انتقاد «جامعه جنگلبانی ایران» و «انجمن علمی جنگلبانی» از سخنان احمدینژاد در مجلس
جنگل چراگاه نیست
مژگان جمشیدی / طرح :آروين
با وجود روند شتابناک تخریب منابع طبیعی و افت شدید شاخصهای پایداری زیستمحیطی کشور در سالهای اخیر، حالا رییسجمهوری در مجلس شورای اسلامی پیشنهاد بهرهبرداری هر چه بیشتر از منابع طبیعی و واگذاری جنگلها و مراتع در شمال و غرب و توسعه اراضی زیر کشت را مطرح میکند. احمدینژاد که در نخستین ماههای آغاز بهکارش در کسوت ریاستجمهوری و در جریان سفر هیات دولت به خراسان و در جمع مردم شهرستان کلات گفته بود منابع طبیعی نبايد سد راه توسعه شود، حالا بعد از گذشت نزدیک به هفت سال از آن زمان، بدون اینکه مدیران و مشاورانش تغییری در باورهای او نسبت به جایگاه ارزشمند منابع طبیعی ایجاد کرده باشند، یکی از چهار راهحل اساسی برای برونرفت از بحران اقتصادی کشور را استفاده از زمین و اراضی کشور معرفی میکند.
رییسجمهوری چهارشنبه گذشته در مجلس شورای اسلامی با زیر سوال بردن بزرگترین طرحهای ملی در سه دهه گذشته در بحث خروج دام از جنگل و صیانت از جنگلهای زاگرس که تنها گزینه موجود برای جلوگیری از نابودی جنگلها و مراتع کشور بوده، نه تنها خواستار واگذاری جنگلهای شمال به دامداران شد بلکه آمار و ارقام اشتباهی را هم در حوزه کشاورزی و منابع طبیعی و جغرافیای کشور ارایه داد که انتقاد بسیاری از محققان و متخصصان منابع طبیعی کشور را هم برانگیخت. اما با این حال هیچیک از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به این بخش از سخنان او که به نوعی چوب حراج به منابع ملی و طبیعی کشور بود خرده نگرفتند و بیتوجه به این سخنان از کنار آن گذشتند.
اگرچه این نخستینبار نیست که او اینچنین برای منابع طبیعی کشور تصمیم میگیرد و پیش از این نیز پیشنهاددهنده اجرای طرحهای دیگری از جمله طرح باغشهرها، باغ ویلا و بوستان خانواده بوده اما به گفته کارشناسان همین سخنان او در برخی موارد به رغم مخالفتهای آشکار متخصصان منابع طبیعی و حتی ابراز نگرانی رهبر معظم انقلاب مبنی بر واگذاری اراضی ملی، به طرحهای اجرایی هم تبدیل شده و در برخی موارد هم باعث سوءاستفاده فرصتطلبان و متصرفان اراضی ملی شده است.
برای نمونه میتوان به اظهارات رییسجمهوری در تابستان 1385 در شهرستان کلات در مورد ذخیرهگاه جنگلی ارس هزار مسجد که غنیترین جنگلهای ارس ایران را در خود جای داده و با وجود وسعت 6800 هکتاریاش با بودجه 11 میلیون تومانی حفظ میشد! اشاره کرد. به گفته مسوولان منابع طبیعی استان خراسان در فاصله کمتر از چند روز از سخنان رییسجمهوری مبنی بر اینکه منابع طبیعی نباید سد راه توسعه شود بیش از 40 هکتار از جنگلهای ارس مورد هجوم فرصتطلبان قرار گرفت و شخم زده شد و سودجویان حتی به ماموران و حتی معاون حفاظت اداره منابع طبیعی حمله کردند و آنها را مورد ضرب و شتم قرار دادند که اگر حمایت دادگستری شهرستان کلات و دادستان این شهر از منابع طبیعی نبود شاید جنگل بیش از این نابود شده بود.
