|

پاسخگو کیست؟

بلاتکلیفی شایعه آلودگی گندم و برنج وارداتی

عکس: سید مهرداد شریفی

بلاتکلیفی شایعه آلودگی گندم و برنج وارداتی
به گزارش فائو، ایران در سال‌جاری ۱۴میلیون تن تولید گندم داشته و براساس آمار مسوولان میزان مصرف گندم نانوایی کشور ۱۰ میلیون تن است. پیش از این نیز اعلام شد ایران برنامه‌ریزی برای واردات شش میلیون تن گندم را انجام داده است، میزان خرید تضمینی گندم امسال از کشاورزان نیز حدود 5/3 میلیون تن است. کار‌شناسان معتقدند پایین بودن نرخ خرید تضمینی گندم در سال‌جاری باعث شده به‌رغم تولید گندم بیش از نیاز کشور گندم‌های تولیدی وارد سیلو‌ها نشود و بخشی از آن صادر یا قاچاق شده است.
مجیدرضا حریری، رییس کمیته واردات اتاق ایران، ۲۷ دی‌ اعلام کرد که در ۹ ماه ابتدایی سال ۹۰، به میزان ۵۲ هزار تن گندم به ارزش ۱۵ میلیون دلار وارد شده بود که این رقم در ۹ ماهه ابتدایی سال ۹۱ به میزان ۵ میلیون تن گندم معادل یک میلیارد و ۸۸۲ میلیون دلار افزایش یافته است. این به آن معنی است که میزان واردات گندم در سال‌جاری یکصد برابر افزایش یافته است.
در مهرماه سال‌جاری، فارس اعلام کرد: «کی وی توماس، وزیر مواد غذایی هند، گفته است: بر اساس توافق کشورش با ایران در ماه‌های دسامبر و ژانویه (آذر و دی) 200 هزار تن گندم هند به ایران صادر خواهد شد. مساله کیفیت گندم هند به‌زودی برطرف خواهد شد و گندم هند به 25 کشور دنیا صادر می‌شود و موضوع آلوده بودن گندم هند به قارچ سیاهک مشکلی داخلی بین نهادهای ایرانی است که باید برای حل آن تلاش کنند.»
در اول آبان ماه سال‌جاری، رسانه‌های هند اعلام کردند: «ایران و هند برای واردات سالانه یک میلیون تن گندم از هند برای سه سال مذاکره می‌کنند که ۲۰۰ هزار تن آن در ماه دسامبر وارد ایران می‌شود.»

بهناز جلالی‌پور: آلودگی محصولات کشاورزی وارداتی در دوره‌های مختلف زمانی خبرش می‌پیچد، اوج می‌گیرد، بی‌جواب و نتیجه هم تمام می‌شود. گوشت، مرغ، برنج و گندم تاکنون مشمول این دور آلودگی و عدم پیگیری شده‌اند. در آخرین مورد روز گذشته ایسنا اعلام کرد: «در حالی که آفت «سیاهک ناقص» در گندم‌های هندی و پاکستانی از سوی مقامات این کشورها تایید شده و سازمان حفظ نباتات ایران هم با اعزام کارشناسانی، سلامت این محصول را مورد بررسی قرار داده‌ است، هنوز برای ورود یک محموله گندم از این کشورها تصمیمی اتخاذ نشده است.»

