زندگیهای متعدد آنا کارنینا
هارلو رابینسون
عشق و خیانت موضوعاتی هستند که هرگز کهنه نمیشوند، این اصل در مورد مثلثهای عشقی هم مصداق دارد و شاید همین اصل بتواند توجیه مناسبی باشد برای اینکه چرا داستان «آنا کارنینا»ی لئو تولستوی که 134 سال قبل در روسیه به چاپ رسیده، همچنان دوستداشتنی است و در بین بسیاری از فیلمسازان، آهنگسازان، طراحان حرکات موزون، بازیگران و حتی طراحان مد و لباس محبوبیت خود را حفظ کرده است. داستان آنا کارنینا در واقع موضوعاتی چون قدرت و ثروت، نشاط و اشرافیت را با عشقهای زمینی، فداکاریهای مادرانه و عشق ناب درهم میآمیزد تا زندگی را تمام و کمال به نمایش بگذارد.
شاید تولستوی، این پیامآور پر ریش، هرگز تصورش را هم نمیکرد که روزی مجموعهای از لباسهای پوشیدهشده در فیلمهای اقتباس شده از داستانش، به نمایش عمومی درآید و با قیمتهای گزاف به فروش برسد.
نکته مورد توجه اینجاست که حتی تولستوی (1920-1828) که خود داعیه اخلاقگرایی دارد نیز به نوعی شیفته شخصیت آنا کارنینا شده باشد. اگرچه از نظر تولستوی رفتار آنا- که پسرش را برای رسیدن به عشقش رها میکند- گناه آلود است اما همچنان آنا را به صورت مادری دلسوز به تصویر میکشد. اگرچه تولستوی در انتهای داستانش آنا را به شدت مجازات میکند اما شخصیت او در نظر خواننده مقبولتر و مورد پسندتر از دو مردی است که او و زندگیاش را به تباهی کشیدهاند.
«آنا کارنینا» تاکنون الهام بخش اپراها، تئاترهای موزیکال، نمایشنامههای رادیویی و حدود 30 فیلم و سریالهای تلویزیونی بوده است. اولین فیلم اقتباس شده از این داستان بلند، در روسیه و چهار سال پس از مرگ تولستوی اکران شد. یک سال بعد شرکت فیلمسازی فاکس نخستین نسخه آمریکایی «آنا» را با بازی بتینانسن هلندی، در نقش آنا کارنینا، ساخت. البته فیلم با شکست مواجه شد و در کنار آن پرونده سینمایی نانسن هم به نوعی بسته شد. اما در سال 1927 بازیگر خوشذوق و بااستعداد سوئدی، گرتا گاربو، ثابت کرد که آنا میتواند بر روی پرده نقرهای موفقیت کسب کند. جانگیلبرت، نامزد گاربو در زندگی واقعی نیز در این فیلم در نقش معشوق آنا- کنت ورونسکی- ظاهر شد. این زوج جوان در کنار یکدیگر «شور و حرارت» (نام اولیه فیلم «شور و حرارت» بود که بعدها به «عشق» تغییر نام داد) لازم را به فیلم دادند که در پیشبرد داستان آن نقش بسزایی داشت. مدیران شرکت فیلمسازی متروگلدن مایر، از آنجا که نگران بودند پایان داستان (در پایان داستان اصلی آنا خودش را به زیر قطار میاندازد و میکشد) موجب شکست فیلم شود، دو پایانبندی برای فیلم ساختند یکی غمانگیز همراه با خودکشی آنا و دیگری با پایان خوش که دو دلداده پس از مرگ شوهر آنا به یکدیگر میرسیدند و دست سینماها را در انتخاب باز گذاشته بودند، البته اغلب سینماها پایان خوش را برای اکران برمیگزیدند. گاربو بار دیگر در سال 1935 در فیلم ناطق که همان نام کتاب اصلی را داشت، نیز با شرکت گلدن مایر همکاری کرد. این بار اما فردریک مارچ نقش ورونسکی را بازی میکرد. گاربو که در نقش یک بالرین روس به نام گروسینسگایا، در فیلم «گراندهتل» در سال 1932 بازی کرده بود، حالا دیگر تجربه بیشتری در مورد بازی در نقشهای روسی کسب کرده بود. برای فیلمسازان هالیوودی داشتن لهجه روسی مهم بود چراکه معتقد بودند برای القای هرچه بهتر فضای اعیان و اشراف روسیه داشتن کمی لهجه کمک بزرگی بود و لهجه سوئدی گاربو به او خیلی کمک میکرد.