دکتر «کیا دلیری» مدرس دانشگاه و رییس انجمن علمی جنگلبانی ایران با ابراز تاسف از اظهارات رییسجمهوری به «شرق» میگوید: اینکه ایشان مدعی شدند جنگلهای بلوط زاگرس رها شده و هیچ استفادهای از آن نمیشود اصلا صحیح نیست. میخواهم بگویم تا شما استفاده را چی بدانید؟ بله ما میتوانیم همه جنگلهای شمال و غرب ایران را پاکتراشی کنیم و چوبش را بفروشیم و در عوض به جای آن کارخانه بزنیم و بعد هم مدعی شویم نهایت استفاده را از جنگل بردیم. اما آیا این عقلانی است؟ اگر از جنگلی چوبی برداشت نمیکنیم این به این معنی است که پس جنگل رها شده است؟
این مدرس دانشگاه در ادامه میافزاید: متاسفانه وضعیت جنگلهای غرب ایران به مراتب بدتر از شمال کشور شده و دخالتهای انسانی بسیار زیاد شده که علت اساسی آن هم توسعه اراضی زیر کشت در جنگل و دامداری است و برای همین سازمان جنگلها مجبور شده در سالهای اخیر کارهای حفاظتی در این مناطق را انجام دهد که البته این امر هم مورد حمایت دولت قرار نمیگیرد و عمدتا از کمترین بودجه و اعتبارات برخوردار است.
کیا دلیری افزود: نباید به جنگلهای ایران که در مقایسه با دیگر کشورها بسیار اندک و ناچیز هستند به چشم چراگاه و کارخانه چوب نگاه کنیم. امروز جنگلهای زاگرس منبع 40 درصد آبهای کشور است چون این اراضی دهها برابر زمینهای کشاورزی قادرند آب را در خود نگه دارند اما بیتوجه به کارکردهای اساسی جنگل در حفظ آب و کنترل فرسایش خاک و تعدیل اقلیم و حفظ تنوع زیستی فقط به این میاندیشیم که چه کنیم درکمترین زمان بیشترین پول را از جنگل درآوریم.
وی افزود: توسعه بیرویه کشاورزی و تخریب جنگل در غرب کشور باعث شده تا امروز نرخ فرسایش خاک در این منطقه 25 تن در هکتار باشد که از این نظر در جهان هم رتبه اول را داریم. چون پوشش گیاهی را از بین بردیم این اشتباه است که فکر کنیم با توسعه اراضی زیر کشت میتوانیم به توسعه پایدار برسیم. بروید کشاورزان را توانمند کنید و هزینه تولید را پایین بیاورید نه اینکه جنگل و مرتع را هم زیر کشت ببرید.گیریم همه جا را زیر کشت بردید، روند مهاجرت روستاییان به سمت شهرها را چطور کنترل میکنید؟ مگر نه اینکه امروز هزاران هکتار زمین کشاورزی مرغوب رها شده و ساکنانشان به شهرها مهاجرت کردند؟
وضعيت بحراني جنگل هاي بلوط
رییس انجمن علمی جنگلبانی ایران با بحرانی خواندن وضعیت جنگلهای بلوط غرب گفت: امروز جنگلهای غرب ایران از حالت دانه زاد خارج شده و قدرت زادآوری خود را از دست داده، چون حضور 6 میلیون دام - که 2/2 برابر حد مجاز است - و کشاورز در جنگل مجال نمیدهد که دانه بلوطی رشد کند بنابراین بزرگترین اشتباه این است که به جای کمک به زادآوری جنگل تازه بیاییم پیشنهاد برداشت دانه بلوط را هم بدهیم.
وی افزود تصور کنید این دامها روزی فقط دو نهال را بخورند بنابراین سالانه دو میلیارد نهال توسط دامها خورده میشود. میدانید هزینه تولید این نهالها چند میلیارد بوده است؟
وی افزود: یک روز میآییم میگوییم 500 میلیون نهال بکاریم و روز بعد میآییم پیشنهاد میدهیم جنگل را به دامداران بدهیم یا زیر کشت ببریم. این تناقضگوییها در سخنان ایشان را واقعا درک نمیکنم.
