به ياد بيژن جلالي شاعر لحظههاي ناب
آخرين ديدار پاي گوشي تلفن اتفاق افتاد
هيوا مسيح
پلههايي بود که تورا با خود بالا ميبرد. پلههايي که آن روزها فقط به يک کافه پر از تصوير و کتاب و کلمه و سيگار و گپهاي تا مرز بيهودگي و همهمه ميرسيد. يک فنجان چايي و يک قهوهچي با کلاهکج که پشت پيشخوان به مشتريانش نگاه ميکرد با منويي آماده و يا دم در چشم انتظار کسي يا کساني بود که آهستهآهسته ميتوانست از موها و بعد پيشاني و چهرهشان آنها را بشناسد که پلهها را يکي يکي بالا ميآمدند. آن غروب براي من کافهنانشين پلهها زيادتر از معمول به نظر ميرسيد. بالا رفتم بيآنکه بدانم قهوهچي که خود دستي در نوشتن داشت و دارد چشم انتظار کسي است. نزديک شدم لبخندي زديم و دست گرمي ديداري دوباره. دستم را رها نکرد و مرا مثل کودکي از لابهلاي صندليها و راه باريکه بين ميزها و آدمهايي که فقط من بينشان نه شبيه شاعران بودم و نه هنرمندان و از لابلاي حرفها و دود و دود نفسگير عبور داد تا کنار ميزي ايستاديم. نگاه کردم ابتدا يک کلاه ديدم و بعد پيکري لاغر همچون پرندهاي که روي نيمکت نشسته باشد. قهوهچي گفت: بيا اينم بيژن جلالي. شاعر همچون پرندهاي سرش را بالا آورد. قهوهچي گفت: اين هم هيوا مسيح. دستهایش را در دستم گذاشت و در دود گم شد. روبهروي پرنده نشستم. تا هيبت شاعر را ببينم. ميخواستم شاعر سکوت را از نزديک بشنوم. با اينکه ميدانست وقتي نگاهش ميکنم در پي چيزي غريب هستم. آشناتر از کسان خودم گفت: هيواي عزيز من اصلا شبيه شعرهايم نيستم. شعرهايم از من بهترند. با خود ميانديشيدم اين همه سادگي و عمق انديشه و صداقتي را که در چهره و چشمان و دستهاي لاغرش بود بايد باور کنم؟ آخر اين سالها آدمها را کمتر شبيه خودشان در آثارشان مييافتم. اما او نه فقط شبيه خودش که به شدت شبيه شعرهايش بود. گويي هزار سال پيش با هم از روستاي کلمات به راه افتاده بوديم و زير و بم صدا و سکوت يکديگر را ميشناختيم. و اين چنين بود که دوستي آغاز شد. حالا ميتوانستم رفتهرفته بيشتر باورش کنم وقتي ميگفت: ميترسم شعرهايم تنها بمانند، وقتي ميگفت: شعر جوابي است به زندگي. وقتي ميگفت: مرگ فرياد ما را رساتر ميکند. هرچه در گهگاهي ديدارها بيشتر سکوت ميکردم تا بيشتر تماشايش کنم و بيشتر بشنومش، درمييافتم که در برابرم فقط يک شاعر نيست که نشسته و آرام حرف ميزند بلکه او عارفي هم بود با فکر فلسفي که در لباس يک شاعر با جهان سخن ميگفت. مردي که هرگز پيراهن زندگياش را با دکمههاي صادق هدايت نبست. او قائم به ذات روح بزرگ وشاعربزرگ دردرون خود بود. به قول خودش: جهان هرگز/ بر روح من/ دسترسي نخواهد بود/ زيرا روح من اصل جهان است. جلالي وقتي حرف ميزد مثل يک پرنده بود که تازه از آب بيرون آمده باشد و در روي نيمکتي نشسته باشد تا آفتاب بر او بتابد. در اين لحظه وقتي سخن ميگفت تو گويي نه فقط با تو که با دنيا حرف ميزد و با خودش. آرام. صبور و ساکت. ميگفت: هيچکس نخواهد دانست/ که روي سخن من/ با که بوده است/ با خداوند خويش. وقتي جدا ميشديم من او را با خودم و در خودم ادامه ميدادم تا شايد ديداري ديگر. لحظههاي بين ما بيشتر در سکوت ميگذشت چون من هم زياد اهل گفتن نبودم. آنقدر که حتی ميتوانستم صداي سکوتش را بشنوم و شايد او نيز. و حالا در اين لحظات روزهاي بياو بودن حتی يک کلمه هم درباره اشعارش نخواهم گفت. زيرا بيهودهترين کار در باره شعرهاي جلالي سخن گفتن از آنهاست. درباره سکوت نميتواني چيزي بگويي که اگر بگويي ويرانش کردهاي. سکوت را بايد بلد باشي بخواني يا بشنوي. پس به ياد ميآورم غروب ناگزيري را که براي آخرين بار صدايش را از پاي گوشي تلفن شنيدم. غروب نميدانم کي ديماه. مثل هميشه گويي آشناي هزار سالهايم. گفت: هيوا جان فردا غروب ببينمت. گفتم: من به ديدار سکوت بيدست و بيپا ميدوم. خنديد و گفت: مولوي کوچک در خيابانهاي تهران. و گفتم خوشحالم که فردا غروب دوباره شما را ميبينم. و بعد سکوت او را ميشنيدم و چهره پرندهوارش را در پاي گوشي خانهاش حدس ميزدم. اما فرداي آن روز ديگر هيچ غروبي فرا نرسيد و هيچ ديداري هم. و من همچنان به دنبال يک غروب گمشده ميگردم. از آن روز به بعد هرگز پلههاي آن کافه را بالا نرفتم. و حالا آرزو ميکنم شعرهايش تنها نماند. در اين روزگار فراموشي با مردمي فراموشکار.
چه راست گفت او: مرگ فرياد ما را رساتر ميکند. صداي شاعر را امروز در اين غروب هم ميشنوم اگرچه هنوز هم به دنبال يک غروب گمشده ميگردم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.