|

پیشنهاد لرزاننده اندام جنگل‌ها

هومان خاکپور / کارشناس منابع طبیعی

  • در روز چهارشنبه -۲۷ دی‌ ۱۳۹۱- شاهد سخنانی شگفت‌آور از عالی‌ترین مقام اجرایی کشور در مقابل نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی بودیم که لرزه بر اندام جنگل‌های کشور می‌اندازد!

بدون‌شک پیشنهاد واگذاری جنگل‌ها به دامداران که در راهکارهای چهارگانه اقتصادی رییس‌جمهوری در مجلس، آن‌هم در سال پایانی حکومت هشت ساله‌اش مطرح شد، گواه این حقیقت تلخ است که آموزه‌ها و اصول محیط‌زیستی در برنامه‌های مدیریتی پیش‌رو جایی نداشته و آشکارا تمامی‌یافته‌های متخصصان و اصول فنی در علم جنگلداری نادیده گرفته می‌شود! ماجرای نگران‌کننده‌ای که اضافه بر کارشناسان و دست‌اندرکاران منابع طبیعی، بسیاری از ایرانیان دوستدار طبیعت را نیز دچار حیرت کرده است.

یافته‌های تحقیقاتی و پژوهشی در حوزه جنگل‌های کشور، جملگی حکایت از ایجاد تغییرات اساسی در وسعت و کیفیت توده‌های جنگلی کشور در دهه‌های اخیر داشته که می‌توان این تخریب‌ها و تغییرات پس‌رونده را از پیامدهای اساسی افزایش جمعیت، نگاه معیشتی و بی‌توجهی به ظرفیت محدود تولید این منابع جنگلی دانست که شوربختانه در حال حاضر چنین سرنوشت ناخوشایند و دهشتناکی را بر این اندوخته‌های طبیعی ارزشمند ایرانیان حاکم کرده است.

چرای پرشمار دام در تمامی‌عرصه‌های جنگلی به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل تخریب مورد تایید و تاکید تمامی‌کارشناسان و متخصصان حوزه منابع طبیعی کشور است. دام‌های روستاییان در تمام طول سال در عرصه‌های جنگلی حضور داشته و تنها در فصل زمستان در مدت کوتاهی، وجود برف ممکن است مانع از حضور آنها در جنگل‌ها شود و دام‌های عشایری نیز زودتر از آغاز فصل چرا که حدودا اوایل خرداد است، وارد رویشگاه‌های جنگلی شده و خیلی دیرتر و مدتی پس از پایان فصل چرا که اواخر شهریور است، از جنگل خارج می‌شوند.

فراموش نکنیم که ظرفیت تولیدی پوشش گیاهی علفی کف جنگل بسیار محدود بوده و فقط می‌تواند علوفه مورد نیاز تعدادی اندک و معدود از دام‌های دامداران جنگل‌نشین را تامین کند، در حالی‌که اضافه بر تعلیف طولانی‌مدت، تعداد دام چرا‌کننده در این جنگل‌ها بسیار زیاد و چندین برابر ظرفیت تولید علوفه کف جنگل بوده و این علوفه تولیدی درصد ناچیزی از نیاز غذایی دام‌های موجود در جنگل را تولید کرده، بنابراین به‌ناچار بخش اعظمی‌‌از علوفه موردنیاز این دام‌ها از طریق چرای نهال‌ها یا بذر و برگ درختان و درختچه‌ها تامین می‌شود. ترکیب دام نیز که عموما در روستاها از نوع بز است روند اثرگذاری این عامل تخریبی را تشدید می‌کند.

از بین رفتن نهال‌ها در اثر چرای دام، قطع درختان به صورت سرشاخه‌بری و کمربری برای تهیه علوفه از جمله نشانه‌های آشکار تخریب و جنگل‌زدایی بوده که ناشی از حضور مفرط دام در این عرصه‌های طبیعی است. تعلیف لاشبرگ‌های کف جنگل و میوه درختان یا جمع‌آوری میوه برای تغذیه زمستانی دام، اضافه بر تهدید حیات جانوری جنگل، کاهش بارخیزی خاک و کمبود شدید مواد غذایی، ایجاد کوبیدگی و فشردگی خاک، افزایش میزان هرز آب‌ها، اختلال در چرخه طبیعی زادآوری گیاهی و فقدان تجدید حیات طبیعی جنگل را به دنبال خواهد داشت.

یادمان باشد که در حال حاضر، جنگل‌ها تنها هفت درصد از مساحت کشور را به خود اختصاص داده و سرانه جنگل در کشور ما ۱۷۰۰مترمربع بوده، در حالی که استاندارد جهانی آن ۸۰۰۰ مترمربع است و دولت نیز در سند چشم‌انداز مکلف به افزایش سرانه جنگل و کاهش فاصله با استاندارد جهانی شده است.

و همین‌طور فراموش نکنیم در حالی‌که میانگین راندمان آبیاری در بخش کشاورزی به عنوان مهم‌ترین و بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب کشور، هنوز در حد ۳۰ الی ۳۵درصد است (میانگین راندمان آبیاری منطقه‌ای و جهانی در حدود ۶۰ تا ۸۰درصد)؛ آیا بهتر نیست به جای آنکه اولویت نخست مدیریت بخش کشاورزی کشور، گسترش افقی و تهیه زمین بیشتر برای این بخش و تغییر کاربری غیرعلمی‌جنگل‌ها و مراتع باشد، نخست به فکر ارتقای نرم‌افزاری بخش کشاورزی بود و پس از آنکه راندمان آبیاری، ضایعات کشاورزی و مصرف کود و سموم شیمیایی‌اش را به سطح استانداردهای جهانی رساند، آنگاه به دنبال تغییر کاربری جنگل‌ها برای دامداری یا کشت دیم در زیراشکوب آنها باشد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.