پیشروی آرام سوسیالیسم در آمریکا
ترجمه: محمد علی عسگری
آمریکاییها به رغم آنکه حزب سوسیالیسم هم در کشورشان داشتند اما هیچگاه به دنبال سوسیالیست نرفتند. این کشور بر اساس آزادیهای فردی و اقتصادی شکل گرفته است. با این حال به نظر میرسد این روزها کمی تمایل پیدا کرده است تا بهرهکشی و ثروتمندی افسارگسیخته را مهار بزند. بنابراین آیا به واقع آمریکاییها خواستار نوعی سوسیالیسم در برابر لیبرالیسم شدهاند؟ یا آنها فقط میخواهند به عدالت اجتماعی دست یافته و حرص و ولع سرمایهداران را کنترل کنند تا تعادل به زندگی افراد بازگردد؟ نکته مهمتر اینکه به نظر میرسد این ماموریت سخت به «باراک اوباما» رییسجمهور فعلی آمریکا به ویژه در دور دوم ریاستجمهوریاش واگذار شده است. در آمریکا افراد زیادی هستند که نسبت به دو چهره سوسیالیستی و مسلمانی باراک اوباما هشدار میدهند. اما واقعا سوسیالیسم آمریکایی چیست و سوسیالیسم در این کشور چه سرگذشتی داشته است؟
طی مرحله تبلیغات انتخابات اخیر که باراک اوباما موفق شد رقیبش «میت رامنی» را شکست دهد اتهامات زیادی متوجه او بود که یکی از آنها «سوسیالیست» بود. رهبران حزب «چای» (طرفداران تندرو حزب جمهوری خواه) بارها این اتهام را به او نسبت دادند. هرچند شخص میت رامنی از چنین واژهای استفاده نکرد اما او هم کلماتی رمزگونه به کار برد که تقریبا همین معنا را میرساند از جمله: «تقسیم دوباره ثروت» یا «دشمنی با ثروتمندان» و «جنگ طبقاتی».
در مورد دلایل طرح اینگونه اتهامات میتوان گفت: یکی به خاطر آن است که اوباما باوجود نظر جمهوری خواهان برنامه بهداشت عمومی را پیگیری کرد و کنگره نیز در نهایت آن را به تصویب رساند. همچنین اوباما میخواهد مالیاتها را بر ثروتمندان افزایش دهد (در نظر اوباما ثروتمند کسی است که در آمد ماهانهاش فراتر از 20 هزار دلار باشد). از سوی دیگر او میخواهد کنترل دولت را بر بانکها و شرکتهای خصوصی افزایش داده و به این طریق از مصرفکنندگان حمایت کند. او میخواهد دیگر اجازه ندهد کسانی برای به دست آوردن سود بیشتر دست به ماجراجوییهای خاصی بزنند که نتیجهاش به نظر او فاجعه اقتصادی کشور در سال 2008 بود.
البته اوباما هرگز از کلمه «سوسیالیست» استفاده نکرده و جرات این کار را هم ندارد. حتی اگر جراتش را هم داشته باشد او به معنای واقعی کلمه و به همان مفهوم تاریخی و جهانی اندیشه سوسیالیستی یک «سوسیالیست» به حساب نمیآید. اما مخالفانش هرگونه سیطره دولت بر سرمایهداران را نوعی «سوسیالیست» توصیف میکنند و به شدت با آن مخالفت میکنند. اوباما بارها گفته است که از نظام سرمایهداری دفاع و حمایت میکند و دراینباره با همه آمریکاییهای دیگر هم نظر است. آمریکاییها به آزادیهای فردی و سیاسی و اجتماعی و حتی نژادی باوری عمیق دارند. با این حال نکته جالب توجه این است که اکثر آنها خواستار نقش بیشتر دولت در تامین خدمات اجتماعی به شهروندان هستند. بخصوص در حوزههای آموزش و پرورش یا بهداشت و حمل و نقل (و تا حد امکان کمک به فقرا و کودکان و سالمندان). یک نظرسنجی که اخیرا در آمریکا تهیه شده نشان میدهد 65درصد آمریکاییها با افزایش مالیات بر ثروتمندان موافق هستند. اما آیا همه اینها را باید نوعی گرایش به «سوسیالیست» در آمریکا قلمداد کرد؟
روند اندیشه سوسیالیستی در آمریکا
حتی پیش از طرح نظریه مارکسسیم (که میگوید مرحله سوسیالیست قبل از مرحله کمونیسم است) در ابتدای قرن نوزدهم، آمریکا با نظریه سوسیالیسم اروپایی (که میگوید سوسیالیست مرحله سیطره دولت بر ابزار تولید است و این نظریه در مقابل انقلاب صنعتی و افزایش اهمیت سرمایهداران و وامهای بانکی و افزایش سود سرمایه قرار میگیرد) آشنا شد. باوجود اینکه کلمه «سوشیالیزم» به معنای «سوسیالیست» ترجمه میشود. اما این کلمه همچنین میتواند به کلمه «اجتماعی» یعنی ترجیح منافع جامعه بر منافع سرمایهداری نیز ترجمه شود.
