|

گفت‌وگوی «شرق» با مسعود جعفری‌جوزانی:

عده‌ای از اتحاد خانواده سینما می‌ترسند

آرش نصیری

مسعود جعفری‌جوزانی کارگردان برجسته سینمای ایران، با فیلم‌های ماندگاری چون «جاده‌های سرد»، «در مسیر تندباد»، «شیرسنگی»، «بلوغ» و... در مقام نویسنده و کارگردان و فیلم‌های مطرح دیگری در مقام تهیه‌کننده، همیشه از افراد صاحب ایده و تاثیرگذار درباره مسایل مختلف حوزه سینما بوده و هست. در مناقشه قبلی اتحادیه تهیه‌کنندگان، جوزانی هم حضور فعال داشت اما اخیرا درباره خانه سینما و در حواشی سینما مسایلی پیش آمده که بسیاری از چهره‌های موجه و صاحب صلاحیت سینما را دلگیر کرده است. با مسعود جعفری‌جوزانی درباره این دلگیری‌ها و نمایندگی رییس‌جمهوری در هیات اصلاحیه خانه سینما که هنوز جلساتش برگزار نشده، به گفت‌وگو نشستیم.

در مباحثات و مناقشات قبلی مربوط به اتحادیه تهیه‌کنندگان و خانه سینما، شما از افراد تاثیرگذار و اصلی بودید، اما الان حضور ندارید. چرا؟

واقعیت تلخ این است که ما هنوز راه و رسم فعالیت صنفی را درست درک نکرده‌ایم. گروهی آن را با نهادهای دولتی اشتباه می‌گیرند و گروهی با احزاب سیاسی. ریشه این ‌هم از یک سو در خاستگاه اعضای خانواده محترم سینمای کشور نهفته است و از سوی دیگر در طرز تلقی مسوولان فرهنگی کشور. دسته‌ای از گروه اول به جای فعالیت در راه رفع مشکلات رفاهی و دفع موانع فیلمسازی، تلاش می‌کنند صنف را با جناح و حزب مورد علاقه خود همسو کنند و دسته‌ای دیگر از آنها صنف را در حد فرمانبر مسوولان فرهنگی تنزل می‌دهند. دسته‌ای هم از گروه دوم با تندروی مانع هرگونه گفت‌وگو با مسوولان فرهنگی شده، موانع بیشتری در راه فعالیت‌ها‌ی صنفی ایجاد می‌کنند و باعث تیز شدن شاخک‌ها‌ی سیاسیون می‌شوند؛ تا جایی‌که امروز می‌بینیم کسانی بی‌آنکه آگاهی درستی از این هنر صنعت پیچیده داشته باشند، بر پیکر آن شلاق می‌زنند.

فکر می‌کنید دلیل این نوع تفکر و رفتار چیست و خاستگاه آن در کجا نهفته است؟

تبعیض، سیاست‌زدگی و دیگر هیچ... اگر سینمای مطلوب را قله دماوند فرض کنیم و اهل سینما را کوهنوردانی که قصد صعود به آن را دارند، مطلب روشن خواهد شد. در چنین شرایطی اگر همه استعدادها و خلاقیت‌ها‌ی نهفته در استخر ژنتیک کشور، با امکان مساوی عزم تسخیر قله را داشته باشند، بی‌تردید پس از مدتی بهترین‌ها و پس از آنها به ترتیب دیگرانی خواهند رسید و عده‌ای هم به شکلی کاملا طبیعی و عادلانه در میانه راه از قافله کوهنوردان جدا شده، جا می‌مانند. متاسفانه طی این سال‌ها همواره برخی مسوولان فرهنگی به صلاحدید جناح و حزب خود با هلی‌کوپتری که خرجش را ملت داده‌اند، عده‌ای از هم‌فکران خود را به قله برده و می‌برند. این عمل غیرعادلانه خاستگاه واقعی مناقشات در بین خانواده محترم سینماست. اگر به اسامی ‌تهیه‌کنندگان و کارگردانان در این 33 سال توجه کنید و با صرف وقت، فیلم‌های هلی‌کوپترسوارها را از نظر اقتصادی و ارزش هنری بررسی کنید، به علت پیدایش چالش‌ها‌ی اساسی موجود در بین خانواده سینما پی خواهید برد. در شرایطی طبیعی این هلی‌کوپترسوارها باید در همان آغاز راه، پس از اکران شدن اولین فیلم، ورشکسته شده از سینما بیرون می‌رفتند اما هربار با پول و پشتوانه بیشتری به سینما برگشته‌اند و چون برخی قصد سیاسی دارند، آب زلال چشمه سینما را گل‌آلود می‌کنند و مسوولان رده بالا را از خانواده سینما می‌ترسانند تا بتوانند موقعیت خود را همچنان حفظ کرده. شاید علت اینکه این گروه بیشتر از هر کس دیگر وقت خود را صرف حضور در مرکزیت صنوف کرده و هرگاه احساس آرامشی در صنفی پدید می‌آید، دست به تفنگ می‌شوند، همین باشد؛ چرا که در شرایط متعادل و معقول، احتمال دارد نیروهایی خلاق و برتر جای این دردانه‌ها‌ را تنگ کنند و مسوولان رده بالای فرهنگی پی ببرند که خانواده محترم سینما اگر دلشان بیشتر از آنها برای کشور نتپد، بی‌تردید کمتر هم نمی‌تپد؛ چرا که اهل سینما همچون آنان، ریشه در این فرهنگ و در این خاک دارند. با این تفاوت که نه قصد تصرف میزی را دارند، نه نیاز به کرسی‌ای. آنها هنرمندند و قصدی جز ارتباط مستقیم با ملت بزرگوار و نجیب ایران را در سر نمی‌پرورانند. متاسفانه‌ امروز بخش خصوصی آسیب‌پذیر و کم‌درآمد این خانواده محترم مجبورند با مسوولان دولتی در عرصه تولید، توزیع و نمایش رقابت کنند.

