|

دريچه

ترور در سارایوو آتش جنگ در سراسر دنیا

98 سال پیش، ترور ولیعهد اتریش در شهر سارایوو، آتش جنگ جهانی اول را برافروخت. «آرشیدوک فرانتز فردیناند» ولیعهد اتریش به همراه همسرش به ضرب گلوله یک جوان صرب کشته شدند و متعاقب آن حمله‌ اتریش به صربستان باعث آغاز جنگ جهانی اول شد. در آن زمان بوسنی و هرزگوین تحت تسلط امپراتوری اتریش - مجارستان قرار داشت. همزمان صربستان ادعای مالکیت این سرزمین را تحت عنوان «همبستگی اسلاوهای جنوبی» داشت. این موضوع بیانگر این واقعیت است که ملی‌گرایی مبتنی بر خشونت صرب‌ها قدمت و تاریخی طولانی دارد و تنها به دهه‌های اخیر و جنگ‌های بالکان محدود نمی‌شود. طی آن سال‌ها یک سرهنگ صرب به نام «دیمیتریویچ» در مقام ریاست سرویس‌های اطلاعاتی صربستان، در شهر بلگراد یک سازمان زیرزمینی تروریستی به نام «دست سیاه» را شکل داده بود. سازمانی که در پی ادغام همه سرزمین‌های اسلاوهای جنوبی در صربستان از طریق اقدامات تروریستی بود. برای رسیدن به این هدف با جذب نیروهای ملی‌گرا و متعصب و دادن امکانات و اطلاعات به آنها، عملیات‌های تروریستی خود را پیش می‌برد.

«گاوریلو پرنسیپ»، کسی که ولیعهد اتریش را ترور کرد، به همراه پنج نفر از هم‌دستان خود، همگی متعلق به این سازمان بودند. زمانی که ولیعهد اتریش به سارایوو سفر کرد، آنها موقعیت را برای ضربه زدن به امپراتوری اتریش مناسب دیدند. برخی معتقد هستند از آنجا که در آن زمان سارایوو از امنیت کافی برخوردار نبود، سفر ولیعهد اتریش به این شهر، توسط بعضی عوامل و دشمنان داخلی وی برنامه‌ریزی شد تا به این شکل وی را در معرض خطر ترور قرار دهند و باعث سقوط امپراتوری اتریش - مجارستان شوند. اما مدارک معتبری برای اثبات این ادعا در دست نیست.

صبح روز 28 ژوئن 1914، ابتدا پرتاب یک بمب به سمت خودرو حامل ولیعهد اتریش باعث مجروح شدن یکی از افسران اتریشی شد. اندکی پس از این حادثه ولیعهد و همسرش برای ملاقات این افسر به سوی بیمارستان حرکت کردند. اما در مسیر بیمارستان با شلیک دو گلوله از اسلحه «گاوریلو پرنسیپ» از فاصله بسیار نزدیک کشته شدند. همسر ولیعهد درجا کشته شد و خود او نیز به فاصله 10 دقیقه بر اثر جراحات جان سپرد. گاوریلو و دیگر هم‌دستانش توسط نیروهای امنیتی صربستان دستگیر شدند. در روز دوم ژوییه سال 1914 سه نفر از آنها اعتراف کردند سلاح‌ها را توسط گاردهای مرزی صربستان دریافت کرده‌اند. اتریش ادعا کرد حکومت صربستان در این ترور دخالت داشته و تقاضا کرد تحقیقاتی با شرکت نمایندگان اتریش صورت پذیرد. دولت صربستان انجام تحقیقات را قبول کرد ولی با حضور نمایندگان خارجی مخالفت کرد. صربستان که تحت حمایت روسیه تزاری بود درخواست منطقی دربار اتریش را به پشت گرمی روسیه نپذیرفت. روسیه که در آن زمان با ناآرامی‌ها و آشوب‌های داخلی روبه‌رو بود تمایل داشت از طریق راه‌ انداختن جنگ و خونریزی خارجی به آشوب‌های داخلی پایان دهد. این‌گونه شد که روسیه که هم‌پیمان صربستان بود به اتریش اعلان جنگ داد و آلمان و عثمانی که هم‌پیمان اتریش بودند به روسیه و فرانسه و انگلیس اعلان جنگ دادند. ایتالیا، ژاپن و آمریکا نیز هرکدام به طریقی وارد جنگ شدند.

بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که یکی از عوامل اصلی وقوع جنگ جهانی اول، موضوع بالکان و رقابت امپراتوری‌های بزرگ اروپا بر سر این منطقه ‌بود. جنگ جهانی اول چهار سال به درازا انجامید و پیش از پیروزی متفقین نزدیک به ۱۰ میلیون نفر کشته شدند. پس از پایان این جنگ در سال ۱۹۱۹، طی کنفرانسی در پاریس، معاهده ورسای امضا شد و تاوان‌های بسیار سنگینی بر بازندگان جنگ تحمیل شد.

گفته می‌شود که جنگ جهانی اول به‌طور مستقیم و غیرمستقیم نقش بزرگی در تعیین تاریخ معاصر دنیا داشته‌ است. این جنگ پایانی بر نظام‌های پادشاهی در اروپا و باعث نابودی چهار فرمانروایی اتریش - مجارستان، آلمان، عثمانی و روسیه تزاری بود. همه این امپراتوری‌ها از زمان جنگ‌های صلیبی بر سر کار بودند. نابودی امپراتوری عثمانی باعث پیدایش کشور نوینی به نام «ترکیه» شد. در اروپای میانی کشورهای تازه‌ای همچون چکسلواکی و یوگسلاوی زاده شدند. به اعتقاد بسیاری از تاریخ‌نگاران، شکست گفت‌وگوها پس از جنگ جهانی اول و تحمیل تاوان‌های سنگین به آلمان و دیگر قدرت‌های شکست خورده، باعث پرورش فاشیسم در ایتالیا و نازیسم در آلمان و در نتیجه زمینه آغاز جنگ جهانی دوم شد. جنگ جهانی اول روند انقلاب روسیه را تسهیل کرد؛ انقلابی که آینده جهان را تحت تاثیر قرار داد و باعث شکل گرفتن انقلاب‌های سوسیالیستی از چین تا کوبا شد. همچنین زمینه‌ساز تبدیل شوروی به یک ابرقدرت شد که آغاز جنگ سرد با آمریکا را در بر داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.