نخستین کسی که این کلمه را بهکار برد، هنری سیمون (متوفی سال 1825) فیلسوف فرانسوی از نسل روشنفکران انقلاب فرانسه بود. کسی که گفته میشود استاد توماس پین (پدر سوسیالیستهای آمریکایی) است هرچند به لحاظ سنی از او کوچکتر بود. توماس پین که یک بریتانیایی الاصل بود در انقلاب سال 1776 آمریکا به این کشور آمد تا در این انقلاب شرکت کند و سپس به فرانسه رفت تا در انقلاب فرانسه (سال 1789) شرکت کند.
در قرن نوزدهم اندیشههای سوسیالیستی در اروپا منتشر شد اما در آمریکا این تفکر با استقبالی مواجه نشد زیرا در درجه اول آمریکاییهایی که مشغول تجارت بردگان بودند و به تبعیض نژادی علیه سیاهان اعتقاد داشتند با آن مخالفت میکردند و از سوی دیگر بارونهای انقلاب صنعتی یعنی غولهای سرمایهداری آمریکا مثل فورد، راکفلر، کارنگی و میلون این اندیشه را قبول نداشتند. اما با شروع قرن بیستم، اندیشه سوسیالیسم در آمریکا رشد کرد. در انتخابات سال 1912 حزب سوسیالیست آمریکا با شعار «کارگران جهان متحد شوید» در انتخابات شرکت و ایوجین دبس را برای ریاستجمهوری معرفی کرد. وی توانست تقریبا یک میلیون رای به دست آورد (که در واقع ربع آرای آن زمان در مقایسه با اکنون بود). حتی دو سوسیالیست در کنگره حضور داشته و صدها نفر دیگر نیز در فرمانداریها مشغول به کار شدند.
اما این از تناقضات تاریخ است که انقلاب کمونیستی در سال 1917 در روسیه اتفاق افتاد و این امر شروعی بود بر ختم سوسیالیسم آمریکایی. سوسیالیستها با دخالت آمریکا در جنگ جهانی اول (برای مقابله با دیکتاتوریهای اروپایی) مخالف بودند و همچنین با نکات اصلی و دوازده گانه ویلسون برای حق تعیین سرنوشت ملتها مخالفت کرده و آنها را «توطئههای سرمایهداری» تلقی و بر نگرانی از «بارون»های سرمایهدار آمریکایی تاکید ورزیدند.
سپس فرانکلین روزولت (سال 1932) بر سرکار آمد و اصلاحات اجتماعی (سوسیالیستی) را بر نظام سرمایهداری آمریکا افزود. وی سیطره دولت بر بانکها و شرکتهای بزرگ را تصویب کرد اما همان زمان سندیکاهای کارگری آمریکا که قاعدتا باید با سوسیالیستها هم پیمان میبودند با این اصلاحات مخالفت کردند. گرچه حزب سوسیالیست آمریکا هنوز هم حیات دارد اما گفته میشود تعداد اعضای رسمی آن بیش از 10 هزار نفر نیست (درست مثل حزب کمونیست آمریکا).
