اعتراضات در هند و پاکستان خبر از گرایشی تازه میدهند
شورشيها
گوردون براون . ترجمه: حمیدرضا آریانپور
سال نو در حالی آغاز شده که جوانان در حال راهپیماییاند. اخیرا جوانان هند که از قتل یک دانشجوی پزشکی تکان خوردهاند در تجمعات خیابانی برجسته شدهاند. تجمعاتی که دفاع از زنان در برابر تجاوز را خواستار بودند. چند هفته پیشتر از آن، هزاران جوان پاکستانی بودند که به تیراندازی به ملاله یوسفزای 14ساله با تظاهرات جمعی واکنش نشان دادند و پایان تبعیضی که دختران را خارج از مدارس نگه میدارد خواستار شدند.
با توجه به پیشبینیهایی مبنی بر ناممکن بودن پیشرفت اجتماعی در اقتصاد شکننده امروز، سال 2013 احتمالا با شمار فزاینده تظاهراتی از نسل جوان و برای نسل جوان روبهرو خواهد بود که خواهان جدی گرفته شدن حقوق آنها و فراهم آوردن فرصت برای آنهاست.
تلاشهای اخیر برای احقاق حقوق از سوی جوانان پاکستان و هند رویدادهایی مجزا نیستند بلکه بخشی از موجی تازه از تغییرند. در بنگلادش، دختران و پسران نوجوانی که از سوی خانوادهها برای عروس و داماد شدن زیر فشارند، برای نخستینبار کمپینهایی را رهبری میکنند که «مناطق ازدواج کودکان ممنوع» را اعلام کردهاند. حتی پیش از تجاوز اخیر در هند، نپال شاهد تظاهرات گسترده در محکومیت خشونت علیه زنان بوده است. در برمه، کمپینی علیه قاچاق کودکان، 200 هزار جوان را به نخستین کنسرت پاپ کشور در فضای باز کشاند. و باز هم در هند، راهپیمایی علیه کار کودکان از سوی 100 پسر و دختر 9-8 ساله رهبری شد که از«کار رهنی» رهایی یافته بودند.
البته بیحرمتیهایی که در هند و پاکستان شاهد بودهایم بارها واکنشی خشمناک را باعث شدهاند اما تنها به بزرگسالان محدود مانده بودند. معترضانی آمدند و رفتند تا در دستههایی چون یک تجاوز وحشتناک دیگر، یک تیراندازی مهیب دیگر یا یک اقدام خشن و خفتآور دیگر علیه دختران جای گیرند.
آنچه اما تازه است این است که نسل جوان امروز در خواستههای خود مبنی بر پشتیبانی از حقوقش بسیار مصممتر است از بزرگانی که مسوول هستند. اگر سالهای 2010 و 2011 آغاز«انقلاب حقوق» جوانان خاورمیانه و شمال آفریقا را مخابره کردند، در سال 2012 و حالا در سال 2013 حقوق حتی دختران و پسران نوجوان هم با فشار خود نوجوانان در دستور کار قرار گرفته است. پس از دههها فراغت خاطر بزرگترها با این فرض نادرست که پایان دادن به بهرهکشی از کودکان- کار کودکان، ازدواج اجباری یا تبعیض علیه دختران و... - حتمی است و تنها مساله زمان آن است، اکنون قربانیان سستی جهان هستند که جهان را وادار به بیدار شدن میکنند تا این واقعیت را ببیند که تغییر تنها در صورتی رخ خواهد داد که راه رخ دادنش را هموار کرده باشیم. خوشبختانه، هیچ نشانی از فروکش کردن این خواسته در سال 2013 وجود ندارد. در اواخر سال 2012، بیش از دو میلیون نفر در پاکستان دادخواست فراخوان برای تحصیلات آزاد را امضا کردند. در این میان نبوغ و فناوری فعالان گروه «آواز» که جامعه جهانی را در واکنش به تیراندازی به ملاله بسیج کرد نقش مهمی داشت. اما در نخستین روزهای سال 2013، یک میلیون دختر و پسر پاکستانی که از تحصیل محروم شده بودند دادخواست تازهای را امضا کردند که اقدام فوری برای فراهم آوردن تحصیلات ابتدایی برای آنان را خواستار بود. یک دادخواست جدید ضد کار کودکان که آن هم از سوی آواز حمایت میشود و برای پایان بردهداری کودکان فراخوان میدهد، تاکنون 600 هزار امضا - عمدتا از میان خود جوانان- جمع کرده است. سازمانهای«روز پیروزی» و«خیزش یک میلیونی» زنان جوان آفریقا و آسیا را فرا خواندهاند تا در روز 14 فوریه برای پایان دادن به خشونت علیه زنان به پا خیزند و بخشی از آن چیزی باشند که آنها«لحظه ترغیب» مینامند. زنان جوان آفریقا، از کنیا تا سومالی و غنا، در حال برنامهریزی چیزی هستند که برای هزاران نفر نخستین تظاهرات بزرگ علیه تجاوز و خشونت است.
