زورگیری و اعدام
اسماعیل آزادی / روزنامهنگار
چهار جوان 20 تا 24ساله در یکی از خیابانهای خلوت تهران به فردی حمله کردند و با زور قمه، اموال او را دزدیدند و پلیس در مدت زمان کوتاهی با استفاده از فیلمی که از این زورگیری ضبط شده بود، آنها را دستگیر کرد و دادگاه انقلاب نیز بهسرعت تشکیل و اعلام شد: «در زورگیری و ایجاد رعب و وحشت در میان مردم از این طریق فرقی بین کاربرد سلاح گرم و سرد وجود ندارد و هر دو آن محاربه محسوب میشود» و حکم محاربه هم اعدام است.
زورگیریهایی از این دست در ایران و به ویژه در تهران اتفاق میافتد و طبیعی است که دولت و قوه قضاییه و نیروی انتظامی باید در اینگونه موارد واکنشهای کارشناسانه از خود بروز دهند زیرا برخورد غیرکارشناسی با ناهنجاریهای اجتماعی از این قبیل، تبعات نامطلوبی را برای جامعه به همراه خواهد داشت. از آنجا که قوه قضاییه در واکنش به این حادثه بسیار سریع عمل کرد، به نظر میرسد عملیاتیکردن این تصمیم نیازمند کارشناسیهای بیشتری است و ممکن است اجرای آن، تبعات دیگری در جامعه به دنبال داشته باشد زیرا با توجه به سنگینی حکم ممکن است زورگیران شیوه رفتار خود را تغییر داده و با خشونت بیشتری با قربانیان برخورد کنند.
اوایل انقلاب برای مبارزه با قاچاقچیان موادمخدر و برخورد با فروشندگان آن، حکم داشتن چند گرم مواد مخدر به اعدام افزایش پیدا کرد و این حکم طی سالها علاوه بر قاچاقچیان بزرگ در مورد خردهفروشان مواد مخدر نیز به اجرا در میآمد. چندی بعد از اعلام این حکم و در قالب همان تفکر، طرحی مطرح شده بود که برای کاهش برخی سرقتها که در جامعه اتفاق میافتاد نیز حکم اعدام در نظر گرفته شود که این بحث واکنشهایی را در محافل اجتماعی به دنبال داشت و در همان روزها این بحث به رسانهها کشیده شد و تلویزیون با یک کارشناس آگاهی به منظور بررسی این طرح گفتوگو میکرد و کارشناس آگاهی درباره سرقت و سارق و مجازات سارقان سخنان کارشناسانه بسیار عمیق و معناداری را بیان کرد که فکر میکنم همین سخنان یکی از استناداتی بود که باعث شد طرح اعدام سارقان منتفی شود. او در سخنان خود گفت: در ایران دزد فقط دزد است و همواره سعی میکند بگریزد و اگر هم از سوی مردم یا صاحبخانه دستگیر شود، نیز مقاومت خطرناکی نمیکند، اما اگر قرار باشد ما برای دزد حکم اعدام در نظر بگیریم او برای نجات از اعدام از خود دفاع خشونتبار میکند و حتی آدم میکشد تا گیر نیفتد و اگر چنین حکمی به اجرا در بیاید در واقع ما عملا دزد را به قاتل تبدیل کردهایم. این کارشناس آگاهی مثالی را درباره حکم اعدام خردهفروشان موادمخدر مطرح کرد و گفت: تا پیش از این فقط سران گروهها و مافیای موادمخدر سلاح گرم داشتند اما با اعلام حکم اعدام برای دارندگان چند گرم هرویین، خردهفروشان مواد مخدر نیز به سلاح گرم مسلح شدند و سران آنها نیز به سلاحهای سنگین مجهز شدند (نقل به مضمون) . اکنون بعد از گذشت سه دهه، این تجربه میتواند در تصمیمگیری پیرامون نحوه برخورد با زورگیران هم مورد بررسی قرار گیرد. گفتنی است که هنوز موضوع اعدام واقعیت بیرونی پیدا نکرده است رییس آگاهی تهران در مورد مواجهه مردم با زورگیران میگوید: «توصیه ما این است که افراد در برابر زورگیران به هیچوجه مقاومت نکنند زیرا ممکن است آنها از سلاحشان استفاده کنند.» بیتردید، اصل مبارزه با جرایمی مانند زورگویی که از خطرناکترین موارد نقض امنیت شهروندان است، پشتیبانی افکار عمومی را به همراه دارد اما در کنار ریشهیابی گسترش چنین جرایمی، باید مراقب بود تعیین مجازاتها، به گونهای باشد که مجرمان را خواسته و ناخواسته به سمت خشونت بیشتر با مردم (برای گریز از مجازات سنگین) سوق ندهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.