از دوستداران ایران بت نسازیم
دکتر رضا منصور
استاد «حسابی» زمانی دکترای فیزیک گرفت و جوهر فیزیک تجربی نوین را درک کرد که در کشور ما هرکس که چهار عمل اصلی را بلد بود، میرزا میشد، هر کس توان محاسبه طلوع و غروب خورشید را داشت و مسلط به مثلثات دبیرستانی بود، منجمالدوله لقب میگرفت. وی زمانی به کار دانشگاهی رو آورد و از صاحبمنصبی دوری گزید که هیچ زمینه کار دانشگاهی در بدویترین سطح آن وجود نداشت، چه رسد به جو علمی خوب که امروز هم از فراقش مینالیم. زمانی آموزش فیزیک دوره کارشناسی را یکتنه شروع کرد که هنوز در ایران نه فرستنده رادیو وجود داشت و نه گیرنده آن. زمانی کار آزمایشگاهی فیزیک را آموزش داد که اشرافزادگان ما از آن به عنوان کار عملگی دوری میجستند. هیچ نیرویی نمیتواند کسی را در چنین شرایطی به کار وا بدارد، مگر عشق بیحد به علم. «حسابی» عاشق بود و عشق به فیزیک را تا آخر عمر حفظ کرد. خصلتی که لازمه عالم بودن است و در ایران کمنظیر. «حسابی» در 69 سالگی، هنگامی که 42 از سال از آموزش دانشگاهیاش گذشته بود و 9 سال از کشف لیزر در دنیا، در ایران لیزر را درس داد و جزوه بسیار روزآمدی مبتنی بر مقالات تحقیقاتی نوشت. کدامیک از فیزیکدانهای ما، حتی در این دوران، این چنین روزآمد است؟ «حسابی» در 70 سالگی تا اواخر شب در آزمایشگاه کار میکرد و به راهاندازی آزمایشگاههای گوناگون میپرداخت. این چنین بود که انجمن فیزیک ایران تصمیم گرفت از این استاد پیشکسوت تقدیر کند اما کسی فکر نمیکرد یک قدردانی ساده باعث این همه شرمساری اهل علم ایران بشود. از «حسابی»، بنیانگذار فیزیک دانشگاهی ایران دانشمندی در قد و قواره نیوتون و اینشتین ساختهاند. برخی نیز با پرداخت 200دلار «اولین مرد علمی سال» تقلبی ایرانش کردند. میگویند دکتر «حسابی» در یک مراسم نوروزی، اینشتین، شرودینگر، فرمی، دیراک و بور را در منزلش دعوت میکند و این دانشمندان را مسحور تمدن ایران و آیینهای ملی ما میکند. اخیرا نیز مشتی دروغ و اکاذیب در برخی رسانهها و سایتهای اینترنتی چاپ یا منعکس شده است. به تازگی عکسی از یک شخص در کنار اینشتین منتشر شده و ادعا کردند این شخص کنار اینشتین مرحوم «حسابی» است. ولی شخصی که در عکس کنار اینشتین ایستاده است، گودل (ریاضیدان مشهور) است، نه «حسابی»! مرحوم «حسابی» زمانی مقالهای میفرستد برای مجلهای در پاریس در مورد آنچه کتب درسی مدارس ما، یا برپاکنندگان کتیبهای در دانشگاه اصفهان، آن را نظریهای بسیار عمیق و برتر از نظریههای اینشتین تلقی کردهاند. بنا به اسناد تاریخی این مقاله برای داوری به استاد سینج (Synge) نسبیتدان معروف داده میشود. داور متوجه میشود که مقاله دارای اشتباه محاسباتی است. به این ترتیب مقاله برای چاپ پذیرفته نمیشود. ما تا کی میخواهیم به این شرمندگی ادامه دهیم؟ تا کی رسانههای ما میخواهند به این وضعيت رسانهای ادامه دهند؟ تا کی دانشگاه اصفهان میخواهد این سند بیسوادی ما را در آن دانشگاه حفظ کند و کتیبهها را برنچیند؟ تا کی آموزش و پرورش ما میخواهد چندین نسل از بچههای بیگناه ما را با این حرفها در مورد «حسابی» منحرف کند و نسلهای بعدی را از مسیر سالم رشد علمی و توسعه باز بدارد؟ با اين شيوهها نمیتوان عالم و دانشمند ساخت! قهرمان علمی کم از قهرمان جنگ ندارد و پیروزی در علم تنها با کار مستمر و ممارست فراوان حاصل میشود. از انسانهای ساده زحمتکش و دوستدار ایران بت نسازیم و نسلها را تباه نکنیم!
* استاد فیزیک دانشگاه صنعتی شریف
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.