|

این جانیان کوچک

روبرت صافاریان

این روزها مطبوعات و به خصوص سایت‌های اینترنتی در سطح جهان تصویرها و فیلم‌های خشونت و زورگیری را به موادی جذاب برای جلب خواننده و بازدیدکننده بدل کرده‌اند. فیلم‌هایی که با دوربین‌های مراقبت از لحظه ضرب‌و‌شتم قربانیان بی‌گناه زورگیری گرفته شده‌اند توسط اینترنت در مقیاس وسیع پخش می‌شوند و به احساس ناامنی نزد شهروندان عادی جامعه دامن می‌زنند. امّا همین شهروندان عادی مشتری فیلم زورگیری و عکس‌های دادگاه‌های متهمان آن نیز هستند. آنچه در عکس‌های محاکمه‌ها تکان‌دهنده است این است که عاملان خشونت در بیشتر موارد جوانان و نوجوانان هستند. چهره‌هایی که اگر در خیابان یا در خانه ببینی معصومیت کودکانه چهره‌هایشان کوچک‌ترین ظنی در تو برنمی‌انگیزد که می‌توانند با قمه به سر رهگذری ضربه بزنند یا چاقو در شکم مردی همسن‌وسال پدرشان فروکنند.

این رویدادها از منظرهای گوناگونی قابل تامل است. پیش از همه از منظر جامعه‌شناسی. بالاخره این بچه‌ها محصول همین جوامع هستند. این چگونه جوامعی است که این‌گونه آدم‌هایی در دامنشان تربیت می‌شوند؟ کاستی‌های تعلیم و تربیت، فقر و بیکاری، سیاست‌های رسانه‌ای هر یک می‌توانند نقشی در این میان داشته باشند.

این تصویر شکل اغراق‌شده پدیده‌ای است که می‌توان از آن به عنوان «میل همگانی به جنایت» در جهان نام برد. حتی در فیلم‌های معمولی تاریخی نیز می‌توان دید که مراسم به‌دار آویختن در میدان شهر امری تماشایی بوده است. صحنه‌ای از فیلم «کجایی‌ برادر»، برادران کوئن را به یاد می‌آورد که مردم با موسیقی و رقص محکوم را به سوی چوبه‌دار می‌برند؟ یا صحنه شروع یکی از قسمت‌های «دزدان کاراییب» را که اهالی شهر اعم از زن و مرد و کودک برای تماشای مراسم به‌دار آویختن قهرمان فیلم جمع شده‌اند؟ همه می‌دانند که صفحات حوادث روزنامه‌های دنیا پرخواننده‌ترین بخش آنها هستند و با همین آگاهی است که سایت‌ها می‌کوشند از عکس‌های خشونت در روز روشن موضوعی بسازند برای جلب بازدیدکننده و البته درآمد.

این پدیده با این فراگیری آیا مساله‌ای فرهنگی است و مختص شرایط اجتماعی خاص یا امری غریزی است در ذات آدمیزاد؟ استفاده رسانه‌ها از تصویرهای خشونت‌آمیز برای جلب مشتری بر چه دلالت می‌کند؟ آیا رسانه‌ها دارند خشونت را ترویج می‌کنند یا دارند صرفا به خواست عمومی برای تماشای خشونت پاسخ می‌دهند؟ و سرانجام اغلب مردم جهان چرا از تماشای فیلم‌های خشونت‌آمیز و تصویرهای مستند اعمال خشونت و عکس‌های جنایتکاران کوچک محکوم به مرگ لذت می‌برند؟

الیور استون در فیلم «قاتلین بالفطره» در همین باره بحث می‌کند. او در مصاحبه‌ای در زمان نمایش فیلم درباره رسانه‌ای شدن جنایت و تبدیل تصویر خشونت به سرگرمی گفته است: «من معتقدم همه ما خشن زاده می‌شویم. ما مهاجمان بالفطره‌ای هستیم که مغزی از آن خزندگان داریم به قدمت یک‌میلیون سال که یک غشای نازک نئوکورتکس تمدن روی آن کشیده شده است. و البته این غشا نمی‌تواند به خوبی آن میل به تهاجم را پنهان کند. کشتن، معلول ترکیبی از ژنتیک و عوامل محیطی است.»

استون فیلم‌های سینمایی خشن را نه تنها ترویج‌دهنده خشونت نمی‌داند، بلکه معتقد است که پیش‌شرط مهار خشونت و میل به جنایت به رسمیت شناختن وجود آن است. غرض نه تایید سخنان اوست و نه پاسخی قطعی به پرسش پیچیده نقش رسانه‌ها در بازتاب خشونت یا ترویج آن (بسته به اینکه نگاهمان چه باشد). حوادثی مانند فیلم زورگیری در روز روشن توسط چهار جوان و واکنش جامعه به این فیلم‌ تلنگری بود برای اینکه جامعه ما به خود نگاه کند و درباره ماهیت خود و رابطه‌اش با عاملان بالفعل خشونت بیندیشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.