پدر سوسیالیستهای آمریکا
شاید به همین دلیل عجیب نباشد که بگوییم پدر سوسیالیستهای آمریکایی یک اروپایی و به طور مشخص توماس پین بریتانیایی بود. وی در نوروولک انگلستان در سال 1737 به دنیا آمد و هنگامی که 37 سال داشت به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد.
پین در شرایط دشواری به دنیا آمد و در شرایط نومیدکنندهتری نیز از دنیا رفت. نه در دبیرستان به تحصیلش ادامه داد و نه در دانشگاه اکسفورد. هنگامی که 10ساله بود درس و مدرسه را رها کرد تا به پدرش در دوخت لباس کمک کند. سپس هنگامی که بزرگتر شد مغازهای را برای لباسفروشی دایر کرد و بعد ازدواج نمود. اما همسرش درحالی که از او فقط یک فرزند داشت مرد و درنهایت پین فرزند را هم از دست داد و درکارش نیز ورشکسته شد و ناچار شد مغازهاش را ببندد. بعدها مدتی را در گمرک کار کرد. هنگامی که 30 ساله شد تمایل به «سوسیالیسم» در او نشو و نما کرد و در سندیکاهای کارگری به فعالیت پرداخت. وی در نوشتن و توزیع خطابهای 21 صفحهای مشارکت داشت که برای افزایش حقوق کارگران گمرک تحویل پارلمان انگلستان شد. سپس چهار هزار نسخه از این سخنرانی تجدید چاپ و بین سیاستمداران و روزنامهنگاران و بازرگانان توزیع شد. سرانجام به دلیل فعالیتهای کارگریاش از اداره گمرک به اتهام «غیبت غیرموجه ازکار» اخراج شد چون بیشتر وقت خود را در نشستهای سندیکا میگذراند.
در سال 1776 که مصادف با انقلاب استقلال آمریکاست، توماس پین کتاب «کمون سینس» (عقل سلیم) را منتشر کرد. از آنجا که او بیگانهای در ایالات متحده بود و از نقد میترسید نام خودش را بر جلد کتاب ننوشت و تنها به این لفظ اکتفا کرد که نویسنده آن یک «بریتانیایی» است. بهزودی کتاب شهرتی پیدا کرد و بیشترین تیراژ را در آمریکای آن دوران به دست آورد (در طول یک سال، نیم میلیون نسخه از آن به فروش رفت که معادل 10 میلیون نسخه در امروز خواهد بود). کتاب او در واقع نخستین کتاب پیرامون تفکر سیاسی جدید در آمریکا به شمار میرود و تقریبا دهها سال جلوتر از کتاب «اوراق فدرالی» است که شامل مباحث بنیانگذاران آمریکاست. در واقع کتاب پین حتی قبل از نوشتن قانون اساسی آمریکا شهرتی به دست آورده بود. (قانون اساسی آمریکا در سال 1788 و 12 سال پس از استقلال نوشته شد).
