دیدگاه دکتر «مهدی گلشنی» درباره جایگاه دکتر «حسابی»
غلو در ستایش و نقد غیرمنصفانه
دکتر «مهدی گلشنی» مدیرگروه فلسفه علم و رییس پیشین دانشکده فیزیک دانشگاه صنعتی شریف، یکی از فیزیکدانان برجسته ایران است. دکتر «گلشنی» معتقد است دکتر «حسابی» جنبههای فلسفی فیزیک را به خوبی درک کرده بود و نه فقط بنیانگذار علم فیزیک در ایران، بلکه متفکری عمیق بود. به نظر وی، حسن دکتر «حسابی» این بود که خودشان به آزمایشگاه میآمدند و درباره جزییترین مسایل، مثل تغییر جهت پلاریزاسیون نور توسط تیغه پلاریزور، به دانشجویان توضیح میدادند؛ با اینکه این کار وظیفه ایشان نبود و آزمایشگاه مدرس داشت. او میگوید: «در دوره ما لیسانس فیزیک، سه ساله بود. من بعد از گرفتن لیسانس به آمریکا رفتم و در دانشگاه برکلی کالیفرنیا به عنوان دانشجوی دکترا پذیرفته شدم، البته با این شرط که پس از یکسال امتحان بدهم و اگر در آن امتحان موفق شدم، دوره دکترا را ادامه بدهم وگرنه، فوقلیسانس میگرفتم و به ایران برمیگشتم. من بالاترین نمره را در آن امتحان جامع، از درس اپتیک گرفتم؛ درسی که استادش در دانشگاه تهران جناب دکتر حسابی بودند. آقای دکتر حسابی آدم فکوری بودند و جنبههای فلسفی فیزیک را هم اولین بار جناب دکتر حسابی به ما معرفی کردند.» به نظر وی در حق آقای دکتر «حسابی» ظلم کردند زیرا برخی درباره ایشان غلوها کردند، برخی دیگر هم که خواستند با این غلوها مقابله کنند، نقدهای تندی به او کردند. یعنی این طرف دوم ماجرا هم زیادهروی کرد و تقریبا ایشان را سکه یک پول کرد. دکتر «گلشنی» غلو در ستایش و نقد غیرمنصفانه دکتر «حسابی» را موجب مخدوش شدن چهره دکتر «حسابی» در جامعه ایران میداند و بر ضرورت اجتناب از افراط و تفریط در این زمینه تاکید میکند. به عقیده وی بعضی از کسانی که درباره دکتر «حسابی» صحبت کردهاند، راه افراط و تفریط در پیش گرفتهاند. دکتر «گلشنی» میگوید: «ما نباید هیچکس را بت کنیم و به همه چیز او نمره 20 بدهیم یا آنکه به همه چیز او نمره صفر بدهیم. حافظ میگوید عیب میجمله چو گفتی هنرش نیز بگوی، ولی در نقد جناب دکتر «حسابی» این نکته رعایت نشد.» وی یکی از غلوها درباره دکتر «حسابی» را بزرگنمایی دیدار وی با «اینشتین» میداند. او میگوید آقای دکتر «حسابی» یک مذاکره ساده با «آلبرت اینشتین» داشتهاند. ایشان میگفتند من نظریهام را برای «اینشتین» توضیح دادم و او هم مرا به فرمی ارجاع داد. ماجراهایی هم که درباره این دیدار نقل میشود، نوعا بهگونهای است که بعید به نظر میرسد صحت داشته باشند. وی این تصور را که دکتر «حسابی» بهترین فیزیکدان 70 سال گذشته ایران است، درست نمیداند و میگوید ما فیزیکدانان برجستهای داشتهایم که با توجه به آثاری که از خودشان برجایگذاشتهاند، در سطح جهانی بیشتر از دکتر «حسابی» تاثیرگذار بودهاند، مثل آقای دکتر «وفا» در دانشگاه هاروارد و آقای دکتر «مشحون» در دانشگاه میزوری. دکتر «گلشنی» عنوان «مرد علمی سال 1990» برای دکتر «حسابی» را درست نمیداند و در توضیح آن میگوید: «موسساتی وجود دارند که برای اشخاص نامه مینویسند و بیوگرافی اشخاص را هم برایشان میفرستند و از آنها میخواهند که آن را تصحیح کنند. بعد میگویند اگر میخواهید پس از انتشار این کتاب یک نسخه آن را برای شما بفرستیم، 200 یا 300 دلار بفرستید تا شما را مرد سال یا جزو چند نفر برگزیده فلان رشته علمی معرفی کنیم. موسسه کمبریج یکی از این موسسات است. من خودم دهها نامه از این دست دارم. اما هیچ وقت به این نامهها جوابی ندادهام.» اگرچه وی دکتر «حسابی» را در این ماجرا مقصر نمیداند، اما تاکید میکند احتمالا ایشان متوجه نشدهاند که قصه چیست. به هر حال نباید چنین کاری میکردند و اگر فرم ارسالی موسسه کمبریج را پر کردهاند، اشتباه کردهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.