مضرات تحریم ایران از نگاه آمریکایی-2
محمد آزاد: قسمت اول این مطلب که نگاه تحلیلگران آمریکا به مضرات تحریم ایران است دیروز به چاپ رسید و این قسمت دوم مطلب است. این البته ادامه دارد....
نویسندگان در ابتدا مینویسند بر اساس «فهمی مشترک» که از مسایل یافتهاند، گروهی از فعالان را با دیدگاههای مختلف برای تهیه این سند گرد هم آوردهاند. خلاصهای از نقاط تفاهم نویسندگان، روشن خواهد کرد که این گزارش را از چه زاویهای باید نگریست:
۱) اقدامات ایران و مهمتر از همه برنامه هستهای آن، چالشی جدی و خطرناک برای منافع ملی آمریکا و اسراییل و امنیت و ثبات خاورمیانه است.
۲) این مقاله صرفا به مساله تحریمها میپردازد و به دیگر سیاستهای آمریکا، نظیر تهدید به حمله نظامی یا به نتیجه رسیدن مذاکرات نظر ندارد. مساله اول، یعنی حمله نظامی در گزارش مفصل دیگری بررسی شده است و پیشبرد گفتوگوی موفق و نتیجهبخش نیز به گفته نویسندگان در آیندهای نزدیک منتشر خواهد شد.
۳) سنگبنای معقول برای بررسی اثر تحریمها بر ایران، نگاه به تجربه تحریم ایران در 30 سال گذشته است. چرا که از طرفی بهنظر میرسد سیاستمداران آمریکا طی 30سال تحریم در راهی که خود آغاز کردهاند گم شدهاند و دیگر آنکه برای بررسی «نظام تحریمی» باید به تاریخ آن توجه کرد تا سیر منطقی وقایع را متوجه شد.
اهداف تحریمها
خلاصهای از اهداف تحریمها بنا بر این گزارش چنین است:
۱) ابزار فشار بر ایران درباره برنامه هستهای
۲) راهکاری برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره
۳) نشان دادن جدیت ایالاتمتحده درباره جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای در جهان
۴) ابزاری برای فشار به ایران برای قطع حمایت از حماس و حزبالله
۵) ابزاری برای فشار به ایران برای تغییر سیاست داخلی
۶) اطمینانبخشی به «دولتهای دوست» در منطقه در باب این مساله که ایالاتمتحده متوجه نگرانیهای امنیتیای از جمله ایران هست
پیشینه تحریمهای آمریکا و تحریمهای مربوط به رهبری آمریکا علیه ایران
۱) نویسندگان گزارش اطلاع از تاریخ تحریمهای آمریکا علیه ایران را «سنگ بنای معقول» آغاز تحلیل میدانند و تحریمها را از سال ۱۹۷۹ میلادی (۱۳۵۷ شمسی) به چهار مرحله اصلی تقسیم کردهاند:
۱. ۱) مرحله اول از سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۷) تا ۱۹۹۵ (۱۳۷۳): تحریمهای این دوره عموما بهطور یکجانبه از طرف ایالاتمتحده وضع شدهاند و مقدمتا در پاسخ به بحران گروگانگیری در سفارت آمریکا در ایران بود. در سال ۱۹۸۴ تحریمها فزونی گرفت، چرا که آمریکا ایران را در فهرست «دولتهای حامی تروریسم» قرار داد و بهانه اصلی آن هم متهم کردن ایران به دست داشتن در حمله به نیروی دریایی ایالاتمتحد در لبنان بود. تحریمهایی دیگر نیز در دوره جنگ ایران و عراق وضع شد. این تحریمها برای تخریب توان نظامی ایران و جلوگیری از کسب برتری نظامی ایران در منطقه وضع شدند.
در نیمه دهه 90 باز تحریمها افزایش یافت. این بار بهانه حمایت ایران از حماس و نگرانی از برنامه هستهای ایران بود که در آن زمان این نگرانی بهخاطر امضای قرارداد ساخت رآکتور هستهای ایران با روسیه به وجود آمده بود.