آیا دفعه قبل، مخصوصا هنگام دودسته شدن اتحادیه تهیه‌کنندگان، وقتی وارد بحث‌های فی‌مابین شدید، امیدوار بودید که بشود آن وقایع را سامان داد و اصولا آیا برای برون‌رفت از این مشکل راه‌حلی را متصور هستید؟

بی‌تردید اگر به حل این معضل خانمانسوز امیدوار نبودم، هرگز دامن خود را آلوده این درگیری‌ها‌ی بی‌منطق نمی‌کردم. در آن زمان هنوز باور داشتم که انسان اهل برهان و منطق است. اما متاسفانه به زودی دریافتم که ندیدن حقیقت برای عده‌ای پرسود است. طبیعتا به چنین گروهی نمی‌شود چیزی فهماند. این گروه مانند قارچ سمی ‌به ریشه و تنه درخت سینما چسبیده و از آن تغذیه می‌کنند. از اتحاد اهالی اعضای خانواده محترم سینما می‌ترسند. پس هر تشکیلاتی هم ایجاد شود این گروه برای توجیه موجودیت خود با جاروجنجال برهمش خواهند زد.

به نظر خیلی رنجیده شده‌اید. دلیل این همه کناره‌گیری و دلخوری چیست. در این روزها اتفاقاتی افتاده که اینقدر ناراحتید؟

نه، آنقدر عمر کرده‌ام که بدانم در جهان گردان، همواره توازنی هست و هیچ اتفاق بیهوده‌ای در آن رخ نمی‌دهد. رنجش از کسی ندارم. نگرانی امثال من به دلیل در خطر قرار گرفتن سینمایی است که سی و چند سال از عمرم را وقف آن کرده‌ام. سینمای اندیشمند و مردمی ‌ایران انقلابی، افق‌ها‌ی روشن رسم کرده که رنگین‌کمانی در انتهای آن است. در آغاز انقلاب وقتی قفس شکست، نیروهای خلاق و با استعداد کشور بال درآوردند تا از قله قاف بگذرند، به امید آنکه کنار برکه زلال آبی فرود آیند و به تماشای سیمرغ بنشینند. وقتی می‌بینم کسانی گرد این مرغان خوش‌پرواز و مصمم را گرفته‌اند و منقارهای خود را در بدن آنها فرو می‌کنند، هراس می‌کنم، می‌رنجم، خب طبیعی است که این اعمال غیرمعقول باعث نگرانی امثال من، که با اندیشه عدالت‌خواه و علم‌جوی شیعی بزرگ شده می‌شوند. نهادهایی که به نام سینما از بیت‌المال تغذیه می‌کنند در حالی‌که استعدادهای کشور بیکار نشسته‌اند. فیلم‌ها‌ی پرهزینه و بی‌محتوایی که مردم را با پرداخت بلیت مجانی و به زور تبلیغات پرهزینه هم نمی‌توان به دیدنشان برد.

