«پیتر جکسن» از نگاه سه فیلمساز: ادگار رایت، نیل بلومکمپ و برایان سینگر
فیلمهای کارگردان عاشق سینما
نیک دیسملین . ترجمه: پریا لطیفیخواه
این روزها دستیابی به عنوان افتخاری»بهترینهای نیوزیلند» روز به روز سختتر و سختتر میشود، البته هنوز هم هستند افرادی که این افتخار نصیبشان میشود که از آن جملهاند ریچیمک کاو، برنده جام جهانی راگبی و کارلاربن، بازیگر نقش قاضیدِرِد (Dredd) در شهر افسانهای مگاسیتی در یک سریال کمیک بههمین نام که هر دو از نیوزیلندیهای موفق به شمار میروند. با این حال، بهتر است بگوییم پیتر جکسن نیوزیلندی نیز با کارنامهای درخشان در فیلمسازی، پشتیبانی پروپا قرص از سوی صنعت سینما و سه فیلم«هابیت» که به زودی اکران خواهند شد، به این زودیها دست از این عنوان افتخارآمیز برنمیدارد. مجله امپایر با سه نفر از فیلمسازان که هر یک نظرات متفاوتی درباره جکسن و فیلمهایش دارند مصاحبه کرده و از آنها درباره احترام و علاقهای که به این کارگردان نیوزیلندی دارند، پرسیده است که در زیر میخوانید.
اولین بار کدامیک از ساختههای جکسن را دیدید؟
ادگار رایت : فیلم«ناگواری» را در ویدیو دیدم و «مرده مغز» هم زمانی که من به کالج هنر میرفتم برای اولین بار اکران شد. آن روزها اگر خارج از لندن بودید، فیلمهایی مانند «ناگواری» و «ملاقات با فیبلزها» اکران نمیشد. البته آن سال بهطور غیرمترقبهای، سینمای یوسیای فیلم «مرده مغز» را اکران کرد (میخندد) و یادم میآید که تنهایی رفتم و فیلم را دیدم و چنان از دیدن فیلم شگفتزده شدم که شب بعد عدهای از دوستانم را برای دیدن فیلم به سینما بردم. از فیلم «ناگواری» خوشم آمد اما فیلم «مرده مغز» نفسم را بند آورد. جاهطلبی و خلاقیتهای دیداری فیلم مرا به یاد «مرده شیطانی 2» میانداخت باورش برایم سخت بود که چطور جکسن با بودجهای اندک توانسته بود چنین شاهکاری خلق کند. در واقع وقتی داشتم فیلم «شأن مردگان» را میساختم به نوعی تحتتاثیر«مرده مغز» جکسن بودم و دایم با خودم فکر میکردم:«وای پسر ببین پیتر جکسن با کمترین بودجه، چهکار کرده است!» راستش، چهرهپرداز فیلم «شأن مردگان»، استوارتکنران، یکی از چهرهپردازان فیلم «مرده مغز» هم بود. وقتی گفت که یکی از عوامل فیلم جسکن بوده بلافاصله او را استخدام کردم. یادم میآید ازش پرسیدم فیلمبرداری «مرده مغز» چقدر طول کشید؟ او هم جواب داد:«شش هفته.» در حالی که من فیلم «شأن مردگان» را در هشت هفته تمام کردم. واقعا برایم عذابآور بود. البته بعدها که با جکسن آشنا شدم ازش پرسیدم که فیلمش را در چه مدت ساخته بود و او گفت که تقریبا سه ماهه! (باز میخندد.)
نیل بلومکمپ : 16 سالم بود که در کشور آفریقایجنوبی برای اولین بار فیلم «مرده مغز» جکسن را دیدم. فیلمهای بعدی که از او دیدم سهگانه «ارباب حلقهها» بود. فکر کنم 19 سالم بود و از آنجا که در بخش جلوههایویژه رایانهای مشغول به کار بودم، از همان ابتدا هیاهوی اینترنتی درباره فیلم را دنبال میکردم. اگرچه این هیاهو را دوست داشتم اما خودم را همیشه خارج از دنیای تالکین احساس میکردم. اما هرچه سنم بالاتر رفت علاقهام به فیلمهای فانتزی هم بیشتر شد. اما وقتی وارد 20 سالگی شدم فیلمهای فانتزی خیلی در دنیای من جایی نداشت. خب، راستش را بخواهید این ادعا خیلی هم درست نیست چون آثار فرانک فرازتا و بوریسولجو تاثیر عظیمی بر من داشتند شاید بهتر باشد بگویم که از کتابهای فانتزی خیلی خوشم نمیآمد. راستش وقتی فیلم «ارباب حلقهها» را دیدم از تصاویر و دنیایی که خلق شده بود هیجانزده شدم، اما باز هم حس یک غریبه را داشتم. تا این که فیلمها اکران شد و من واقعا آنها را دوست داشتم.