این کارشناس میافزاید: به صراحت بايد بگویم جنگلهای ما در مقایسه با دنیا، حتی به اندازه پشت ناخن هم نیست. کل جنگلهای شمال ایران به اندازه یک پارک ملی در کانادا هم نیست. یا حتی قابل مقایسه با کشور دوست و همسایهمان روسیه هم نیست. در حالی که روسیه 700 میلیون هکتار جنگل دارد. متاسفانه توسعه امروز در کشور ما شده رمز شب و بدون اینکه معنی واقعی توسعه را درک کرده باشیم به بهانه هر گونهای توسعهای از جنگل و مرتع میخواهیم هزینه کنیم.
او تصریح میکند: هر زمان آمایش سرزمین به معنای واقعی کلمه در کشور پیاده و اجرا شد میتوان برای کاربری اراضی تصمیم گرفت در غیر این صورت نمیتوان از بستر حیات برای هر کاربری مایه گذاشت.
این مدرس دانشگاه با انتقاد از مدیران دولتی در عدم ارایه آمار و ارقام درست به رییسجمهوری و مقابله با طرحهای مخرب منابع طبیعی گفت: مرگ هر بوته مرگ هر انسان است. اگر واقعا کارشناسان به فکر منابع طبیعی کشور هستند باید نظرات کارشناسی خود را در هر کسوتی که هستند بگویند نه اینکه بیتفاوت از کنار این سخنان بگذرند یا سکوت اختیار کنند. چون امروز منابع طبیعی ما در وضعیتی نیست که بتوانیم بیش از این از کنار این تخریبها بگذریم.
بازگشت به دورههاي غارنشيني
در همین حال کاظم نصرتی، موسس و عضو هیات مدیره جامعه جنگلبانی ایران درباره سخنان هفته گذشته رییسجمهوری میگوید: صحبتهای ایشان در مورد منابع طبیعی اصلا مبنای علمی و کارشناسی نداشته و مطابق معمول به صورت محاسبات سرانگشتی که عمدتا در سخنرانیهایشان دارند مطرح شده و البته انتظار هم نیست که اجرایی شود ولی گاهی همین سخنان منابع طبیعی مملکت را با مشکلاتی مواجه میسازد همانطور که یکبار در جریان سفر دولت به خراسان جنوبی و در بیرجند همین اتفاق افتاد و همکاران ما سالها تلاش کردند تا تاغزارهای این منطقه را که در نتیجه یک سخنرانی در حال نابودی بود دوباره حفظ و احیا کنند. نصرتی که در ابتدای دهه 80 خود معاون جنگلهای شمال در سازمان جنگلها و مراتع ایران بوده میافزاید: اصولا دامداری با جنگلداری دو علم کاملا مغایر با هم هستند و در گذشته هر وقت این دو با هم همنشین شدند یکی بر دیگری غلبه کرده و دیگری را از بین برده است. اما نکته بعدی اینکه اصلا در کف جنگلهای بکر که علوفهای وجود ندارد تا دام چرا کند چون نور به کف جنگل نمیرسد؛ بنابراین اگر هم جایی دام در جنگل است و علوفه برای چرا دیده میشود بدانید آنجا جنگل تخریب شده است آن هم نه تخریب طبیعی، بلکه تخریب انسانی و در چنین جنگلی هم باید تلاش شود تا احیا شود نه اینکه بیشتر به روند تخریبش دامن بزنیم. برای همین بود که سازمان جنگلها با توجه به بروز چنین روندی در جنگلهای ایران به سمت خروج دام از جنگل و تغییر سیستم دامداری از سنتی به صنعتی و حفاظت از جنگلها رفت. از سوی دیگر هر گونه صدور پروانه چرا در جنگل هم با علم مغایر است هم با قانون.
