|

روزنه

جواهری در هند

«جواهر لعل نهرو» اولین نخست‌وزیر هند پس از اعلام استقلال این کشور بود. وی به همراه مهاتما گاندی یکی از رهبران بزرگ مبارزات هند علیه استعمار بریتانیا و رسیدن به استقلال بود. نهرو که یکی از بزرگان کنگره ملی هند بود، در دوران مبارزه حدود ۱۰ سال را به صورت نامتوالی در زندان‌های بریتانیا سپری کرد و پس از استقلال هند، به عنوان اولین نخست‌وزیر این کشور، به مدت ۱۷ سال رهبری هند را به‌ عهده داشت. او پس از نخست‌وزیری با کمک افراد میهن‌دوستی چون «سردار پاتل» و «دکتر آمبدکار» توانست قوانین جدیدی را برای سازمان‌دهی مجدد به جامعه هند به تصویب برساند که مهم‌ترین آنها لغو نظام «کاست» بود. نظام کاست طبقه‌بندی اجتماعی بسته‌ای بود که افراد در رتبه‌های مختلف، حق ورود به رتبه‌های دیگر را نداشتند و باید شرایط خاصی را در رفتار و اعمال خود و رابطه با اعضای رتبه‌های دیگر رعایت می‌کردند. این نظام حقوق انسانی بسیاری از مردم هند را در طبقات پایین جامعه نقض می‌کرد. البته از آنجایی که این نظام در هند ریشه‌های فرهنگی نیز دارد، در حال حاضر هنوز هم آثار و بقایای آن در جامعه هند و به‌ویژه در روستاها دیده می‌شود.

نهرو در ‌مدتی که قدرت را در دست داشت در صحنه سیاست بین‌المللی نیز درخشید و به ‌عنوان یک شخصیت برجسته و صلح‌دوست مورد احترام جامعه جهانی بود به طوری که اصطلاح «عدم‌تعهد» نخستین‌بار توسط او، طی یک سخنرانی در آوریل ۱۹۵۴ در شهر کلمبو در سریلانکا مطرح شد و پس از آن با تلاش رهبران آسیایی ـ آفریقایی و بنیانگذاران جنبش عدم‌تعهد، این جنبش شکل گرفت. این اجلاس تحت‌تاثیر جهان‌بینی گاندی نیز قرار داشت. «احمد سوکارنو»، «مارشال تیتو» و «جمال عبدالناصر» رهبران وقت اندونزی، یوگسلاوی و مصر از دیگر بانیان جنبش عدم تعهد بودند. مردم هند نهرو را به نام «پاندیت» به معنای معلم هم خطاب می‌کنند. وی پس از اتمام تحصیلات خود در رشته حقوق در دانشگاه کمبریج انگلستان به قضاوت در هند مشغول شد. نهرو در سال 1918 به پارلمان هند راه یافت و در 1929 به ریاست پارلمان رسید. نهرو همچون بسیاری از رهبران بزرگ دنیا در دوران حبس و زندان به نگارش کتاب‌های خود پرداخت. مجموعه کتاب سه جلدی «نگاهی به تاریخ جهان» از جمله آثار ارزشمند نهرو است که در دوران زندان به شیوه نامه‌نگاری برای دخترش «ایندیرا گاندی» به رشته تحریر درآورد. مهاتما گاندی معمولا با ایده‌های نهرو درباره شدت عمل و تحرک بیشتر در مبارزه مخالف بود. در برابر نهرو که از نفوذ کلام گاندی در میان مردم هند آگاه بود و احترام عمیقی نسبت به او داشت، روش‌های خود را در مبارزه تعدیل می‌کرد. گاندی سال‌ها پیش از مرگ، ‌نهرو را جانشین خویش خوانده بود. جواهر لعل نهرو بنیان‌ها و زیرساخت‌های هند را پایه‌گذاری کرد و از یک مستعمره بی‌اختیار و دستخوش تفرقه، قدرت یکپارچه‌ای را در جنوب آسیا پدید آورد.

وی نظام طبقاتی در هند را برانداخت و آنچه که برای کاهش فقر و عقب‌ماندگی انجام داد، سبب ایجاد انقلاب اساسی اجتماعی و اقتصادی در هند شد. پدر او «موتیلال نهرو» نام داشت که خود، وکیل و رهبری سیاسی بود. همسر نهرو «کماله» نام داشت و نهرو کتاب «زندگی من» را پس از مرگ همسرش به او هدیه کرد. کماله همه جا با نهرو بود، دوش به دوش او مبارزه می‌کرد و به زندان می‌رفت. زندان در کنار تلاش طاقت‌فرسا، کماله را نحیف و بیمار ساخت. به‌طوری که سرانجام در سال 1936 در بیمارستانی در آلمان جان سپرد. کماله نویسنده کتاب معروف «تاریخ لعل و نهرو» نیز هست. نهرو در طول جنگ جهانی دوم به دلیل مخالفت در همکاری و کمک هندوستان به انگلستان علیه قوای محور و به این بهانه که هندوستان بلافاصله بعد از جنگ باید به استقلال خود دست یابد، به زندان افتاد. در خاتمه جنگ، نهرو در گفت‌وگوهای مربوط به تقسیم شبه‌قاره هندوستان و تاسیس دو کشور مستقل هند و پاکستان شرکت داشت. ایندیرا گاندی، دختر نهرو بود. او از ژانویه ۱۹۶۶ تا مارس ۱۹۷۷ و از ژانویه ۱۹۸۰ تا روز ترور شدن یعنی در ۳۱ اکتبر ۱۹۸۴ نخست‌وزیر هند بود. طرح او برای کنترل جمعیت هند از راه کاهش میزان زاد و ولد کشور یکی از جنجالی‌ترین فعالیت‌های ایندیرا گاندی بود که البته این طرح سرانجام خوبی نداشت و منجر به آشوب و هرج و مرج شد. وی همسر «فروزه گاندی» از پارسیان زرتشتی هند و فعالان سیاسی این کشور بود. او با وجود ارتباط نزدیک خانوادگی با مهاتما گاندی و خانواده‌اش هیچ نسبت خویشاوندی با آنان نداشت. جواهر لعل نهرو در ژانویه ۱۹۴۶ بر اثر حمله قلبی فلج شد و سرانجام در ۲۷ آوریل ۱۹۶۴ و در سن ۷۵ سالگی درگذشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.