ادعای بینیازی آمریکا از خاورمیانه
گرچه عامل اقتصادی همواره تنها انگیزه سیاست آمریکا در خاورمیانه یا سایر مناطق جهان نبوده و عوامل سیاسی و استراتژیک دیگری نیز در این امر دخیل بوده اما آمریکاییها درحال حاضر احساس میکنند کمتر از دوران پس از جنگ جهانی دوم مسوولیت حل و فصل منازعات در مناطق مختلف جهان را برعهده دارند. زیرا این امر علاوه براینکه چهره کشورشان را به عنوان یک ابرقدرت مخدوش میکند هر روز بر رقبا و دشمنانشان نیز میافزاید. از این رو به دنبال کاهش نفوذ و هیمنه خود در سطح بینالمللی هستند. گذشته نیز نشان میدهد که آمریکاییها نقش روشنی در پایان دادن به جنگ «بوسنی» داشتند حال آنکه منافع اقتصادی چندانی برایشان وجود نداشت. در واقع جنایات وحشتناک «صرب»ها در مرکز اروپا که برای مدت چهارسال استمرار داشت آمریکاییها را در برابر یک مسوولیت بینالمللی و انسانی قرار داد و باید به عنوان یک ابرقدرت به آن پاسخ میدادند. در کوزوو نیز به همین سبک بود و آمریکاییها از استقلال این منطقه پشتیبانی کردند. آمریکا از اواسط دهه پنجاه قرن گذشته به منطقه خاورمیانه روی آورد. به اعتقاد بسیاری نفت یکی از مهمترین عوامل چنین رویکردی بود هرچند توجه آمریکا فراتر از نفت میرفت مسایل دیگر را هم در برمیگرفت. آژانس بینالمللی انرژی میگوید در سال 2020 آمریکا بزرگترین تولیدکننده نفت و در سال 2015 بزرگترین تولیدکننده گاز در جهان خواهد بود و تا سال 2035 در حوزه انرژی خودکفا میشود. این بینیازی به دلیل استفاده از شیوه جدیدی برای استخراج نفت از سنگهایی در دل زمین است که آنها را تبدیل به آبشارهای آبی آمیخته به شن کرده و از درون زمین با فشار زیاد به بیرون پمپاژ میکند. با این فناوری ایالات متحده که یکی از بزرگترین مصرفکنندگان نفت در جهان بوده و درحال حاضر سالانه 20درصد از نیازهایش را از خارج تامین میکند به زودی به حدی از بینیازی میرسد که دیگر احتیاجی به نفت خاورمیانه نخواهد داشت.
مطابق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، میزان درخواستهای چین و هند تا سال 2020 حدود 7درصد افزایش خواهد یافت. از همینرو نفت خاورمیانه برای سالهای آینده مطلوب آنها خواهد بود و در سال 2035 قیمت آن به بالای 215 دلار در هر بشکه (در مقایسه با قیمت کنونی که حدود 125 دلار است) خواهد رسید. درهمان حال این افزایش تولید نفت در سالهای آینده متوجه 20 کشور صنعتی جهان نخواهد بود زیرا طبق گزارش این آژانس درخواست برای نفت در بین این کشورها چندان تغییری نمیکند اما 60درصد از نیازهای بازار جهانی نفت از سوی چین و هند و کشورهای خاورمیانه مطرح خواهد بود. همچنین گفته میشود عرضه نفت به بازار جهانی نیز طی دو دهه آینده به دلیل افزایش استخراج از اعماق دریاها در کشورهای خارج از اوپک روندی روبه رشد خواهد داشت هرچند نیاز به نفت اوپک همواره مطرح خواهد بود. نکته جالبتر در این گزارش آن است که تولید نفت عراق به شکل روز افزونی رشد کرده و تا سال 2035 حدود 45درصد از نفت تولیدی اوپک را تشکیل خواهد داد. به این ترتیب عراق به جای روسیه دومین تولیدکننده نفت در جهان خواهد بود. هزینه تولید نفت در کشورهای عراق، لیبی، الجزایر و سایر کشورهای خاورمیانه در مقایسه با سایر کشورها بسیار ارزانتر است و همین امر یک امتیاز خاص این منطقه به حساب میآید. گفته میشود هیچ دولتی نیست که در اعماق خاک خود یا اعماق دریاها و کوههایش نفت نداشته باشد اما آن چیزی که تعیینکننده خواهد بود میزان هزینهای است که برای تولید یک بشکه نفت باید صرف شود. به هرحال بینیازی ایالات متحده از نفت خاورمیانه قطعا تاثیر خود را بر سیاست این کشور درباره خاورمیانه خواهد گذاشت. زیرا این منطقه در آینده برای آمریکا اهمیت سابق را دیگر ندارد. توازن فعلی قوا بین دولتهای منطقه هرچه باشد تحت تاثیر حضور و نفوذ آمریکاست و با زوال نفت و کاهش نفوذ آمریکا میتواند دستخوش تغییرات تازهای شود. از اینرو کشورهای منطقه نیازمند ایجاد ائتلافهای جدید و سیستمهای دفاعی دیگری هستند که در آینده نشان داده خواهد شد. مسوولیت اصلی این توازن قوا درآینده بر عهده ایران، عربستان و عراق خواهد بود. همچنین بازیگران تازهای وارد صحنه خواهند شد. ازجمله ترکیه که به دلایل تاریخی و اقتصادی و جغرافیایی خاورمیانه برایش اهمیت ویژهای دارد. در این میان به نظر میرسد وضعیت برای اسراییل نیز متفاوت خواهد بود. رویکرد فعلی آمریکا به اسراییل تابع اعتبارات سیاسی یا اقتصادی نیست بلکه در این جا مسایل دیگری اهمیت دارد. در همین رابطه گروههای لابی یهودی در آمریکا همچنان به حمایت خود از اسراییل ادامه خواهند داد. در واقع تاثیر کشورهای عربی بر سیاستهای استراتژیک آمریکا تا اندازه زیادی وزن خود را از دست خواهد داد. نتیجه اینکه کشورهای متکی بر درآمدهای نفتی باید به تدریج نیاز خود را به نفت کاهش داده و درعوض به منابع دیگری روی آورند. آنها باید به جای نفت در حوزه دیگر سرمایهگذاری کنند تا درآینده بتوانند جوابگوی نیازهای خود باشند. اقتصاد واقعی یک کشور زمانی محقق میشود که مبتنی بر تلاشهای تمام ساکنان یک کشور و نیروی تولیدی خودشان باشد نه اینکه صرفا متکی بر منابع طبیعی باشد. سرمایهگذاری یکی از بهترین ابزارهای تکامل و ارتباط ارگانیک بین کشورها نیز به شمار میرود. این مساله حتی جلوی نزاعها و کشمکشهای منطقهای را خواهد گرفت. فراموش نکنیم که هدف از تاسیس اتحادیه اروپا بعد از جنگ دوم جهانی مستحکم کردن پیوندهای سیاسی و از بین بردن عوامل وقوع جنگهای گذشته بود. جنگهایی که اروپا را در قرن گذشته متحمل خسارتهای فراوانی کرد. درحال حاضر اتحادیه اروپا با انتخاب پول واحد در سال 1999 به لحاظ اقتصادی نیز در پیوند نزدیک با همدیگر قرار دارند.
منبع: الحیات
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.