اولین ملاقاتتان با جکسن کی بود؟
برایان سینگر : خیلی سال پیش در شب میهمانی اسکار همدیگر را ملاقات کردیم. جکسن بذلهگوی قهاری است و من دو تا خاطره خوب از بذلهگوییهایش دارم که در هر دو خودم مرکز توجه بودم. من به جکسن کمک کردم تا ایانمک کلن را مجاب کند در نقش گندالف بازی کند و جکسن هم در جواب این کمک من نامهای تشکرآمیز برایم نوشت و نسخهای از فیلم مستندش به نام «نقره فراموششده» را فرستاد که ادعا میکرد نیوزیلندیها سینما و فیلم کمدی را اختراع کردهاند و اینکه فیلمها از تخممرغها ساخته شدهاند. راستش این فیلم مستند از تلویزیون نیوزیلند هم پخش شد و مردم نیوزیلند فکر میکردند که این ادعا کاملا صحت دارد. نکته جالب توجه درباره او آن است که: او هیچ چیز را خیلی جدی نمیگیرد.
رایت : یادم میآید که برای اولین اکران فیلم «ارباب حلقهها» به میدان لایسستر رفته بودم، اولین بار او را همانجا دیدم. این ملاقات قبل از آن بود که من فیلم «شأن مردگان» را بسازم به همین دلیل شاید او مرا به یاد نیاورد، اما من او را در راهپله سینما گرفتم و به او گفتم که فیلم خیلی جالب و هیجانانگیزی ساخته است. البته اولین ملاقات جدی من با او زمان ساختن فیلم «شأن مردگان» بود.
به نظر شما کدام ویژگی، آثار او را از سایرین متمایز میکند؟
رایت : تمام فیلمهای پیتر حکایت از عشق عمیق او به سینما دارند و همین ویژگی است که باعث میشود من برای او به عنوان یکی از محبوبترین کارگردانان دنیا، احترام زیادی قایل باشم. حتی در فیلمی مانند «مغزمرده» - که بیش از اندازه شلوغ است و شوخیهای زمخت و ناپخته در آن بسیار دیده میشود- نوعی گرما و دلچسبی خاص موج میزند. به نظر من در تمام آثار وی، از فیلم مستند «نقره فراموششده» گرفته تا «کینگکونگ» عشقی عظیم به رسانه سینما به چشم میخورد؛ همین و بس. من همیشه این رویکرد را در تمام آثار وی میبینم.
بلومکمپ : در مورد «مرده مغز» باید بگویم که فیلم را بهدلیل مسایل مربوط به ماشین چمنزنی دوست داشتم. بهطور کلی این فیلم خاص یک کمیکخونریز درباره زومبیهاست. من از اینکه فیلم چیزی را پنهان نمیکند و با مسایل صادقانه برخورد میکند خوشم میآید و عمیقا مرا تحتتاثیر قرار میدهد. در فیلم«منطقه 9» هم پیت خیلی به این مساله اهمیت میداد. یک چیز در مورد او صادق است، اینکه با وجود موفقیتی که در سینما کسب کرده است، همیشه نوعی عشق حقیقی و کودکانه به فیلمسازی دارد؛ و به نظر میرسد هرگز با دید تجاری نگاه نمیکند. و فقط عشق خالص به صنعت فیلم است که توجیهکننده این حالت اوست.
سینگر : بودن در کنار عوامل مجموعه «کینگکونگ» برای من هم آموزنده بود و هم الهامبخش چرا که از آن در فیلم خودم به نام «جک غولکش» - که در آن تعامل بین انسانها و غولها با استفاده از روشmotion capture به تصویر کشیده میشود- بسیار بهره بردم. در این فیلم من هم از بسیاری از همان اسباببازیهایی استفاده کردم که جکسن در فیلم«کونگ» به کار برده بود. پیتر انسان بامزه، شوخطبع و دوست داشتنی است.
