|

به ‌ناچار رفتن

محمد هاشمی رفسنجانی

1- خروج پهلوی دوم از کشور در 26‌دی‌ماه 57 صورت گرفت و در واقع پایان حکومت وی، زمینه‌هایی داشت که از کودتای 28 مرداد 32 به تدریج ایجاد شد. پس از کودتا، حامی خارجی شاه عوض شد. تا آن زمان دولت انگلیس در ایران دولت اصلی استعمارگر بود و در بسیاری موارد دخالت می‌کرد. اما کودتای 28 مرداد با طراحی انگلیس و اجرای آمریکا در ایران انجام شد. پس از آن، سازمان سیا از شاه یک سوال پرسید: «اینکه ترجیح می‌دهد سلطنت کند یا حکومت؟» وی، حکومت کردن را انتخاب می‌کند و این در حالی است که در متن قانون اساسی مشروطه، سلطنت و نه حکومت، به صراحت آمده بود.

2- در سال 40 و بعد از رحلت آیت‌الله العظمی بروجردی، دولت در ظاهر مصوبه‌ای داشت درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی. بعد از آن اصلاحات ارضی پیش می‌آید که دولت به عنوان «انقلاب شاه و مردم»، آن را اجرایی کرد که با دستور مستقیم کندی صورت گرفت. بر اثر این اقدامات، وضع جامعه به هم می‌ریزد و گرانی همه جا را فرا می‌گیرد و مفاسد اجتماعی رواج می‌یابد. مردم معترض به این شرایط، خود را با شاه طرف می‌دانند چون دولت، تصمیم‌گیرنده نبوده است.

3- پس از آن بود که مساله مبارزه به تدریج در میان گروه‌های مختلف جدی شد. نیروهای ملی، مذهبیون و روحانیت و گروه‌های چپ وارد این عرصه شدند. ساواک به دستور مستقیم شاه وارد شد و با بازداشت سیاسیون، برخورد با آنها را در دستور کار قرار می‌دهد. افزایش بهای نفت در سال‌های 49 و 50 نیز به‌جای اینکه به عمران و آبادانی بپردازند و به مردم خدمات بدهند، سبب بدتر شدن وضع مردم و فساد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی شد. مسایل اجتماعی، فحشا، جشن‌های 2500 ساله و مواد مخدر هم مولود این ناکارآمدی و فساد است. در سوی دیگر هیات حاکمه منافع زیادی از گران‌شدن نفت داشتند و این مساله بین آنها ایجاد اختلاف کرد. افراد حاضر در ساختار قدرت، همه می‌خواستند خود را به شخص شاه نزدیک کنند و رقابت شدیدی برای تملق و چاپلوسی درگرفت. دسیسه و اختلاف هم شدت یافت. فساد داخلی هم به گونه‌ای بود که شاه سازمان بازرسی شاهنشاهی را ایجاد کرد در حالی‌که خود سیستم دربار،کانون فساد بود. وضعیتی که شاه پدید آورد به گونه‌ای بود که حامیان خارجی وی نیز نمی‌توانستند، چتر حمایتی خود را همچنان بر سر وی بگسترانند و راهی جز سقوط نبود. تداوم مبارزات و ایستادگی حضرت امام(ره) بر آرمان اسلام و مردم، خروج شاه را ناگزیر کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.