دريچه
دموکراسی هند الگویی برای دیگر کشورها
موکول کساوان
زمانی که هند راه دموکراسی را در پیش گرفت، کشورهای دموکراتیک موفق عمدتا از نژاد سفید، ثروتمند و مسیحی بودند و همچنین مردم آنها با یک زبان واحد سخن میگفتند.
موفق بودن دموکراسی در هند از دو جهت قابلتوجه است. اول اینکه بدون چونوچرا نشان داد فقر، بیسوادی گسترده و تنوع قومی و مذهبی، آن هم در ابعاد شبه قاره هند، نه تنها مانع از دموکراسی نمیشود بلکه دلایل موجهی برای استقرار آن است. دوم، نظام دموکراسی در جمهوریهند به جای توسل ملیگرایانه به تاریخ مشترک، زبان واحد و پذیرش یگانگی فرهنگی، بر پایه باور ملی به وجود کثرتگرایی استوار است.
درسی مهم
اگر فقط محدوده جنوب آسیا را در نظر بگیریم، برجستهترین تفاوت میان هند و کشورهای دیگر منطقه این است که پاکستان، بنگلادش، نپال، بوتان و سریلانکا کشورهایی هستند که رسما تحت سیطره گروههای قومی و مذهبی قرار دارند. نپال کشوری«هندو» است، بنا بر قانون اساسی سریلانکا، این کشور باید در دست اکثریت پیرو بودیسم و گویش زبان سینهالی قرار گیرد. پاکستان و بنگلادش نیز هر کدام به طریقی در دست گروههای مذهبی و قومی قرار دارند. یکی از مهمترین درسهایی که از تاریخ اخیر منطقه جنوب آسیا میتوان گرفت این است که دموکراسی اگر منجر به ایجاد دو دسته شهروند شود به مرور به مقولهای دیگر تبدیل خواهد شد. هند، به دلایل تاریخی، این راه را نرفته است. در قرن نوزدهم میلادی ملیگرایی کثرتگرا برای پاسخ به چالشهای استعمار دوره معاصر به وجود آمد. ملیگرایی کثرتگرا بر این پایه استوار شد که«کنگره ملی هند» میتواند نماینده کل ملت باشد، چون همه اقوام و مذاهب موجود در هند در آن نماینده دارند. به این ترتیب اتحاد در عین تنوع قومی به هدف نهایی سیاسی در هند بدل شد. فرهنگ سیاسی هند نه تنها عملی شد، بلکه به مردم این کشور فرصت داد جهانبینی خاص خود را تجربه کنند.
توازن منافع
فرهنگ سیاسی هند شامل ایجاد توازن در منافع خاص، مسامحه، سازشپذیری، ایدئولوژیها، نمادسازی و تبعیضهای مثبت دستچین شده و در یک کلام سیاستهای دموکراتیک میشد. در حالی که در هند، جنسیت، زبان، هویت دینی و طبقه اجتماعی همگی در یک کاسه سیاسی قرار گرفتند، استمرار در ارایه یک هویت یا یک اصل به گونهای نبود که رهبران راه دموکراسی در این کشور را ارضا کند.
فرهنگ سیاسی هند اگرچه بهطور کامل قابلیت اجرا پیدا نکرد، اما در ظاهر کاملا عملی شده است. برای مثال، وقتی«ملتی» در یک گوشه جهان خواستار خودمختاری میشود (کردها، تامیلها، باسکها) یک فرد هندی میپرسد برای چه؟ اگر انگیزه یک«ملت» از خواستن خودمختاری سلطه اکثریت است، یک فرد هندی این حق را دارد که بگوید خودمختاری، بدون توجه به جاذبه تبلیغاتی آن، به نظر مفهومی رهایی بخش یا جالب و ناب نمیآید. اگر قرار باشد کشوری با اکثریت کرد یا تامیل بر پایه کرد یا تامیلبودن استوار باشد بهتر است که به وجود نیاید؛ زیرا مردم هند به تجربه تاریخی میدانند که ملیگرایی قومی به کجا ختم میشود. دلیل اهمیت هند در پیشینه و همچنین استقرار دموکراسی، موفقیت در ایجاد نظامی بوده که در آن دولتی فراگیر بتواند در کشوری پرتنوع فعالیت کند. برخی نظریهپردازان غربی برای سرپوش گذاشتن بر شکست غرب در عراق استدلال میکنند که وجود سهجامعه سنی، شیعی و کرد در این کشور برای استقرار دموکراسی مشکلآفرین بوده است. به نظر آنها کشوری که شامل چنین تنوع قومی میشود کشوری عجیب و تصنعی است که چارهای جز تجزیه ندارد. اگر هند وجود نداشت در تخیل کسی نمیگنجید که چنین دموکراسی شدنی باشد.
خطری محتمل
تنها خطری که برای آینده دموکراتیک هند میتوان متصور شد این است که یک حزب سیاسی مانند حزب بیجیپی (اصلیترین حزب مخالف دولت)، احساسات مردم رابرانگیزد تا اکثریت در هند حکومت را به دست بگیرند که در هند به معنی پیروان آیین هندو است. اگر بیجیپی و ایدئولوژیاي که از آن پیروی میکند در کشور هند گسترش یابد، خشونتهای قومی که سریلانکا را پارهپاره کرده ممکن است در ابعاد شبهقارههند هم بروز کند. البته چنین احتمالی بعید است. اکثریت یک دوره کامل پارلمان هند در دست ائتلافی به رهبری بیجیپی بود اما این حزب در این مدت نتواست حاکمیت اکثریت هندو را به واقعیتی سیاسی بدل کند. قوانین جمهوری هند و احکام دیوانعالی این کشور به احزاب سیاسی اجازه نمیدهد که ساختار بنیادین قانون اساسی کشور را تغییر دهند. در ضمن، گوناگونی جمعیت رایدهندگان در هند باعث میشود ائتلاف حاکم با چنان محاسبات پیچیدهای در جلب نظر رایدهندگان مواجه شود که نتیجه آن برجایماندن کثرتگرایی تا آیندهای قابل پیشبینی است.
* نویسنده و روزنامهنگار هندی
منبع: BBC
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.