«سوفیا رونفیلد» نویسنده کتاب «بدیهیگری توماس پین و بدیهیاتما» درهمان زمان نوشت که برخی از مردم او را «پدر بنیانگذاران» میدانند. امروزه کتاب «عقل سلیم» یکی از صد کتاب مهم تاریخ به شمار میرود که بعد از کتابهای مقدس ادیان و کتابهای افلاطون و ارسطو و نیز قبل از کتابهای آدام اسمیت «ثروت ملل» یا «اعترافات» ژان ژاک روسو و «مانیفست» کارل مارکس و «در آزادی» جان استوارت میل و «نسبیت» انیشتین و «وجود و ماهیت» جان پل سارتر یا «جنس دوم» سیمون دوبووار قرار میگیرد. طبعا دیدگاههای مربوط به عدالت و آزادی که پین در این کتاب بر آنها تاکید میورزد حرف تازهای نیست اما وی این مفاهیم را در قالبهای مردمی گذاشته و باشیوههایی آسان توضیح میدهد. بر راهحلهای مربوط به آینده تاکید میورزد و از مشکلات گذشته درمیگذرد. به آزادی و استقلال چندان بهایی نمیدهد و آنها را ابزار میداند. میگوید: استقلال یک هدف نیست بلکه ابزاری است برای دست یافتن به رفاه و رشد. آزادی نیز هدف نیست بلکه ابزاری است برای دست یافتن به کرامت و عزت و افتخار. وی آزادی و عدالت را اینگونه با هم در پیوند قرار میدهد که: اولا «اگر در آزادی عدالت نباشد آن آزادی کامل نخواهد بود» مثل دولت آزادی که سیاستهای تفرقهجویانه و تبعیضآمیزی را در بین شهروندان اعمال میکند. از سوی دیگر به گفته پین «عدالتی که در آن آزادی نباشد عدالت نیست» مثل دولتی که حرف از عدالت میزند اما به شهروندانش آزادی نمیدهد. حتی پس از تحقق آزادی و دموکراسی به اعتقاد پین باید با تبعیض بین فقرا و ثروتمندان و بین طبقه حاکم و عامه مردم مبارزه کرد. وی نوشت: «نباید تنها به رایگیری در انتخابات اکتفا کرد و دولت را به تنها کسانی سپرد که مالیات میدهند یا صاحبان املاک هستند» یعنی بین طبقات فقیر و غنی نباید فرقی گذاشت. «حتی یک شهروند عادی هم میتواند در مورد حکومت و سیاست، فرامینی عاقلانه صادر کند. بله. مفهومی وجود دارد به نام خرد مردمی که باید به آن توجه داشت» یعنی نباید بین گروه نخبگان و عموم مردم تبعیضی قایل شد. از همینرو توماس پین نام کتاب خود را «عقل سلیم» میگذارد.
سوسیالیسم پین
مانند نام کتاب، سوسیالیسم توماس پین نیز بر یک سری بدیهیات استوار است نه بر یک سری نظریات. در واقع بر یک «فلسفه مردمی» که موضوعات را ساده میکند. مثل (عدالت؟ یا نا عدالتی)، نه اینکه خود را در بحثهای پیچیدهای (مثل اینکه عدالت چیست؟ ) غرق کند. وی بر نظریه «عدالت طبیعی» استناد کرده که آن هم بر نظریه «قانون طبیعی» استوار است و میگوید اخلاق متعالی جزو طبیعت بشری است و طبعا بر نظریه «حقوق طبیعی» متکی میشود و میگوید این حقوقی جهانی و ابدی است و به مکان یا زمان یا حتی شخص خاصی تعلق ندارد.
از این رو میگوید باید عدالت قراردادی در قوانین اساسی کشورها بر سبک عدالت طبیعی نوشته شود. جان نیکلاس، روزنامهنگار و نویسنده مجله لیبرال مسلک «نیشن» دراینباره میگوید: میتوان توماس پین را پدر فکری و یکی از سالمترین بنیانگذاران آمریکا دانست. او یک بردهدار نبود و بعد از استقلال نیز به شغلی دست نیافت.
با این حال توماس پین چه در دوران نخست زندگیاش در بریتانیا و چه در سالهای آخر عمرش در ایالات متحده آمریکا بسیار بد شانس بود. مشکلات او زمانی شروع شد که از بنیانگذاران آمریکا بخصوص افرادی چون جورج واشنگتن (نخستین رییسجمهور آمریکا) که ارتشی از بردگان داشت جدا شد. یا بعد از جداییاش از توماس جفرسون (پدر لیبرالهای آمریکا) که دشمنانش گفتند او جزو بنیانگذاران آمریکا نیست؛ زیرا از یک سو خارجی است و از سوی دیگر در جنگ استقلال حضور نداشته و سوم اینکه اعلامیه استقلال آمریکا را امضا نکرده است و چهارم اینکه در نوشتن قانون اساسی مشارکتی نداشته و پنجم و از همه مهمتر اینکه او یک سوسیالیست افراطی است و بالاتر از همه اینکه او در بریتانیا و فرانسه زندان کشیده است.
