|

خبري بد برای سدسازان در جهان

محمّد درویش: <a href="/cdn-cgi/l/email-protection" class="__cf_email__" data-cfemail="4e0a2f3c38273d267f7e7e0e29232f2722602d2123">[email protected]</a>

در تازه‌ترین گزارشی که سه نهاد جهانی معتبر به نام سازمان خواروبار کشاورزی (فائو)، صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی و همچنین برنامه غذایی سازمان ملل در سال2012 منتشر کردند، اعلام شد که هم اینک شمار گرسنگان عالم از مرز ۸۷۰‌میلیون نفر گذشته است. یعنی از هر هشت نفر ساکن کره زمین، یک نفر دچار سوءتغذیه است. این در حالی است که چندی پیش، لستر براون در کتاب خود با عنوان نجات محیط‌زیست، اعلام کرد که از هر شش نفر اهالی زمین، یک نفر هم دچار پرخوری و چاقی است! در چنین شرایط به نظر می‌رسد، آنچه که بیشتر از کمبود مواد خوراکی امنیت غذایی مردمان ساکن در زمین را تهدید می‌کند، نظام ناعادلانه توزیع موادغذایی است. به دیگر سخن به جای آنکه اولویت نخست در دنیا ساخت سدهای مخزنی بزرگ و اجرای طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای برای تامین آب لازم برای افزایش تولید غذا در بخش کشاورزی و دامداری باشد، باید بر تکامل روش‌های غیرسازه‌ای، فرهنگ‌سازی و تغییر الگوی مصرف در جوامع مختلف تمرکز کرد، واقعیتی که نتایج انتشاریافته از یک گزارش تکان‌دهنده دیگر، درستی آن را آشکارا تایید می‌کند. نیمی از موادغذایی که سالانه در جهان تولید می‌شود به وزن تقریبی حدود ۲‌میلیارد تن، بدون استفاده به هدر رفته و نابود می‌شود! این در حالی است که در گزارش‌های منتج از سال پیش از آن، این رقم هدررفت، با خوش‌بینی هرگز از یک سوم تولید جهانی، فزونی نگرفته بود، اما اینک مشخص شده که بحران نابودی دست‌ساز موادغذایی توسط آدم‌ها بسیار جدی‌تر از آن چیزی است که تصور می‌شد! چرا؟

کافی است به یاد آوریم که فشار بیش از حد بر منابع آب و خاک، سبب 42‌میلیارد دلار خسارت سالانه ناشی از تشدید فرآیند بیابان‌زایی در جهان می‌شود و در عین حال،‌میلیاردها دلار از سرمایه‌ها نیز در کار ساخت مظاهری از مدیریت سازه‌ای (مانند سد و لوله‌های پهن‌پیکر انتقال آب بین‌حوضه‌ای) مصروف می‌شود که عملا مشخص شده، برای جلوگیری از هدررفت چشمگیر موادغذایی کارساز نیست و اولویت ندارد.

از جمله مواردی که در گزارش سال 2013 ای‌ام‌ای، مورد تاکید قرار گرفته، می‌توان به مواردی چون؛ توجه بیش از حد به ظاهر و زیبایی محصولات غذایی اشاره کرد که سبب شده تا بسیاری از محصولات کشاورزی با کیفیت خوب که ممکن است ظاهر دلفریبی نداشته باشند، از بین بروند. افزون بر آن، مولفه‌های دیگری چون ضعف در مهندسی صنایع غذایی و کشاورزی و لکنت‌های جدی در ساختارهای بسته‌بندی، انبارداری و توزیع موادغذایی را هم باید در شمار مهم‌ترین دلایل این هدررفت بزرگ در نظر گرفت.

به عنوان مثال از روش‌هایی که در آن مشتریان به خرید هرچه بیشتر و حریصانه موادغذایی تشویق می‌شوند، در شمار دیگر دلایل این فاجعه غذایی یاد شده است. در بسیاری از کشورها، فروشگاه‌ها برای فروش هرچه بیشتر، گاهی در ازای خرید یک محصول، محصولی دیگر را به طور مجانی به خریدار عرضه می‌کنند، در حالی که ممکن است اصلا مورد نیاز خریدار نباشد. به این ترتیب خریداران تشویق می‌شوند مواد غذایی بیشتری تهیه کنند تا محصولات مجانی افزون‌تری به دست آورند؛ رخدادی که سبب می‌شود در بسیاری از منازل، همواره موادغذایی و مصرفی فراوانی برای دور ریختن وجود داشته باشد.

در حقیقت، این پژوهش جدید هشدار می‌دهد که بین 30 تا 50‌درصد از موادغذایی تولید شده، هرگز روی هیچ سفره‌ای در نزد مردم هیچ قاره‌ای گسترده نمی‌شود. به طور مثال در انگلستان، حدود 30‌درصد از سبزیجات تولید شده، هرگز از زمین‌های کشاورزی حتی برداشت هم نمی‌شوند. دلیل این امر اهمیت دادن بیش از حد مشتریان به شکل و شمایل و ظاهر موادغذایی است. در همان حال هم، نیمی دیگر از موادغذایی خریداری شده توسط مصرف‌کنندگان در اروپا و آمریکا دور ریخته می‌شود. آمارهایی که در ایران هم البته وجود دارد و بارها توسط متولیان رسمی اتحادیه توزیع میوه و تره‌بار در کشور اعلام شده که بین 30 تا 45‌درصد از میوه‌ها و سبزیجات تولید شده، هرگز به دست مصرف‌کننده واقعی نمی‌رسد. این در حالی است که اگر به این رقم‌های حیرت‌انگیز نابودی موادغذایی، هدررفت آب در مزرعه را هم بیفزاییم که در ایران به حدود 65‌درصد می‌رسد، درمی‌یابیم که ما تا چه اندازه راه را به خطا رفته و برای تامین امنیت غذایی شهروندان، بدترین و گران‌ترین گزینه را انتخاب کرده‌ایم! نکرده‌ایم؟

پرسش یا درنگ اصلی که اینک پیش روی برنامه‌ریزان، به‌ویژه در معاونت برنامه‌ریزی راهبردی رییس‌جمهور و مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی قرار دارد، این است که آیا نباید برای رسیدن به آرمان‌های بلند تامین امنیت غذایی که در سند چشم‌انداز 20ساله ایران 1404 و نیز نقشه جامع علمی کشاورزی ایران مورد تاکید قرار گرفته است، طراحی چیدمان توسعه را تغییر داده و اولویت شماره یک برای تحقق امنیت غذایی را به بخش تامین و ارسال آب اختصاص ندهیم؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.