی در این زمینه گوید: به هوشنگ ماند، این «سده» یادگار/ بسی باد چون او دگر شهریار
ابوریحان نوشته است که صد روز پس از آغاز سرما (یکم آبان)، «سده» و پنجاه روز بعد از سده، نوروز است و از سده تا درو کردن جو و به دست آمدن گلابی بهاره (موسوم به «جو رَس») نیز صد روز است. اهمیت جشن سده برای ایرانیان به حدی بود که در دوران ساسانیان، شاهان وقت بدون تشریفات در میان مردم در این مراسم شرکت میکردند. پس از حمله عرب، «مرداویز» قهرمان ایرانیان و مبارز راه استقلال وطن را احیاکننده این جشن در قرونوسطا خواندهاند که آن را در اصفهان از سر گرفت.
سالروز قتل گاندی
مهاتما گاندی رهبر انقلاب استقلال هند و نجات این شبهقاره از استعمار طولانی انگلستان سیام ژانویه 1948 به دست یک ناسیونالیست هندو که با تجزیه هندوستان به هند و پاکستان مخالف بود و آن را نقشه لندن میدانست کشته شد. گاندی مبتکر مبارزه منفی برای رسیدن به هدف سیاسی است. گاندی که هندیان او را مهاتما (آموزگار بزرگ) مینامند هنگام فوت 78ساله بود. او برای شرکت در اجتماع روزانه هوادارانش وارد این جمع میشد که از فاصله نزدیک هدف گلوله «ناتوران وینایاک گدسه» 36ساله قرار گرفت و 20 دقیقه بعد درگذشت. گاندی همان روز روزه سیاسی پنجروزهاش را پایان داده بود که به خاطر شنیده شدن پیامش مبنی بر تحمل پیروان ادیان دیگر و دوستی انسانها - صرفنظر از دین و نژاد - به آن دست زده بود. انتشار خبر قتل گاندی سبب شد که نزاع خونین هندو و مسلمان از سر گرفته شود.
زادروز چخوف ـ آموزش و راهنمایی با داستان
29 ژانویه (امسال مصادف با دهم بهمنماه) زادروز «آنتوان پاولوویچ چخوف» نویسنده توانای روسیه است که در سال 1860 به دنیا آمد و 64 سال عمر کرد. چخوف یک پزشک بود و برای تهیدستان یک کلینیک رایگان دایر کرده بود که خود در آنجا طبابت میکرد. مهارت چخوف عمدتا در نگارش داستانهای کوتاه است. او گفته است که سادهنویسی را از «تولستوی» یادگرفته و میکوشد که در نوشتههایش چیزی بیاموزد و بشر را راهنمایی کند. فلسفه او در زندگی «شادزیستن» است و احساس شادی کردن را نعمتی بزرگ خوانده است، زیراکه عمر انسان محدود و پیری که از آن گریزی نیست دورانی سخت است که نباید گذارد نامطبوع باشد.
اختراع موتور اتومبیل و دختری که نام او بر خودرو بنز گذارده شد
«کارل بنز» - مهندس آلمانی - 29 ژانویه سال 1886 اختراع تازه خود، انجین بنزینی، یا موتور انفجاری را در کارلسروهه آلمان به ثبت داد. وی برای نخستینبار در جهان، جزییات ساختار موتور اتومبیلی را به ثبت داده بود که دارای کاربراتور و شمع (سیستم تولید جرقه و انفجار بنزین برای ایجاد نیرو در محفظه دربسته) بود و این اتومبیل که نام مرسدس بنز بر آن گذارده شده همچنین دارای کلاچ برای تعویض دنده بود.
کارل بعدا با «گوتلیب دایملر» شریک شد و کسب و کار اتومبیلسازی خود را تحت نام «دایملر بنز» رونق بخشید. کارخانه گوتلیب دایملر آلمان نام «مرسدس» دختر امیل ژلینک سرمایهگذار و عضو هیات مدیره کارخانه را بر این اتومبیل گذارده که باقی مانده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.