|

امنیت غذایی و حمایت دولت

نعمت احمدی / وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی

در جهان امروز دیگر به بخش کشاورزی به عنوان بخش اشتغال نگاه نمی‌کنند بلکه این بخش ضمن تولید و اشتغال، امنیت غذایی مردم را به همراه خواهد داشت، کشور ایران با تکیه بر اقلیم‌های چندگانه آب و هوایی یکی از مناسب‌ترین آب و خاک را در جهان داراست به جز چند محصولی که خاص مناطق با آب و هوایی ویژه مانند آناناس و موز، دیگر محصولات در کشور ما تولید می‌شوند و در چندین محصول حرف اول را در جهان می‌زنیم.

پسته و انار دو محصولی که اتفاقا ایران رتبه نخست تولید آنها را تا هم‌اکنون در جهان دارا می‌باشد، جزو محصولات کشاورزی قابل‌توجه در بازار صادرات هستند، هرچند با تاسف، با تکیه بر حمایتی که توسط دیگر کشورها از کشاورزی آنان می‌شود خصوصا پسته و انار می‌رود مقام اولی تولید این دو محصول را از دست بدهیم.

‌اکنون بیش از 440 هزار هکتار باغ پسته در ایران داریم که از نظر سطح زیر کشت با اطمینان سال‌ها این رتبه را حفظ خواهیم کرد اما از نظر تناژ تولید، آمریکا با 80‌هزار هکتار سقف تولید خود را از ایران بالاتر برده است. وضع تولید پسته در ایران نیاز به دگرگونی بنیادین دارد و باید باغ‌های پسته ایران اصلاح ساختاری بشوند.

سال زراعی فعلی تولید پسته در ایران حدود 200 هزار تن بوده هرچند آمار دقیقی نداریم اما به یقین تولید بیش از این میزان نبوده اگر این میزان تولید را در مساحت باغ‌های زیر کشت پسته تقسیم کنیم به رقم دردآور هر هکتار کمتر از 500 کیلو می‌رسیم، تولیدی غیراقتصادی در حالی‌که آمریکا با 80 هزار هکتار باغ همین میزان تولید پسته دارد که حاصل‌جمع آن در هر هکتار پنج تن است یعنی 10 برابر ایران، این یعنی هدر دادن منابع ملی در بخش کشاورزی مربوط به پسته. دیگر محصولات کشاورزی ایران نیز سرنوشتی مشابه پسته دارند، پرسش این است که دولت چه اقدامات ترویجی در بخش کشاورزی داشته است؟ با اینکه دولت طی سال‌های گذشته درآمد بالایی از نفت داشته در دهه اول قرن 21 یعنی حدفاصل سال‌های 2000 تا 2010 یعنی 79 تا 89، قیمت هر بشکه نفت از 26 دلار به بالای 100 دلار رسیده یعنی تفاوت قیمت یک بشکه نفت به 74 دلار بالغ شد و به چهاربرابر قیمت رسیده و پرسش این است؛ با چنین رشد درآمدی آیا وقت آن نرسیده که بخشی از این افزایش قیمت نفت را صرف دیگر بخش‌ها خصوصا بخش کشاورزی کنیم و مهم‌تر اینکه با این افزایش درآمد، نهاد ترویج و پژوهش را در کشور راه‌اندازی کنیم، چرا آمریکا راندمان تولیدی 10 برابر ایران در زمینه تولید پسته دارد؟

در نوشته‌ای دیگر به انار خواهم پرداخت محصولی که تا هم‌اکنون بیشترین سطح کشت آن متعلق به ایران است و ایران با تولید سالانه 600 هزار تن انار یکی از بزرگ‌ترین تولید‌کنندگان انار جهان می‌باشد، اما با تاسف سهم صادرات ایران از انار جهان قابل توجه نیست! با اینکه ایران نیمی از انار جهان را تولید می‌کند اما سهم بازار مصرف جهان از انار ایران اصلا قابل مقایسه با میزان تولید انار ایران نمی‌باشد. خلاصه اینکه کشاورزی ایران راه رشد را طی نمی‌کند دولت نه‌اینکه از بخش کشاورزی حمایت نمی‌کند بلکه با واردات بی‌رویه محصولات کشاورزی که امکان تولید اکثر آنها در کشور وجود دارد. اما ظاهرا دلارهای سرگردان نفتی راه دیگری را نسبت به بخش کشاورزی می‌پیمایند. به این آمارها توجه کنید:

...کل سهم بخش کشاورزی از بودجه عمرانی یعنی بودجه‌ای که یا به صورت تغییر در زیرساخت‌ها یا به‌کارگیری تکنولوژی و فناوری سبب توسعه این بخش می‌شود در فاصله سال‌های 79 تا 86 از 5/9 درصد به 4/9 رسیده است. جالب است که بدانیم به‌رغم افزایش درآمد نفتی در کنار آمار بودجه بخش کشاورزی نگاهی به آمار واردات محصولات کشاورزی هم خالی از لطف نیست.

در فاصله سال‌های 79 تا 90 آمار واردات محصولات کشاورزی 7/13 درصد رشد داشته و تراز بازرگانی محصولات کشاورزی در این سال‌ها به لحاظ واردات محصولات کشاورزی همیشه منفی بوده است و مهم‌تر اینکه نسبت صادرات به واردات در سال 79 نسبت به مدت مشابه سال 90 از 34 درصد به 61 درصد ارتقا پیدا کرده است!؟ یا تراز واردات و صادرات محصولات کشاورزی در سال 79 منفی یک‌میلیارد و 691 دلار بوده که این رقم در سال 90 با منفی سه‌میلیارد و 841 میلیون دلار روبه‌رو شده است یعنی مبلغ ارزی واردات محصولات کشاورزی در طول این سال‌ها افزایش نشان می‌دهد حال اینکه صادرات محصولات کشاورزی با رشد منفی روبه‌رو است. امروزه کشورهای جهان کوشش می‌کنند به لحاظ امنیت غذایی هم که شده از کشاورزی حمایت کنند و تراز مثبتی از صادرات محصولات کشاورزی در مقابل واردات داشته باشند، اما ظاهرا طعم دلارهای سرگردان نفتی به کام از ما بهترانی که راه و رسم واردات محصولات کشاورزی را با از بین بردن تولید داخلی وارد می‌باشند شیرین‌تر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.