در واقع توماس پین در فرانسه به زندان افتاده بود. او پس از پیروزی انقلاب استقلال آمریکا به فرانسه سفر کرد تا در انقلاب این کشور (1789) شرکت کند. وی جایی نوشت که موسسان آمریکا (منظورش واشنگتن و جفرسون و دیگران بود) اشاره کرده بودند که او زندانی شود.
وقتی سال 1802 به آمریکا برگشت، جفرسون رییسجمهور این کشور بود. یکبار دیگر توماس پین با او به دلیل ارتش بردگان اختلاف پیدا کرد وجفرسون نیز با او دشمنی کرد. جالب اینکه روحانیون مسیحی نیز به دلیل حملات او به انجیل که در کتاب «عصر منطق» آمده است با او دشمنی میکردند.
پین باقی عمرش را به صورت منزوی سپری کرد. جز مزرعهای در نزدیکی نیویورک ملک و املاکی نداشت و در سال 1809 وقتی در همان جا مرد، کلیسا از دفن او در مزارهای مسیحی جلوگیری کرد و درنهایت در همان مزرعه خودش دفن شد. روزنامه «نیویورک سیتیزن» در هنگام مرگ او نوشت: او کسی بود که بعضی کارهای نیک انجام داد اما کارهای شرش نیز کم نبود. گفته میشود در مراسم تشییع جنازه او فقط شش نفر حضور داشتند که دو نفرشان از سیاهپوستان بودند.
10 سال پس از مرگ او، تعدادی از روشنفکران انگلیسی که طرفدار تفکرات سوسیالیستی توماس پین بودند به آمریکا آمدند و از آمریکاییها به دلیل دشمنی با او انتقاد کردند. آنها تصمیم گرفتند بقایای پیکر پین را به بریتانیا منتقل کنند تا مانند «یک قهرمان» در آنجا دفن شود. سرآمد اینان ویلیام کوبیت بود که یک روزنامهنگار سوسیالیست بریتانیایی به شمار میرفت. سرانجام بقایای پیکر او به انگلستان منتقل شد اما پیش از آنکه در آنجا دفن شود تحت شرایط نامعلومی ناپدید شد. بعدها انگلیسیها گفتند بقایای پیکر او را دراختیار دارند اما یکی گفت تنها جمجمه او تا به امروز کشف شده است. ازهمینرو این پدر سوسیالیسم آمریکا مقبرهای ندارد. شاید این هم اشاره دیگری باشد به سرنوشت سوسیالیسم در آمریکا.
مسلمان سوسیالیست؟
پس از آنکه حزب جمهوریخواه آمریکا نتوانست باراک اوباما را در دور دوم انتخابات ریاستجمهوری شکست دهد، این حزب و بخصوص جناح تندرو آن، حزب چای، همچنان اوباما را به سوسیالیست بودن متهم میکنند و هشدار میدهند که چون او نمیتواند یک دوره دیگر نامزد شود در فرصت این چهارسال تمام آنچه را در نظر دارد انجام خواهد داد. از این رو به اعتقاد آنها سالهای آینده «نخستین دوران سوسیالیسم در تاریخ آمریکا» خواهد بود.
البته کسانی مانند راش لیمبو، جمهوریخواه متعصب که یک برنامه رادیویي روزانه با نزدیک 20 میلیون مخاطب دارد از اینها هم جلوتر رفته و اتهامات دیگری را نسبت به او مطرح میکند. حتی پیش از آنکه اوباما خود را برای انتخابات در سال 2008 نامزد کند، لیمبو به اشکال مختلف از جمله رنگ پوست، او را به تمسخر میگرفت وترانهای را پخش میکرد که میگفت «اوباما یک سیاه جادوگر است». وی همچنین اوباما را به این امر که یک «مسلمان مخفی» است متهم میساخت و میگفت او یک «کمونیست» است.
حال آیا چنانکه گروههای افراطی و راست آمریکا میگویند دومین دوران ریاستجمهوری باراک اوباما موجب تقویت گرایشهای سوسیالیستی در این کشور خواهد شد؟
منبع: الشرق الاوسط
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.