در نتیجه فشار رو به رشد و پایدار جوانان، تغییراتی بناست رخ دهد که مدتهاست به تاخیر افتادهاند. ماه آینده، پارلمان هند برای نخستینبار برای غیرقانونی اعلام کردن کار کودکان زیر 14 سال تحت فشار خواهد بود. در پی تصمیم دولت برمه در ماه گذشته برای امضای توافقنامه تاریخی غیرقانونی اعلام کردن تمام انواع بردگی- که به کمک اندرو فارست، خیر بزرگ و سازمان ضد بردهداری«گامهای آزاد» انجام شد- کشورهای دیگری هم برای تغییر تحت فشارند. 27 کسب و کار بزرگ چندملیتی با فروشی به ارزش پنج تریلیون دلار هم حالا از سوی سازمان گامهای آزاد و جوانان زیر فشارند تا پیش از ماه آوریل امسال متعهد به حذف کار بردهوار از تمام بخشهای زنجیره عرضه کالا شوند و در غیر این صورت با انتقاد، تحریم یا اقدام مستقیم روبهرو شوند. اما چرا در این دوران سخت مالی که جهان از رشد کم و بیکاری بالا رنج میبرد و درست در زمانی که شما انتظار دارید جریان تغییر با درنگ مواجه شود، جنبشی برای حقوق اولیه که انتظار میرود در دوران وفور نعمت خودنمایی کند، آغاز به رشد کرده است؟
پاسخ در ماهیت تغییرات حاصل از جهانی شدن نهفته است. جهانی شدن امروزی با دو نیروی به شدت دگرگونشونده مشخص میشود: نخست جریان آزاد سرمایه و دوم منابعیابی جهانی کالا و خدمات که هر دو نقشی کلیدی در گشایش جهان بازی میکنند و در کنار آنها، جهانیسازی با نیروی سومی تعریف میشود: گنجایش ما برای آگاهی دادن به هر کسی در هر جایی از جهان. البته همچنان مجادلهای بزرگ و هنوز بینتیجه درباره اثر رسانههای نو در بهار عرب وجود دارد، اما آنچه انکارناشدنی است این است که اینترنت، تلفنهای همراه، توییتر، فیسبوک و یوتیوب مجموعهای نامحدود از فرصتها را برای مردم فراهم میآورند تا از قارهای با قارهای دیگر همصحبت شوند. ما هرگز به زمانهایی در دهه گذشته باز نخواهیم گشت که در آن در بسیاری از کشورها، نگهبانانی بر سر دستگاههای نمابر ایستاده بودند تا از نفوذ تاثیرات خارجی جلوگیری کنند. و این توانایی ما برای دانستن، به اشتراک گذاشتن و مقایسه دانش و تجربه در تمام مرزهاست که اکنون نشان میدهد پتانسیل ارتقای نسلی نو را دارد. در جاهایی که قرنها حقوق شما همان بود که حاکمان مقرر میداشتند و وضع و ثروت شما چیزی بود که شخص دیگری به شما نسبت میداد، جوانان در حال پرسیدن پرسشهایی تازهاند. در کشورهایی که قرنها این مساله پذیرفته شده بود که اگر اجداد و والدین شما فقیر بودهاند شما هم باید باشید - و اگر شما بدون بختی برای رشد به دنیا میآمدید، فرزندان شما و فرزندان فرزندان شما هم چنین بودند- جوانان میگویند که دنیا را اینگونه نمیبینند. در قارههایی که اگر شما دختر بودید به گونهای غیرقابل اجتناب در قفس شرایط تولدتان حبس میشدید و تمام فرصتهای زندگیتان از سوی فرضیات پدرسالارانهای به قدمت چند قرن دیکته میشد، جوانان آغاز به مبارزه با قوانین کهنه کردهاند و در این مسیر بدون توجه به جنسیت، نژاد، هر شخصی حقوقی برای خود تعریف کرده است، که منشا قدرت از مردم است و وظیفه دولت برآوردن نیازهای شما، پشتیبانی از حقوق شما و ترقی دادن فرصتهای شماست. در همان حال که مردم جوان بیشتر از آنچه برای دیگر جوانان رخ میدهد آگاه میشوند، اشتیاق آنها نمودار میشود و شروع به کشف جای خالی برخی از ادعاهای اساسی ما درباره مزایای جهانیشدن میکنند. هر روز این افسانه که ما اکنون در جهانی زندگی میکنیم که در آن برای همه کسانی که بلندپروازند و میکوشند بختی وجود دارد، در معرض دید قرار