معاون سابق وزارت نفت در واکنش به وعدههای گازی دولت:
دوبرابر شدن برداشت ممكن نيست
فرزانه طهرانی / عكس: عباس كوثري
«پارسجنوبی یک میدان مشترک نفتی است. این طرف ما با تواناییهای خودمان کار میکنیم آن طرف تمام قدرتهای صنعتی جهان. بنابراین این یک برداشت نامنصفانه است و واضح است که قدرتمان با هم برابر نخواهد بود.» شرایط بینالمللی کار را به جایی رسانده که حضور پیمانکاران خارجی تا حد صفر تقلیل یافته و محدود به طرفهایی شده که شاید چندان به تخصص نفتی آنها در میادین نفت و گاز نیازی نباشد. در این شرایط که چشم امیدمان به توان متخصصان داخلی است؛ پیمانکاران دولتی در شرایط نابرابر میل وافری به در اختیارگیری پروژههای نفتی پیدا کردهاند. معطل ماندن ظرفیت پیمانکاری کشور یکی از عواقب ولع بخش دولتی برای نفتی شدن است.
عملکرد ضعیف و غیرقابل دفاع در پارسجنوبی نیز شاید دومین نتیجه این حضور تحمیلی باشد. در شرایط عقبماندگی نفتی، رییس دولت از دو برابر شدن برداشت گاز تا پایان دولت دهم خبر میدهد. این وعده احمدینژاد در روزهای اخیر واکنشهای متعددی را به دنبال داشته.
غالب افراد آن را یک وعده تبلیغاتی میدانند و اکبر ترکان معاون پیشین وزیر نفت نیز با غیرممکن دانستن تحقق این وعده میگوید: «اگر منظور ایشان از پایان دولت دهم، مرداد سال 92 است که به طور قطع دو برابر شدن برداشت امکانپذیر نخواهد بود اما اگر قرار باشد دولت دهم تمدید شود شاید بتوان به عملی شدن این وعده چشم امید داشت.»
با اکبر ترکان که نزدیک به چهار دهه تجربه پستهای مدیریتی را در بدنه دولتهای مختلف دارد؛ به گفتوگو نشستیم تا وضعیت پیمانکاران خصوصی در پروژههای نفتی را از منظر دید وی بررسی کنیم. در ادامه این گفتوگو را میخوانید:
آنچه باعث شد محوریت گفتوگوی ما به وضعیت پیمانکاران بخش خصوصی اختصاص یابد، مربوط به شرایط کاری آنها و خروجشان از گردونه رقابت است. در سالهای اخیر نهادهای دولتی میل به ورود به پروژههای نفت و گاز پیدا کردهاند و توانستهاند جای بسیاری از خصوصیها را از آن خود کنند. این شرایط از نظر شما به عنوان یک فعال نفتی تا چه حد پذیرفته شده است؟
یک بخش از این شرایط مربوط به شرایط تحریم است. در چنین مواقعی که کشور در تنگناهای بینالمللی قرار دارد طبیعی است که از ظرفیتهای نیروهای داخلي برای پیشبرد پروژهها استفاده شود. این کار در قانون هم پیشبینی شده است اما آنچه که عملا اتفاق افتاده زیادهروی در این کار است. در واقع در سالهای اخیر فضای رقابتی در پروژههای نفت و گاز از بین رفته و پروژهها تحت تشریفات مناقصه به دولتیها واگذار میشود.
حضور دولتیها در حالی پررنگ شده است که عملا عملکردی قابل دفاع نیز از خود برجای نگذاشتهاند. دو برابر شدن زمان پروژه خط لوله عسلویه به ایرانشهر یکی از مصداقهاست. با توجه به اینکه پیمانکاران دولتی مانند خصوصیها درگیر مشکلاتی چون کمبودهای نقدینگی و نبود حمایت بانکی نیستند، علت عدم توفیقشان چه میتواند باشد؟
به هر حال عملکرد هر گروهی قابل بررسی است. باید ببینیم که شرایط تحریم مسبب این عقبماندگی بوده یا کمبود منابع مالی. در بررسی عملکردها بسیاری از متغیرهای تاثیرگذار وجود دارد که باید حتما دیده شود. پس از جنگ تحمیلی وقتی سپاه و وزارت دفاع ادغام شد من به عنوان وزیر، مسوولیت وزارتخانه جدید را برعهده گرفتم.