با شما موافقم که این روزها هجمه وسیعی علیه سینما شده است، به نظر شما علت آن چیست؟

بخشی از این هجوم، صادقانه، واقعی و از روی دلسوزی و نگرانی است. بخشی نشات گرفته از توهم و بخشی دیگر صرفا برای ابراز وجود و تبلیغات سیاسی، فردی یا جناحی است. طبیعی است کسی که شهامت «دیکته» نوشتن را دارد پیه‌ِ یکی، دو اشتباه را هم به تن مالیده است. اهل سینما بیش از 30 سال است که کوشیده‌اند تا برای بالندگی هر چه بیشتر وطن، دین و فرهنگ این مرز و بوم، قله‌ها‌ی بلند هنر را فتح کنند. برادرانه از دلسوزان دین و وطن می‌خواهم سنگ نیندازند. تا اتفاق کوچکی می‌افتد، بلندگو برندارند و هوار نزنند. گاهی تاریخ را ورق بزنند... ببینند که این کرسی‌ها‌ و میزها و مقام‌ها‌ به کسی وفا نکرده. به قبرستان بروند و گلی بر مزار ایثارگران این سرزمین مقدس بگذارند، تا دل‌شان بزرگ‌تر و روحشان لطیف‌تر و مهربان‌تر و خداجوتر شود. حرمت اهل هنر را نشکنند، تا حرمت‌شان هر روز بیشتر شود. این امنیت مفت به دست نیامده که مفت از دستش بدهند. ملت صبور و نجیب ایران خدمتگزاران خود را قدر می‌دانند و تاریخ نشان داده که همواره قادر بوده‌اند سره را از ناسره تشخیص دهند. همانطور که اهل سینما به آنها اعتماد کرده، آنها هم به اهل هنر اعتماد کنند. دردانه‌ها‌ هم شلتاق نکنند. حالا که بخت و اقبال‌شان بلند بوده و خدا کمک‌شان کرده که به خانواده اهل هنر پا بگذارند، حداقل به آنها توهین نکنند. ادب و سکوت این خانواده نجیب را نشانه ترس آنها تعبیر نکنند.

اخیرا یکی از روزنامه‌ها‌ اعلام کرد که شما از طرف رییس‌جمهوری به عنوان نماینده بی‌طرف در حل و رفع مشکل خانه سینما معرفی شده‌اید. آیا این خبر صحت دارد؟

من هم مثل شما این خبر را اولین‌بار در روزنامه خواندم و تعجب کردم.

 اگر قرار باشد در مقام تصمیم‌گیری در مورد «خانه سینما» قرار بگیرید، چه کار می‌کنید؟

چنانچه در چنین شرایطی قرار بگیرم، بی‌تردید به عنوان یک عضو از خانواده سینما کوشش خواهم کرد، بی‌آنکه وارد مناقشات سیاسی شوم، با رفع ابهامات و موانع قانونی، خانه سینما بازگشایی شود چرا که معتقدم فعالیت‌های صنفی، علی‌الخصوص در حیطه هنر، نباید سیاست‌زدگی پیشه کند و وارد درگیری‌های انتخاباتی پنهان و آشکاری شود که جزو تفکیک‌ناپذیر و طبیعی ساختار جوامعی است که در آنها انتخابات گسترده صورت می‌گیرد. کار صنف فعالیت‌های صنفی است و هرگونه ماجراجویی سیاسی می‌تواند به آن لطمه جبران‌ناپذیری وارد کند. هرچند هنرمند جایگاه ویژه‌ای در کنار مردم دارد که باید آن را حفظ کند. هر حزب و گرایشی خدمتگزار مردم باشد، بی‌تردید هنرمند هم به عنوان یکی از آحاد جامعه در کنار اوست و اگر از مردم فاصله بگیرد، هنرمند هم، همسو با مردم باید آن را به نقد و چالش بکشد.

راجع به فستیوال فجر امسال چه فکر می‌کنید؟

نمی‌دانم... باید فکر کنم.

چند سالی است که کار سینمایی نمی‌کنید؟

من هیچ‌وقت بیکار نبوده‌ام. فیلمنامه «کوروش کبیر» را نوشتم که کار بزرگی بود. در مقام تهیه‌کنندگی پیش‌تولید فیلم سینمایی بمباران حلبچه، به کارگردانی احمدرمضان‌زاده را شروع کردم که با کارشکنی مکرر بعضی نهادها عقب افتاد. حالا هم پیش‌تولید فیلم سینمایی «خط ویژه» به کارگردانی مصطفی کیایی را آغاز کرده‌ام و امید دارم فیلمبرداری این فیلم سینمایی را در آغاز بهار شروع کنم.

کوروش کبیر چه شد؟!

هنوز هیچ!

کمی‌هم درباره « پوریای ولی» بگویید...

پژوهش و نگارش فیلمنامه کامل به پایان رسیده و به زودی پیش‌تولید آن شروع خواهد شد که حتما در جریان قرار خواهید گرفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.