تحریمهای این دوران ساختاری داشت که به رییسجمهور اجازه میداد هر زمان که اراده کرد تحریمها را تغییر دهد یا لغو کند (مثلا با حذف ایران از کشورهای حامی تروریسم یا برداشتن تحریمهای نفت و اسلحه).
۱. ۲) مرحله دوم از ۱۹۹۶ (۱۳۷۴) تا ۲۰۰۶ (۱۳۸۴): این تحریمها برای کاستن از درآمدهای نفت و گاز ایران طراحی شد، با این پیشفرض که ایران از منابع مالی آن برای حمایت از گروههای نظامی منطقه استفاده میکند. قانون آن تحت عنوان «ماده تحریمی ایران - لیبی» (ILSA) در سال ۱۹۹۶ تصویب شد و بعدا طی اصلاحیهای به «ماده تحریمی ایران» (ISA) تغییر نام داد. این قانون انجام سرمایهگذاری کلان توسط شرکتهای خارجی در بخشهای انرژی ایران را تحریم کرد.
در این مرحله ایالاتمتحده قصد داشت با وضع تحریمها اجماعی در متحدان خود ایجاد کند، اما متحدان در عوض تصمیم گرفتند در این مقطع وارد «گفتوگوی انتقادی» با سیاستمداران ایران شوند.
دور دوم این مرحله از تحریمها بلافاصله پس از حملات 11 سپتامبر وضع شد. آمریکا ایران را متهم میکرد که در قسمتی، حامی این حملات بوده است.
۱. ۳) مرحله سوم، از سال ۲۰۰۶ (۱۳۸۴) تا ۲۰۱۰ (۱۳۸۸): در این مرحله ایالاتمتحده موفق شد اجماعی گسترده علیه ایران ایجاد کند. اجماعی که هم متحدان را دربر میگرفت و هم کشورهای دیگر را، از جمله چین و روسیه. محصول آن صدور سه قطعنامه شورای امنیت، یعنی قطعنامههای ۱۷۳۷، ۱۷۴۷ و ۱۸۰۳، با حمایت چین و روسیه بود. قطعنامهها از ایران میخواست غنیسازی اورانیوم را بهشکل «نامحدود» تعلیق کند و «پروتکل الحاقی» «پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای ۱۹۶۶» را امضا کند، که به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه میداد از تجهیزات هستهای ایران بازرسیهای نامحدود انجام دهند. همچنین گروهی تشکیل شد با نام EU3 (بریتانیا، فرانسه و آلمان) و بنا شد که ایران برای حصول توافقی هستهای با این گروه مذاکره کند. لغو این تحریمها منوط به تصمیم دوباره شورای امنیت است و باید با صدور قطعنامهای جدید انجام شود.
۱. ۴) مرحله چهارم، از سال ۲۰۱۰ به بعد: این تحریمها جامعترین و سختگیرانهترین تحریمها در نوع خود هستند و هدف اصلی آن وارد آوردن ضربهای جدی به کل اقتصاد ایران است. تحریمهای این دوره هم در وضع و هم در مکانیسمهای اجرا بسیار پیچیده هستند.
برخی از این تحریمها با حمایت کنگره آمریکا، متحدان اصلی ایالاتمتحده و شورای امنیت سازمانملل (شامل بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه و چین) اجرایی شد.
قطعنامه شماره ۱۹۲۹ شورای امنیت در سال ۲۰۱۰ صادر شد که شرکتها را از فعالیت در صنایع انرژی ایران منع، ارایه بیمهنامههای کشتیرانی و ثبت اعتبار برای ایران را ممنوع و هرگونه دادوستد با بانکهای ایرانی را غیرقانونی اعلام کرد. بهعلاوه ایالاتمتحده تحریمهایی یک جانبه وضع کرد، که به موجب آن شرکتهای خارجی از فروش بنزین به ایران منع شدند و بسیاری از بانکهای ایران در فهرست سیاه وزارت خزانهداری قرار گرفتند. این تحریمها اموال رسمی ایران در آمریکا را بلوکه کردند و مهمتر از همه مستقیما بانک مرکزی ایران را مورد تحریم قرار دادند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.