میگیرد. این اسطوره که همه ما اکنون به گونهای آزادیم تا آنجا که استعدادها و تلاشمان ما را میبرند برویم. در همان حال که مردم جوان تجارب خود را با تجارب دیگران در دور جهان مقایسه میکنند، کشف میکنند که نابرابریهای گسترده در شرایط مادی ربط چندانی به هوش آنها، به اینکه چقدر شایستگی دارند یا اینکه چقدر تلاش میکنند، ندارد بلکه وابسته به این است که کجا و در دستان چه کسانی به دنیا آمدهاند. به همین دلیل است که در جوهر اعتراضات از بهارعرب گرفته تا راهپیمایی علیه کار کودکان در هند و تا کمپین مناطق ازدواج کودکان ممنوع در بنگلادش، عدم قبول این دیدگاه نهفته است که وضعیت یک شخص در زمان تولد شرایطی پایدار است. در عوض، تایید این حقیقت را میبینیم که آنچه مهم است این نیست که از کجا آمدهاید بلکه این است که به کجا میروید و اینکه حتی اگر نمیتوانیم شرایط آغازین خود را شکل دهیم، دستکم میتوانیم واکنش خود به این سرنوشت را شکل دهیم. این خواستهای برای داشتن فرصت است بر پایه اشتیاقی برای شأن و مقام بدون توجه به اینکه کجا و در دستان چه کسی به دنیا آمدهاید. اگر دقت نکنیم، این یک جنگ نسلی را باعث خواهد شد. جنگی بین نسل قدیمیتری که میکوشد امنیت اجتماعی، سلامت و مزایای بازنشستگی داشته باشد بیتوجه به میزان بیکاری جوانان و نسل جوانی که تحصیل رایگان و فرصتهای شغلی را که نسلهای پیشین در کشورهای غربی به عنوان یک حق داشتند از دست رفته میبیند. این آگاهی در حال رشد جهانی سوالات دشواری را در کشورهای ثروتمند مطرح میکند. این سوال پرسیده خواهد شد که وقتی میدانیم که 80 درصد نابرابری در جهان به علت سابقه تولد و زمینه پیشین است و تحصیل تنها محرک واقعی فرصتیابی است، چرا برای سرمایهگذاری در آموزش همچنان حمایت بینالمللی اندکی وجود دارد. ما باید روشن کنیم که چرا الگوهای هزینههای آموزشی ما نابرابریها را بیشتر پیچیده میکنند تا اصلاح یا جبران. چرا برای مثال در آموزش یک کودک نوعی آفریقایی از زمان تولد تا 16 سالگی 400 دلار سرمایهگذاری میشود در حالی که برای یک کودک غربی این مبلغ صد هزار دلار است. چرا میزان کل کمکهای سالانه بینالمللی حمایتی برای یک کودک آفریقایی مبلغ ناچیز 14 دلار است. چرا لندن با جمعیت هشت میلیونی، 20 هزار دختر در حال تحصیل در آخرین سال دبیرستان دارد در حالی که سودان جنوبی با جمعیت 10 میلیون نفری 400 مورد مشابه را دارد. باید یکدل شویم که پر کردن شکاف بین آنچه جوانان هستند با آنچه برآنند باشند همان است که کاندولیزا رایس«موضوع حقوق شهروندی نسل ما» خواند و اینکه تجهیز استعداد جوانان از طریق مدارس بهتر و استانداردهای بالاتر آموزش تنها راه مطمئن باز کردن درها به روی کشورهای فقیر جهان است.
نشست ماه آوریل در واشنگتن که به ریاست دبیرکل سازمان ملل متحد، بانکیمون و رییس بانک جهانی، جیم کینگ، برگزار میشود نیاز به اقدام عینی از سوی کشورها خواهد داشت تا کودکان را از استثماری که به اعتراضات امروز منجر شده به سوی تحصیلاتی که تاکنون از آن صرفنظر شده اما میتواند به حل این مشکل یاری رساند، حرکت دهیم. یک قرن پیش، وینستون چرچیل در روزهای جوانی خویش از شکافی بین مازاد ثروت انباشته و آنچه او« اندوه میلیونها رها شده» نامید، سخن میگفت. در سال 2013 ما بیشتر از این شکاف خواهیم شنید و این صدای جوانان خواهد بود.
*نخستوزیر پیشین بریتانیا و فرستاده ویژه سازمان ملل متحد در امور آموزش جهانی
منبع: نیوزویک
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.