ایران و ترکیه؛ از تقابل تا تعامل
- شرق: مدیر کل سابق آسیای غربی وزارت امور خارجه گفت: «با روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه در ترکیه تحول جدی در روابط ایران و ترکیه ایجاد شد. با توجه به ماهیت جمهوری اسلامی که تکیه بر مبانی اسلامی دارد، این امیدواری ایجاد شد که دو کشور بتوانند همکاری نزدیکتری با یکدیگر داشته باشند اما باید توجه داشت که یک اشتباه محاسباتی در ایران وجود داشت و تصور میشد که حزب عدالت و توسعه، یک حزب اسلامی است.» «میرمحمود موسوی» که در بیست و یکمین نشست از سلسله نشستهای ماهانه دیپلماسی ایرانی با عنوان «ایران و ترکیه؛ فرصت و چالش همسایگی» در سالن کنفرانس روزنامه «اطلاعات» سخن میگفت، در مورد حزب عدالت و توسعه اضافه کرد: «در صورتی که این تشکل، تشکلی است که مسلمانان در آن حضور دارند. با این حال اگر فکر کنیم همه مردمی که در ترکیه به حزب عدالت و توسعه رای میدهند انگیزههای دینی دارند، در اشتباه هستیم.»موسوی در مورد تاثیر مسایل منطقهای در روابط دو کشور ایران و ترکیه نیز گفت: «مساله عراق و اقلیم کردستان عراق و چالشهای مربوط به این موضوع، یکی از عوامل تاثیرگذار در روابط ایران و ترکیه است اما زندهترین مساله منطقهای موثر در روابط دو جانبه ایران و ترکیه در حال حاضر مساله سوریه است.»
دستاندازهای جدی رابطه ایران و ترکیه
مدیر کل سابق آسیای غربی وزارت امور خارجه ادامه داد: «در طول تاریخ روابط ایران و ترکیه به خوبی پیش از بحران سوریه نبوده است اما در طول یک سال و نیم گذشته روابط دو کشور وارد دستاندازهای جدی شده است. آنچه در سوریه میگذرد و موضع ترکیه در قبال آن، نیازمند به رسمیت شناختن این اصل است که هر کشور سیاست خارجی خود را تعیین میکند. موسوی در همین زمینه به صفبندی جدید منطقه اشاره کرد و افزود: «در صفبندی شیعه و سنی که جدید در منطقه ظاهر شده در یک طرف ایران، عراق و حزبالله و طرف دیگر ترکیه، عربستان، قطر و اردن قرار دارند. این تقابلی را ایجاد میکند که اگر به فکر آن نباشیم و این مساله شدت بگیرد به نفع تشیع نیست. مضاف بر اینکه ما آرمان وحدت جهان اسلام را مطرح کردهایم. حرکتهای آزادی خواهانهای که در منطقه وجود دارد در نهایت اسلامی است.»
ترکیه به دنبال تخلیه ظرفیت ژئوپلیتیک ایران
دکتر «حسین علایی»، استاد دانشگاه و رییس سابق ستاد مشترک سپاه پاسداران نیز در این نشست با اشاره به تحولات اخیر در جهان عرب و بر هم ریختن ساختار دیکتاتوری به طور مشخص در مصر، تونس و لیبی تاکید کرد: «این تغییر ساختار تاثیر بسزایی بر سیاستهای آمریکا در منطقه داشت. از زمانیکه در منطقه احساس تحول بود، بحث بر سر اینکه چه الگوی حکومتهایی باید در منطقه روی کار بیاید مطرح بود. در داخل خاورمیانه ما دو الگو بیشتر نداریم: الگوی جمهوری اسلامی ایران و الگویی ترکی که با به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه در ترکیه مورد توجه قرار گرفت. این مدل موردپسند آمریکاییها هم بود. باراک اوباما در نخستین سفر خود به قاهره در زمان حسنی مبارک به شکل رسمی مدل ترکیه را برای کشورهای اسلامی توصیه کرد.»
سیاست مستقل همراه با تعامل با جهان
علایی ادامه داد: «نخستین ویژگی مدل ترکیه، برقراری دموکراسی سازگار با دین در جامعه بود. برخورداری از سیاست مستقل در عین داشتن تعامل با کشورهایی چون آمریکا هم از دیگر ویژگیهای این مدل است. این حکومت جدید مزاحم برنامههای آمریکا در منطقه نخواهد بود و در خصوص اسراییل هم معتقد به نابودی اسراییل نیست اما به تشکیل کشور فلسطین هم ایمان دارد. بسیاری از کشورهای غربی در سالهای اخیر، مدل ایران و ترکیه را با هم مقایسه میکردند.» «علایی» با تشریح وضعیت آمریکا در منطقه از منظر پایان حضور نظامی آمریکا در منطقه، گسترش ناتو به منطقه خاورمیانه و توسل به دیپلماسی هوشمند، اضافه کرد: «در مورد سوریه امروز شاهد انتقال اعضای القاعده از کشورهایی چون لیبی و چچن به سوریه هستیم. این گروهها هم عمدتا از فضای ترکیه برای رسیدن به سوریه استفاده میکنند. در حال حاضر هم آمریکا و هم برخی متحدان عربیاش، سوریه را صحنهای برای جدال دشمنان مشترک خود میبینند. گروههای تروریستی مانند القاعده و سلفیها در کوتاه مدت تقویت شده اما در دراز مدت با برگزاری دموکراسی، آنها تضعیف خواهند شد. اما سوال آتی این است که ترکیه امروز در منطقه چه سیاستی را دنبال میکند؟»
اقتصاد، اولویت ترکیه
علایی با اشاره به اینکه ترکیه به میزبان سیاستهای ناتو در منطقه تبدیل شده گفت: «نگاهی تاریخی به استراتژیهای دولت در ترکیه نشان میدهد که اولویت دولت در این کشور اقتصاد است. رسیدن به 10 اقتصاد برتر جهان هنوز رویای این کشور است. در دو دهه اخیر ترکیه همواره سیاست خود را بر اساس منفعتگرایی متمرکز کرده است. بر همین اساس ترکها در روزهای جنگ تحمیلی بیشترین استفاده را کردند. در حال حاضر هم در شرایط تحریم ایران، ترکیه بیشترین مراوده اقتصادی را با ایران دارد. به زبانی دیگر ترکیه بیشترین بهرهبرداری را از تحریم اقتصادی علیه ایران میبرد. نکته ظریف قابل توجه این است که ترکیه بعد از انقلاب به دنبال تخلیه ظرفیت ژئوپلتیک ایران بوده است. جغرافیای ایران این فرصت را به ترکیه میدهد که بیشترین درآمد را در منطقه به خود اختصاص دهد. ایران میتواند کانال انتقال انرژی در منطقه باشد اما این ظرفیت در حال حاضر در اختیار ترکیه است.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.