ترک قانونی
بهمن کشاورز: حقوقدان
1- اصل هفتادم قانون اساسی میفرماید: «رییسجمهوری و معاونان او و وزیران به اجتماع یا به انفراد حق شرکت در جلسات علنی مجلس را دارند و میتوانند مشاوران خود را همراه داشته باشند و در صورتی که نمایندگان لازم بدانند وزرا مکلف به حضورند و هرگاه تقاضا کنند مطالبشان استماع میشود.» ملاحظه میشود این اصل چند مطلب متفاوت را در بردارد.
2- اولین دلالت این اصل این است که رییسجمهوری و سایر مقامات برشمرده شده حق شرکت در جلسات علنی دارند. دومین دلالت این است که در صورتی که نمایندگان لازم بدانند وزرا مکلف به حضورند. مفهوم این بیان این است که سایر مقامات احصا شده، ولو اینکه نمایندگان لازم بدانند - به موجب این اصل - تکلیف به حضور ندارند. بدیهی است بحث سوال و استیضاح موضوع جداگانهای است. سومین دلالت این اصل این است که هرگاه مقامات برشمرده شده با استفاده از حق حضور در جلسه علنی شرکت کنند اگر تقاضا کنند که مطالبشان استماع شود مجلس مکلف به قبول است و نمیتوانند آنان را منع و این حق را از ایشان سلب کنند.
3- بنابراین رییسجمهوری میتواند با اعمال حق خود در جلسه علنی مجلس شرکت و از مجلس تقاضا کند اظهاراتش شنیده شود. مجلس مکلف به قبول است و طبعا تعیین مدت صحبت رییسجمهوری با توجه به دستور روز، برعهده هیاترییسه است. زیرا تا آنجا که بنده میدانم در این خصوص در قانون اساسی یا آییننامه داخلی ضابطه معینی پیشبینی نشده است.
4- رییسجمهوری میتواند صرفا از حق حضور و حق نطق خود استفاده و پس از پایان سخن مجلس را ترک کند. مجلس ابزار قانونی برای وادار کردن به ماندن و شنیدن اظهاراتی که ممکن است نمایندگان درخصوص بیانات او داشته باشند و - به طریق اولی- پاسخگویی به سوالات نمایندگان به موجب اصل هفتادم ندارد. باز هم یادآوری میشود موضوع اصل هفتادم را با بحث سوال و استیضاح نباید درآمیخت.
5- ممکن است تصور شود قید «... در صورتی که نمایندگان لازم بدانند...» عبارت «... مطالبشان استماع میشود» را نیز در برمیگیرد. این استنباط صحیح نیست زیرا این قید به تکلیف وزرا به حضور برمیگردد و اثری به مابعد آن ندارد و عبارت «... هرگاه تقاضا کنند مطالبشان استماع میشود» ناظر به مقاماتی است که در صدر اصل هفتادم برشمرده شده است.
یعنی رییسجمهوری، معاونان او و وزیران. البته ممکن است شبهه انحصار قسمت آخر اصل به وزرا نیز مطرح شود اما با توجه به نظر غالب درخصوص جملات متعاطفه این شبهه ضعیف است و جنبه قویتر قضیه همان است که عرض شد.
6- نتیجه اینکه اگر ریاست محترم جمهوری قصد شرکت در جلسه علنی مجلس و سخن گفتن و ترک مجلس را داشته باشد بدون اینکه در انتظار شنیدن سخنان نمایندگان بماند این حق برای ایشان وجود دارد. بدیهی است نمایندگان محترم نیز میتوانند پس از رفتن ایشان هرچه میخواهند درخصوص مطالبشان بیان کنند. والله اعلم
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.