|

روایتی دیگر از وداع با «همایون خرم»

بدرقه فرزند جنوب

علیرضا دباغ: تهیه‌کننده رادیو

از شب قبل می‌دانستم اول بهمن 1391 روز متفاوتی است. رادیوی اتومبیل روشن بود و ما در راه مدرسه و اداره. من، همسر و دخترم. صدای دلنشین مرد ملودی‌های دوست داشتنی زندگی‌ام از رادیو شنیده می‌شد. روزهای کودکی‌ام را به خاطر می‌آوردم وقتی که پدر خسته از سرکار می‌آمد، غذایی می‌خورد و می‌رفت استراحت کند. اما رادیو کنارش بود و عطرگل‌ها را درخانه‌مان می‌پراکند؛ آهنگ‌هایی که از نسل او بود، اما من هم از آنها لذت می‌بردم. فاطمه کوچک من روی صندلی عقب به کوچه‌باغ‌های فرحزاد نگاه می‌کرد و زیر لب همان ترانه را زمزمه می‌کرد: «شبی که آوای نی تو شنیدم / چو آهوی تشنه پی تو دویدم/ دوان‌دوان تا لب چشمه رسیدم / نشانه‌ای از نی و نغمه ندیدم / تو‌ای پری کجایی/ که رخ نمی نمایی؟» او هفت ساله است. نمی‌داند حسین قوامی کیست؟ اسم هوشنگ ابتهاج هم به گوشش نخورده است و همایون خرم را نمی‌شناسد. ولی شعر زیبا و آهنگ‌روان ترانه را دوست دارد. به ژن برمی‌گردد یا به فطرت؟ هرچه هست او کودکی از نسل فرداست.

اداره ساعت از 9 صبح گذشته است. دلم تاب نمی‌آورد. بیرون می‌زنم.

خیابان حافظ/ تالار وحدت

نمی‌دانم مراسم دقیقا کی آغاز شده بود. اما حیاط هنوز گنجایش تعداد زیادی از مردم را داشت. استاد داوودگنجه‌ای با همان لهجه شیرین تهرانی و مسلک لوطی‌منشانه‌اش داشت هنرمندان را به مهربانی باهم دعوت می‌کرد... و مجری برنامه دنبال علیرضا قربانی و محمد اصفهانی می‌گشت، اما خبری از آنها نبود! . . استاد فرهاد فخرالدینی رهبر ارکستر ملی ایران (درگذشته‌ای نه چندان دور) لب به سخن گشود از «باربد» و «نکیسا» گفت تا رسید به همایون خرم. چقدر زیبا و متین سخن می‌گفت و چقدر عالمانه. انگار در دانشگاه برای دانشجویان، تاریخ موسیقی این خاک پرگهر را ورق می‌زد اما بازبانی عامه فهم و درخور مجلس تشییع جنازه... و سخنش را با رباعی خیام پایان داد: «جامی است که عقل آفرین می‌زندش / صد بوسه ز مهر برجبین می‌زندش / این کوزه‌گر دهر چنین جام لطیف می‌سازد و باز برزمین می‌زندش.» سرانجام علیرضا قربانی آمد.

او را آخرین بار در چهلمین روز درگذشت استاد تجویدی در همین تالار وحدت در کسوت خواننده ارکستر ملی ایران دیده بودم که به رهبری استاد فخرالدینی قطعاتی از مرحوم تجویدی را اجرا می‌کرد و امروز... . آخرین آهنگساز نسل صبا در مقابل او و ما آرمیده است و او رسوای زمانه را به یاد همایون می‌خواند، اما بغض امانش نمی‌دهد و این‌چنین می‌شود که استاد محمد موسوی به تنهایی می‌نوازد و جمع حاضر خواننده می‌شوند: «تو‌ای خدای من... شنو صدای من... زمین و آسمان تو می‌لرزد به پای من... مه و ستارگان تو می‌سوزند به ناله‌های من...»راستی رسوای زمانه کیست؟ به این می‌اندیشم که محمد اصفهانی هم می‌آید و بی‌مقدمه می‌خواند: «بیا به زخم عاشقان مرهم... دل مرا یک‌دم زغم رها کن» ساعت از دستم دررفته است. فضا عجیب سنگین است و سکوت. عده‌ای هم دور چهره‌های هنری عکس یادگاری می‌گیرند! وقتی که رضا خرم به نمایندگی از خانواده استاد از مردم تشکر می‌کند. صدایش از غصه لبریز است و چهره‌اش تمثال غم و اندوه. نیازی نبود استاد گنجه‌ای از مسلمان‌بودن و عارف مسلک بودن عزیز سفرکرده بگوید اسم‌های زیبایی که استاد خرم برای فرزندانش برگزیده است نشانه‌ای روشن از قلب پاک اوست؛ رضا، علی، الهه... خدا به همسرش صبر دهد... محمدرضا شجریان... نجوا‌گر ربنا، درد دل را با تعریضی به همان رباعی خیام تسکین می‌دهد... صدای پرطنین از حنجره استاد برمی‌خیزد: «جامی است که عقل آفرین می‌زندش/ صد بوسه ز مهر برجبین می‌زندش / این کوزه‌گر دهر چنین جام لطیف... چرا؟ ... می‌سازد و باز برزمین می‌زندش/ در تفکر این چرا مانده بودم... که طنین صدای دمام‌ها مرا به خود آورد. پیرمردی نحیف بردمام می‌کوبید. او دکتر سیدجعفر حمیدی بوشهری است. می‌دانم خیلی‌ها در این جمع او را نمی‌شناسند، اما این استاد دانشگاه شهید بهشتی تهران و مولف ده‌ها کتاب و مقاله در ادبیات با ساز محلی خود آمده بود تا فرزندی را که ۸۲سال پیش در گرمای جنوب به ‌دنیا آمده بود، در زمستان سرد پایتخت تا منزل ابدی بدرقه کند. . و این پایان خرمی برای همایون است: همایون خرم، ۱۳۰۹بوشهر ۱۳۹۱تهران

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.