یکی از اقدامات من در آن زمان بهکارگیری نیروها برای سازندگی بود. بر همین اساس نیز سه شرکت با نامهای مشاور ایران، ماشینآلات ایران و شرکت ساختمانی ایران تاسیس و از ظرفیت نیروهای مسلح استفاده کردیم. بنابراین فینفسه حضور دولت را در پروژهها بد نمیدانم به شرط آنکه شرایط مساوی و رقابتی باشد.
بهطورکلی توانایی پیمانکاران داخلی را برای اجرای چنین پروژههای عظیمی کافی میدانید؟
اگر توانایی به معناي توان ساختوساز و اجرای پروژه باشد بله قابل قبول است اما از نظر توان مهندسی و علمی هنوز وابسته هستیم. در بین پیمانکاران داخلی هستند شرکتهای مهندسی مشاوری که کارهای افتخارآمیزی انجام دادهاند اما این به معنای بینیاز بودن کشور نیست. یادگیری یک فرآیند همیشگی برای همه دورانهاست. آیا برای استفاده از پیمانکاران خارجی انتخاب هر کشوری جایز خواهد بود؟ مدتی پیش دیدیم که با کشور ونزوئلا قرارداد همکاری برای پارسجنوبی به امضا رسيد. با توجه به اینکه تحلیلگران، همواره به تخصص نفتی این کشور انتقاداتی وارد دانستهاند، این قرارداد چه توجیهی میتواند داشته باشد؟
در این قرارداد منظور کاملا برعکس بوده است. به عبارت دیگر این قرارداد به منظور استفاده ونزوئلا از تخصص نفتی ایران منعقد شده است.
ضمن آنکه این کشور یک بازار خوب برای ایران محسوب میشود. در هر حال کشور ما از نظر بینالمللی تحت شرایط خاصي قرار دارد و بسیاری از کشورها حاضر به همکاری با ما نیستند. بنابراین باید از ارتباطات موجود بهره جست.
اگر یک نمای کلی از پارسجنوبی بخواهید ترسیم کنید چه میگویید؟
پارسجنوبی یک میدان مشترک نفتی است. این طرف ما با تواناییهای خودمان کار میکنیم آن طرف تمام قدرتهای صنعتی جهان. بنابراین این یک برداشت نامنصفانه و واضح است که قدرتمان با هم برابر نخواهد بود. این موضوع هم به شرایط بینالمللی ما برمیگردد. باید سعی کنیم به اهداف سند چشمانداز برسیم.
آقای میرکاظمی وزیرنفت سابق خرداد سال 90 گفته بود که 35 ماه دیگر تمام فازهای پارسجنوبی به بهرهبرداری خواهد رسید. صحبت از انقلاب نفتی درحالی مطرح شد که اکنون با گذشت ماهها وعده داده شده، تحقق نيافته. چرا این انقلاب رخ نداد؟
ایشان اطلاع کافی نداشتند. همان زمان هم گفتم که تحقق این وعده غیرممکن است. تنها حفاری این پروژهها بیش از این مدت به طول میانجامد چه رسد به بهرهبرداری از میادین.
وعده جدید آقای رییسجمهور چطور؟ وعده دو برابر شدن برداشت گاز تا پایان دولت دهم؟
میتوانم بگویم ایشان هم مطلع نیستند. اگر منظور ایشان از پایان دولت دهم، مرداد سال 92 است که بهطور قطع دو برابر شدن برداشت امکانپذیر نخواهد بود. اما اگر قرار باشد دولت دهم تمدید شود شاید بتوان به عملی شدن این وعده چشم امید داشت. تنها به بهرهبرداری رسیدن یکی از پروژهها 35 ماه زمان نیاز دارد بنابراین نمیدانم این فرمایش بر چه اساسی شکل گرفته است.
من تصورم این است که توکل بر خدا در کنار کار و کوشش و درایت میتواند کارها را به نتیجه برساند. اما عدهای به قدرت ماورایی بدون در نظر گرفتن کوشش و كارشناسي اعتقاد دارند بنابراین اظهارنظر در اینباره در حیطه تخصصی من نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.