|

چه‎کسی «آناتول فرانس» را نجات داد

فرزند سوم میرزا عبدالخالق؛ امام‌جمعه مهاباد که پس از مرگ یک برادر و خواهر خود نام محمد ثانی را بر او گذاشتند، مترجم چیره‌دست زبان فرانسه، بازنشسته اداره دارایی و فارغ‌التحصیل دانشکده حقوق دانشگاه تهران، کسی‌که به قول نجف دریابندری (دیگر مترجم نامدارمعاصر) آناتول فرانس، نویسنده فرانسوی که اقبالی نزد مخاطبان ایرانی نداشت را با نثر روان و شیوای خود از خاک خوردن ته انبار ناشران نجات داد. از وی در طول پنج دهه 68 عنوان آثار ادبی جهان برگردان و تالیف و منتشر شده است.

بسیاری از مخاطبان ادبیات جهان، داستان «مادر» نوشته ماکسیم‌گورکی (نویسنده سرشناس روس) و «شازده کوچولو» اثر سنت اگزوپری را با برگردان او می‌شناسند، این کتاب‌ها از سال انتشارشان تا امروز بیش از بیست بار تجدید چاپ شده‌اند.

نام محمد قاضی، زوربای ایرانی (به قول خودش) به همراه ابوالحسن نجفی، به‌آذین و سروش حبیبی چند دهه زینت‌بخش برگزیده برگردان آثار ادبی جهان به‌خصوص از زبان فرانسه نزد خوانندگان بوده‌، قاضی متولد مرداد 1292 بود و در دی 1376 این جهان را ترک کرد. او دودهه پایانی عمر خود را در حالی به ترجمه اختصاص داد که به دلیل سرطان حنجره قدرت تکلم طبیعی را از دست داده بود.

قاضی در سال‌های میانی دهه پنجاه طی سخنرانی کوتاهی در مراسم شب‌های انستیتو گوته شرایط جسمی و عشق خود به مخاطبانش را این‌طور شرح می‌دهد: «لابد کم و بیش اطلاع دارید، من سال‌ها پیش بر اثر دچار شدن به بیماری سرطان حنجره، در آلمان تحت عمل جراحی قرار گرفتم و چون غده سرطانی پیشرفته بود، تارهای صوتی و مجرای تنفسی و قسمتی از لوله مری مرا برداشتند به‌طوری‌که اکنون قادر به حرف زدن نیستم و تنفسم از راه بینی و دهان انجام‌پذیر نیست و برای تنفس سوراخی در گلویم تعبیه کرده‌اند که تا اندازه‌ای کار نفس‌کشیدن را برایم مشکل کرده است. گوشم هم از ابتدای جوانی به عللی سنگین بود و اکنون خوب نمی‌شنوم و به این ترتیب، هم از صحبت کردن با شما با زبان خودم محروم شده‌ام وهم شنیدن حرف‌های شما برای من مشکل است. لیکن جای شکرش باقی است که هنوز قلبم در هوای شما می‌تپد.»

می‌توان ادعا کرد، از زمان گشوده شدن دروازه‌های ادبیات جهان به روی مخاطبان ایرانی، تعداد کسانی که موفق شده‌اند با برگردانی روان و شیوا احیا‌کننده قابل‌اعتنا آثار نویسندگان بزرگ در زبان فارسی باشند بسیار کم بوده؛ بی‌شک محمد قاضی یکی از آن تعداد محدود است. هادی ضیاء‌الدینی هنرمند نقاش و مجسمه ساز کرد، تندیسی به طول چهار متر از این مترجم نامدار ساخته که سال 86 در زادگاه وی پرده‌برداری و نصب شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.