فراموشی جایگاه هنر
افسر افشارنادری: جامعهشناس-دکترای مدیریت فرهنگی
در جوامع پیشرفته هنر ارزش و جایگاه ویژهای دارد و حضور هنرمندان خیابانی در آن جوامع برمیگردد به اینکه آنقدر هنرمند زیاد است که مراکز هنری کشش همه آن افراد را ندارند. در این کشورها چون آموزش هنر را از دوران دبستان و گاه از پیشدبستانی شروع میکنند، تولیدات هنری از سوی همه افراد صورت میگیرد و کسانی که نمیتوانند راه به جایی ببرند که معروف شوند، هنر خود را در خیابان عرضه میکنند. نگاه جامعه به این افراد نگاهی طبیعی است. اما در جامعه ما هنرمند آنقدر زیاد نیست، دلیل آن هم عدم آموزش عمومی هنر در مقاطع آموزشی است. در ایران، افرادی که معمولا جزو طبقات مرفه اجتماعی محسوب میشوند، با اصرار والدین خود و از طریق کلاسهای خصوصی هنر آموزش میبینند. سایر افرادی که از طبقات پایین به عنوان هنرمند در جامعه نمودی پیدا میکنند، کسانی هستند که یا استعداد بالایی دارند و یا خیلی به هنر علاقهمندند. طبیعی است کسانی که هنر را میآموزند، تمایل به ارایه هنر خود داشته باشند، چون این امکان در جامعه ما وجود ندارد، کسانی که به مراکز هنری راه مییابند، افراد خاصی هستند نه الزاما هنرمند. بنابراین افرادی که با وجود هنرمند بودن از راه یافتن به مراکز هنری بازمیمانند، از روی ناچاری سعی میکنند هنر خود را در خیابان ارایه کنند.
بحث هنرمندان خیابانی در جامعه ما پدیده نوظهوری است، به شکلی که در جامعه نمایان شده جدید است. در گذشته کسانی که در خیابان آهنگ مینواختند و آواز میخواندند، بهقصد نوعی تکدیگری این کار را انجام میدادند و اغلب افرادی بودند که دارای نوعی نقصعضو بوده و چندان هم درست و حرفهای این کار را انجام نمیدادند و هدفشان تنها امرار معاش بود اما امروز شاهد دختران و پسران جوان، سالم و هنرمندی در خیابان هستیم که بعضی از آنها رشته دانشگاهیشان هنر بوده و چون امکان رشد و نمو در جامعه را پیدا نمیکنند، به خیابان پناه آورده و در حقیقت از جامعه کمک میخواهند.
اگر در جوامع دیگر به علت کثرت هنرمندان، راهی برای این مساله وجود ندارد، در جامعه ما که هنوز از هنر اشباع نشده، راهکارهای زیادی وجود دارد. فرهنگسراها، شهرداری، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سایر مراکزی که ماموریت فرهنگی دارند، در راستای اجرای ماموریت خود میتوانند مکانهایی را ایجاد کرده و به این افراد اجازه بدهند هنر خود را ارایه کنند. ناگفته نماند که فرهنگسراها تا اندازهای این کار را برای نقاشان و خطاطان انجام دادهاند. چند بار دیدهام که نمایشگاههایی برای ارایه آثار برخی افراد میگذارند که در ازای آن پولی هم دریافت نمیکنند، کار خوبی است، اما در شرایط جامعه ما کافی نیست.
تا زمانی که برای هنر در جامعه ارزش قایل نباشیم، خواسته یا ناخواسته جایگاه هنرمند را مورد تردید قرار دادهایم، به خصوص در مورد موسیقی این موضوع خیلی شدیدتر وجود دارد.
موردی که در ایران وجود دارد، با همه کشورهای دیگر متفاوت است. ما جایگاه هنر را فراموش کردهایم، بهخصوص اگر آموزش هنر از داخل مدارس شروع شود، میتوانیم اعتبار و ارزش هنر را به مردم یادآوری کنیم. میشود با احترام گذاشتن به هنر و هنرمند، شاهد از بین رفتن جایگاه هنر نباشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.