وی افزود: طرح خروج دام از جنگل از سال 1365 در ایران کلید خورد که اگر دولتها به درستی از این طرح حمایت کرده بودند الان به صورت کامل اجرایی شده بود ولی متاسفانه این اتفاق نیفتاد و به دلیل کسری اعتبار این طرح هنوز به اتمام نرسیده اما بروید جایی را که طرح به درستی اجرا شده در جنگلهای شمال ببینید و ببینید چطور جنگل بعد از خروج دام کاملا احیا شده است؟
عضو هیات موسس جامعه جنگلبانی ایران همچنین افزود: اینکه عرصه جنگل را حالا بعد از این همه سال بیاییم واگذار کنیم به اعتقاد من یک کد انحرافی است که باید معلوم شود چه کسانی این اطلاعات غلط را به رییسجمهوری میدهند وگرنه آقایان باید بگویند رقم شش میلیونهکتار جنگل زاگرس و تولید سالانه شش میلیون تن بلوط از کجا و توسط چه مرجعی به ایشان داده شده چون اصلا صحت ندارد و کاملا اشتباه است. وی افزود: رییسجمهوری اشاره داشتند که مساحت کشور ما 187 میلیونهکتار است در حالی که اشتباه است و همیشه رقم 165 میلیونهکتار و اخیرا هم 167 میلیونهکتار عنوان شده، همین طور دیگر ارقامی که ایشان از سطح جنگلها و مراتع و مزارع گفتند اشتباه بود. درباره توسعه نیافتگی بخش کشاورزی هم همین بس که هنوز نه آمار سطح زیر کشت را داریم و نه تعداد بهرهبرداران و نه...؛ بنابراین اطلاعات غلط مبنای سیاستگذاریهای غلط میشود و سیاستهای غلط مبنای طرحهای غلط و این نتیجه برخوردهای سطحی با موضوعات تخصصی همچون منابع طبیعی است و من متعجبم که چطور 300 نماینده در مجلس این سخنان را میشنوند و انتقاد نمیکنند.
وی میافزاید: متاسفانه امروز بخش کشاورزی ما به روزمرگی دچار شده، اینقدر که حتی اختیار ندارد ساختمانش را حفظ کند و بعد از این همه سال حتی ساختمانش را هم میفروشند حالا چه برسد به اراضی ملی و منابع طبیعی که همیشه در پله آخر این مجموعه قرار داشته است.
نصرتی در ادامه افزود: رها کردن دام در جنگل به سبک دورههای غار نشینی یک اشتباه محض است و تخریب جنگل را بیشتر میکند چه در شمال و چه در غرب. جنگلهای غرب ایران هم به قدر کافی در نتیجه شخموشیار بیش از حد در جنگل و حضور دامدار و اجرای طرحهای عمرانی بدون مطالعات زیستمحیطی آسیب دیده است. از سوی دیگر پدیده خشکسالی و تغییر اقلیم هم در چند سال اخیر مزید بر علت شده تا مرگ درختان بلوط بیش از پیش و زودتر رقم بخورد. در چنین شرایطی بذری در جنگل وجود ندارد که جنگل زادآوریاش را حفظ کند حالا چه رسد به اینکه بذرش را جمعآوری هم بکنیم.
وی افزود: متاسفانه بخش منابع طبیعی ما از کارشناس خبره تهی شده و این یکی از دلایلی است که هر کسی از راه میرسد راجع به این حوزه آمارسازی و نظریهپردازی میکند و از کانالهایی این آمارها و اطلاعات را به رییسجمهوری میدهند و ایشان هم در سخنرانیهایشان مطرح میکنند. در حالی که غافل هستیم که شاید این سخنان فقط برای زمان انتخابات جذاب باشد. بنابراین خواهش من از مدیران سازمان جنگلها و کارشناسان این است منافع ملی و منابع طبیعی مملکت را قربانی این جریانات انتخاباتی نکنند و فارغ از این هیاهوها، صرفا کارشناسیشده نظر بدهند و اجازه ندهند هر کسی با دادن اطلاعات غلط به رییسجمهوری، فضا را از آن خود کند و تیشه به ریشه منابع ملیمان بزند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.