سیاهک هندی یا سیاهک ناقص گندم (کرنال بانت) یکی از بیماری‌های قارچی گندم است. این قارچ به دانه‌ها حمله کرده و مواد مغذی آندوسپرم درون آنها را به خود می‌کشد. قارچ عامل سیاهک هندی Tilletia indica است و تولید تلیوسپورهای بزرگ، گرد و قهوه‌ای تیره به قطر ۲۲ تا ۴۹ میکرون می‌کند. سطح این هاگ‌ها مشبک و دارای غشا نازکی هستند. در اثر حمله این سیاهک فقط قسمتی از دانه گندم و نیز تعداد معدودی از دانه‌های سنبله مبتلا می‌شود و به همین دلیل به آن سیاهک ناقص گفته می‌شوند. معمولا دانه‌های آلوده فقط از قسمتی در انتهای جنین مبتلا شده و ممکن است جوش‌های سیاهک در طول شیار بذر امتداد یابند. این بیماری ابتدا در منطقه فیصل‌آباد پاکستان یافت شده و سپس در منطقه کرنال هندوستان در سال ۱۹۳۱ شناسایی و نام‌گذاری شد. وجود این بیماری در سال ۱۹۹۶ در محموله‌های وارداتی از هندوستان به ایران گزارش شد. عباس پاپی‌زاده بالنگان، سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس، در خصوص صحت وجود این بیماری در گندم‌های وارداتی به «شرق» می‌گوید: «موضوع بحث روز یکشنبه مجلس مساله گندم‌های آلوده بود. در این جلسه یکی از معاونان وزیر جهاد کشاورزی اعلام کرد که این موضوع مردود است. پیش از این قرار بر واردات گندم بود که به دلیل آلودگی، واردات انجام نشد.» با وجود این نظر، این عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، می‌گوید: «به دلیل آنکه وزارت جهادکشاورزی اطلاعات موثقی به مجلس ارایه نمی‌دهد، ما نیز هنوز اطلاعات دقیق‌تر و بیشتری نسبت به مردم در این زمینه نداریم. اکنون مجلس مصر است تا وزارت جهاد کشاورزی اطلاعات، آمار واردات، تولید و وضعیت محصولات آلوده وارداتی را اعلام کند.» به گفته او، وزارت جهادکشاورزی اطلاعات را از مجلس پنهان می‌کند و یکی از مشکلات اصلی مجلس دریافت اعداد و ارقام اشتباه و غیرصحیح است. در حالی که مجلس می‌تواند برای دریافت اطلاعات صحیح در خصوص سلامت گندم‌های وارداتی از وزارت بهداشت نیز استعلام کند و فضای کنونی را تلطیف کرده و تکلیف سلامت یا بیماری گندم‌ها را مشخص کند، پاپی‌زاده، می‌گوید: «از وزیر درخواست اطلاعات درست را کرده‌ایم، اما اگر جواب دقیقی ندهند، می‌توانیم از ابزار نظارتی خود استفاده کرده و همزمان نیز از وزارت بهداشت گزارش و اطلاعات دقیق را دریافت کنیم.»

در شرایطی که مجلس هنوز از سلامت گندم‌ها مطمئن نشده و وزارت جهادکشاورزی، اعلام کرده گندم‌های آلوده خریداری نشده، روز گذشته ایسنا در گزارشی اعلام کرد: «طی ماه‌های اخیر درخواست‌های مکرری برای فروش گندم هند و پاکستان به ایران آن هم به عنوان تهاتر با محصولات پتروشیمی و... مطرح شده و سران این کشورها خواهان تعیین تکلیف ایران برای خرید یا رد این محموله هستند که تیم کارشناسی سازمان حفظ نباتات ایران به ریاست رییس این سازمان برای آزمایش سلامت این محصول و تحلیل خطر آزمایشگاهی آن به کشورهای مربوطه سفر کرده‌اند اما تاکنون نتیجه‌ای مبنی بر آلوده یا سالم بودن این محموله‌ها اعلام نشده است. شنیده‌ها حاکی از رد سلامت گندم‌های هندی و پاکستانی دارد اما شاید برخی ملاحظات بین‌المللی سبب شده تا مسوولان نپذیرفتن این مسافران را به صراحت اعلام نکنند. رضا فتوحی، رییس سازمان حفظ نباتات، آخرین تصمیم‌گیری واردات گندم از این دو کشور را همچنان درحال بررسی آزمایشگاهی عنوان کرده است.»

دکتر محمد رضوی، رییس بخش بیماری‌های موسسه تحقیقات گیاه پزشکی، به ایسنا گفته است: «این آفت در صورت آلوده کردن گندم بیش از سه درصد باعث پایین‌آمدن کیفیت آرد و ایجاد بوی نامطلوب می‌شود. همچنین در صورت بالارفتن درصد آلودگی، برای سلامتی انسان مضر بوده و حتی در برخی موارد می‌تواند سرطان‌زا باشد.» موضوع آلودگی محصولات کشاورزی اولین بار نیست که مطرح شده است. در سال 88 و زمانی که بازار سرشار از برنج‌های وارداتی هندی بود، یکباره خبر برنج‌های آلوده منتشر شد. آن موقع مهدی پورهاشم، مدیرکل اداره استاندارد برای اولین بار از آلودگی برنج‌های وارداتی به ترکیبات سمی آرسنیک، سرب و کادمیم خبر داد. با خاکستری شدن فضای تایید و تکذیب سازمان‌های مختلف، در نهایت او برای تایید حرفش، اسامی 13 نوع برنج را اعلام کرد و اندکی بعد از سمتش کنار گذاشته شد. بعد از آن همچنان موضوع برنج و گندم‌های آلوده در دوره‌های مختلف زمانی به تناوب منتشر می‌شود. حتی این خبر از سوی مسوولان هندی مطرح می‌شود. اما این موضوعات هیچ‌گاه مانعی برای واردات به ایران نشده است و بعد از انتشار اخبار آلودگی، خبر ناقضش می‌آید که هیچ مشکلی وجود ندارد.