9 سال بعد، ویوین لی که به تازگی از بازی در فیلم «بر باد رفته» فارغ شده بود، پیشنهاد بازی در نقش آنا کارنینا را پذیرفت. این فیلم که در سال 1948 ساخته شد از حضور یک تیم ازنویسندگان و فیلمنامهنویسان قوی از جمله ژان آنویی فرانسوی بهرهمند بود. در این فیلم سیاهوسفید که اقتباسی غمانگیز بسیار محدود از داستان اصلی تولستوی بود، هیچ اثری از قدرت و شور و هیجان کتاب اصلی دیده نمیشد. ویوین لی که در این فیلم از بازیگوشیهای ذاتیاش دست برداشته بود؛ به خوبی توانست از عهده ایفای نقش آنا برآید و خوش بدرخشد. قطاری که برخی صحنههای حساس فیلم در آن میگذشت در واقع یک ماکت بود که قبلا در یک فیلم کارتونی از آن استفاده شده بود.
در سال 1967 یک شرکت فیلمسازی روسی یک اقتباس حماسی بسیار پرخرج از داستان «آنا کارنینا» ساخت که تمام لوکیشنهای فیلم در روسیه میگذشت. فیلم آن پویایی و اعتباری که فیلمهای قبلی فاقد آن بودند را در خود داشت. الکساندر زارخی از کارگردانان کارآزموده و باتجربه روس، یک فیلم رنگی با توجه به تمام جزییات روسیه آن دوران ساخت. تاتیانا ساموییلووا، بازیگر باهوش و خوشچهره سینمای روسیه که به دلیل بازی در فیلم «لک لکها پرواز میکنند» محبوبیت بسیاری به دست آورده بود، در این فیلم در نقش آنا ظاهر شد. بدون شک این فیلم بیشتر از اینها تحسین میشد اگر در سال 1968 جشنواره بینالمللی فیلم کن به دلیل اعتصاب دانشجویان در فرانسه تعطیل نمیشد.
نخستین نسخه آمریکایی فیلم «آنا کارنینا» که صحنههایش در روسیه فیلمبرداری شد را برنارد رز در سال 1997کارگردانی کرد. در این فیلم که سیزدهمین اقتباس فیلمی از داستان تولستوی به شمار میرفت سوفی مارسو فرانسوی در نقش آنا کارنینا ظاهر شد.
همچنین در سال ۲۰۰۰ یک اقتباس تلویزیونی با بازی هلن مککروری و کوین مککید از شبکه چهار تلویزیون بریتانیا پخش شد.
تازهترین اقتباس از داستان «آنا کارنینا» را جو رایت کارگردان فیلم «تاوان» ساخته است که از جمعه گذشته بر پرده سینماهای آمریکای شمالی به نمایش درآمده است. در این فیلم کایرا نایتلی و جود لا، بازیگران بریتانیایی، بازی میکنند.
فیلمنامه این فیلم را تام استاپارد، نمایشنامهنویس و فیلمنامهنویس برنده جایزه اسکار، نوشته است. کایرا نایتلی در این فیلم نقش آنا را برعهده دارد، زن متاهلی که با سربازی جوانتر از خود رابطه دارد. جود لا نقش الکسی کارین، همسر او را ایفا میکند.
منبع: بوستون گلوب
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.