علیاصغر حداد و ترجمههایش
ظرافت و حساسیت
ضرورت ترجمه دوباره متون کلاسیک، امری است که برخی مترجمان در این سالها بسیار بر آن تاکید کردهاند؛گرچه اغلب مترجمان جدید به دلایل مختلف چندان بر این ضرورت وقعی ننهادهاند. این ضرورت، زمانی بیش از پیش احساس میشود که با ترجمههایی قدیمی از رمانهای کلاسیک روبهرو میشویم که در آنها مترجم به ضرورت بازار و برای عامهپسند کردن یک اثر، کل ساختار آن را در ترجمه زیر و رو کرده یا حتی آن را نصفهونیمه ترجمه کرده است. این، به ویژه در ترجمههای خیلی قدیمی از برخی متون کلاسیک به چشم میخورد. بودهاند رمانهایی که در فرآیند ترجمه، سطرهای آغازینشان کلا تغییر کرده و چیز دیگری شده است، چراکه مترجم، احتمالا تشخیص داده این دست تغییرات، میتواند مخاطب بیشتری برای کتاب ترجمه شده جمع کند. این البته تنها دلیل ضرورت ترجمه متون ادبی کلاسیک نیست. بسیاری از رمانهای کلاسیک با اینکه در گذشته هم توسط مترجمانی توانا ترجمه شدهاند به دلیل گسترش دایره واژگان و امکانات زبانی در دورههای بعد، لازم است که یکبار دیگر ترجمه شوند. مثل ترجمه عبدالله توکل از «سرخ و سیاه» استاندال که ترجمه خوبی است اما مهدی سحابی یکبار دیگر آن را ترجمه کرد. از این گذشته هر مترجمی، اثر را از دریچه چشم و ذهن خود میبیند و به همین دلیل ممکن است دو ترجمه مختلف از یک اثر، هر دو دقیق باشند اما به دلیل تفاوت نگرش دو مترجم، با لحنهای متفاوتی ترجمه شوند.
در سالهای اخیر مهمترین کتابهایی که در عرصه ادبیات منتشر شدند، ترجمههایی بودند از متون ادبی کلاسیک که برخی، ترجمههای دوباره از متون سالها قبل ترجمه شده بودند و برخی نظیر رمانهای سلین و «ژاک قضا و قدری و اربابش» و آثاری از این دست برای اولین بار ترجمه و منتشر شدند. علیاصغر حداد یکی از مترجمانی است که در کنار دیگرانی چون سروش حبیبی، رضا رضایی و زندهیاد مهدی سحابی در این سالها نقش عمدهای در ترجمه دوباره تعدادی از مهمترین آثار داستانی کلاسیک داشته است. چنانکه انتشار دوباره مجموعه آثار کافکا را با ترجمه او که سال گذشته با انتشار رمان ناتمام «آمریکا»، تمام شد، میتوان از مهمترین رخدادهای ادبی این سالها در عرصه ترجمه متون ادبی به شمار آورد. همچنین میتوان به ترجمه او از «بودنبروکها»ی توماس مان اشاره کرد که آن هم از رمانهای مهم کلاسیک جهان است و گرچه سالها قبل هم یکبار به فارسی ترجمه شده بود اما ترجمهای دوباره از آن لازم بود. حداد، از آن دست مترجمانی است که ضرورت انتخاب درست برای ترجمه را با پسند بازار معاوضه نکرده و از این لحاظ او را میتوان ادامه نسل طلایی مترجمان ادبی ایران به شمار آورد. مترجمانی که امر ترجمه برایشان نه به مثابه باری به هر جهت هر چه را که دم دست آمد ترجمه کردن، که گره خورده با طرز نگاه و گرایشهای فکریشان بود. آنچه این گروه از مترجمان میکنند، نه صرفا خوراک دادن به سلیقه مخاطب که ارتقای سلیقه او است و این، بیتردید کاری است دشوار؛ چرا که ترجمه آن آثار پایهای ادبیات جهان که سلیقه مخاطب را ارتقا میدهند ظرافت و حساسیت بیشتری را نسبت به ترجمه آثار باب روز میطلبد. ظرافت و حساسیتی که علیاصغر حداد در این سالها با ترجمههایش از متون کلاسیک آلمانی زبان، داشتن آن را اثبات کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.