جمیل علیزاده شایق، رییس اتحادیه تولیدکنندگان برنج، در خصوص چرایی انتشار این اخبار می‌گوید: «یکی از مشکلات در این میان اختلاط مباحث فنی و سیاسی است و همین موجب می‌شود که هیچ‌گاه یک نتیجه کارشناسی منتشر نشود.» به گفته او، زمانی که یک موسسه اعلام آلودگی می‌کند، برخی که گاهی نمایندگان مجلس هم جزو آنها هستند برای عقب نماندن از قافله، خبر را اعلام می‌کنند اما هیچ‌گاه دلایل قطعی و شواهد قابل اتکا برای آلودگی یا سلامت اقلام خوراکی وارداتی اعلام و منتشر نمی‌شود و وزارت بهداشت نیز نظر دقیق و قطعی خود را اعلام نمی‌کند. شایق، می‌گوید: «در سال88 و زمانی‌که موسسه استاندارد موضوع آلودگی 13 برند را اعلام کرد، هیچ‌کدام از آن اسامی به غیر از یکی از آنها در بازار موجود نبود. آن یک مورد هم اعلام کرد که برنجش از نوع ایرانی است و همچنان در بازار موجود است. می‌توان این مساله را یک بازی سیاسی دانست.» در شرایطی که بحث آلودگی محصولات کشاورزی از جمله برنج و گندم وارداتی در جامعه مطرح است و در صورت صحت، سلامت افراد را تهدید می‌کند، محمد اسماعیل نیا، نایب‌رییس اول کمیسیون کشاورزی مجلس، آن را یک نوع توهم می‌داند که هیچ منبع رسمی آن را تایید نکرده است. او می‌گوید: «در صورتی که مستنداتی در این خصوص وجود دارد باید به مجلس اعلام شود تا کمیسیون کشاورزی مجلس آن را بررسی کند. من هفته گذشته هند بودم و دیدم که برنج‌های آنجا بهترین کیفیت را دارند. حالا اگر گاهی در برنج‌های وارداتی بوی خاصی احساس می‌شود، به دلیل آبی است که در آنجا آن را شست و شو می‌دهند.»

موضوع آب آلوده اتفاقا از جمله مسایلی بود که مسوولان هندی آن را مطرح کردند و آن را آلوده به آرسنیک دانستند.

پاپی‌زاده بالنگان، سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس، نیز با تایید آلوده بودن برنج‌هایی که پیش از این وارد شده، می‌گوید: «تحقیقات دو سال قبل آلودگی را تایید کرد اما به دلیل مشخص نبودن سازوکار معین، با عوامل واردات برخورد نشد یا مبدا و کشورهایی که واردات از آنها صورت می‌گرفت، را تغییر ندادیم. اکنون نیز همچنان بحث آلودگی‌ها مطرح است و هیچ سازمانی تایید و تکذیب رسمی آن را برای اطمینان عمومی اعلام نمی‌کند.» به گفته او سازمان غذا و دارو موظف است که مرتبا مواد خوراکی در دسترس مردم را آزمایش کرده و نتایج آن را اعلام کند تا دولت مانع واردات شود. با وجود این وظیفه، گویا این سازمان به درستی عمل نمی‌کند یا نتیجه آزمایش‌هایش را منتشر نمی‌کند که جامعه را نسبت به سلامت واردات اقلامی که بخش اصلی خوراکشان را تشکیل می‌دهد، مطمئن کند. پاپی‌زاده، می‌گوید: «با وجودی‌که هم‌اکنون بحث سلامت محصولات کشاورزی و واردات مطرح است و نسبت به سلامت آنها تردیدهایی وجود دارد، اما؛ متاسفانه مسوولانی که باید این مساله را مورد توجه قرار دهند و بخشی از دغدغه‌شان باشد، نسبت به آن بی‌توجه بوده و اهمیتی برایش قایل نیستند. متولیان باید شاخص‌های سلامت و استاندارهای آن را تعیین کنند و بر اساس آن پیش بروند. همان‌طور که پسته ایران چندی پیش به دلیل مشکوک بودن به بیماری بازپس فرستاده شد، اکنون نیز باید همین برخورد با گندم یا برنج‌های آلوده وارداتی شود. با وجود این اما و اگرها، همچنان برنج و گندم‌های هندی و پاکستانی وارد می‌شوند بی‌آنکه سلامت یا آلودگی‌شان تایید یا رد شود. این موضوع تبدیل به یک بازی دوره‌ای شده است که شاید به قول رییس اتحادیه تولیدکنندگان برنج، فضاسازی سیاسی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.