کدام ویژگی او بیشتر شما را جذب میکند؟
رایت : به نظرم نکته جالب توجه درباره او آن است که همواره میکوشد راهی پیدا کند تا هویت خود یا در واقع جنبه سینمای خانگی بودن تولیدات خود را از دست ندهد- و این موضوع حتی در مورد آثار او در مقیاس بزرگ نیز صدق میکند. برای مثال اگرچه مقیاس فیلمهای«کینگکونگ»، «ارباب حلقهها» و «هابیت» بسیار عظیم هستند اما جکسن میکوشد تا آن حس خانوادگی را در تمام آنها حفظ کند. من خودم سر صحنه فیلمبرداری«کونگ» حضور داشتم و آن عشقی که بین تمام عوامل فیلم جاری بود را میدیدم، به نظر من تمامی دستاندرکاران فیلمهای جکسن به نوعی به درون دنیای فیلمهای او مهاجرت میکنند و حس میکنم باشکوهترین کلبه صنعت سینمای دنیا را خلق میکنند.
بلومکمپ : جای هیچ پرسشی نیست که من موفقیتم در سینما را مدیون پیتر جکسن هستم. او اگر به کار یک فیلمساز ایمان داشته باشد، همه کار برایش میکند و از هیچ کمکی مضایقه ندارد. هیچ قدرت خارجی بر او تاثیرگذار نیست. زمانی که تحتفشار باشد، به راحتی آرامش خودش را حفظ میکند. همزمان که مراحل مقدماتی ساخت فیلم «استخوانهای دوستداشتنی» را طی میکرد، توجهاش به فیلم «خوره» هم بود و در واقع بین دو پروژه تقسیم شده بود. زمانهایی که به فیلم «خوره» توجه میکرد، در ذهنش درباره«استخوانهای دوستداشتنی» برنامهریزی میکرد البته جالب اینجا است که حتی در بدترین و سختترین شرایط این مرد هرگز حس بذلهگویی و شوخطبعیاش را از دست نمیدهد. هر وقت که کاری را با او آغاز میکنم، متوجه میشوم که تا چه اندازه او را دوست دارم. پیتر بسیار خونگرم و صمیمی و در عین حال بامزه است. هر زمان که با او سر لج میافتم او تسلیم میشود و حرف مرا میپذیرد. همیشه جوک میگوید و در مجموع آدم دوست داشتنی است که راحت میشود با او رفیق شد. کوچکترین تکبر و خودخواهی در وجودش نیست. این ویژگی پیتر از همان آغاز فیلم«خوره» - که برای ملاقات با کمپانی وتا به نیوزیلند رفته بودم- دستگیرم شد، او بسیار مسوولیتپذیر و دلنشین بود.
سینگر : استقامت و خستگیناپذیری او دیوانهکننده است. یکبار تا ساعت سه صبح بیدار بودیم و او داشت تمام pre-viz را به من نشان میداد؛ در حالی که خودش روز بعد باید سر صحنه فیلم حاضر میشد. او نگاهی به من انداخت و گفت:«خوشحالم قبل از فیلمبرداری داریم همهچیز را با هم کنترل میکنیم. چون وقتی سر صحنه فیلمبرداری هستم نمیتوانم همزمان به این مسایل هم فکر کنم!»
علایق مشترکتان کدامند؟
سینگر : هر جفتمان عاشق تاریخ سینما هستیم و البته او یک مجموعهدار بزرگ است و من از گذراندن زمان با او و تماشای چیزهایی که در مجموعهاش دارد لذت میبرم. هواپیماها و کلی چیزهای دیگر، اما از همه بیشتر به آن کینگکونگ مینیاتوری کوچک مجموعهاش که در حال سقوط از ساختمان امپایر استیت است، علاقه دارم. فکرش را بکنید، یک عروسک کوچک چهار اینچی که بدنش با موی موش درست شده! چندشآوره! و در عین حال جالب.
رایت : مانند سایر کارگردانانی که میشناسم، پیتر هم بیشتر دوست دارد درباره فیلمهای دیگران صحبت کند تا فیلمهای خودش و اغلب یا درباره آثار ریهریاسن بحث میکند یا درباره فیلمهای جیمز باند. او یکی از طرفداران و دوستداران پروپاقرص باند است، عاشق کارهای هریاسن است و از همه بیشتر هم «جزیره میمونها» را دوست دارد و یادگاریهای زیادی از لوازم و لباسهای این فیلمها در مجموعه خود دارد. یکبار به من یک پیراهن نشان داد و گفت:«ببین، توی یه سایت حراجی چی خریدم.» و در واقع آن یکی از پیراهنهایی بود که بازیگران«شأن مردگان» سر صحنه پوشیده بودند. در واقع هفت تا از این پیراهنها وجود داشت و پیتر یکی از آن پیراهنهای آغشته به عرق و خون سیمون را خریده بود.
بلومکمپ : هر دو ما علاقه زیادی به انواع تفنگ داریم. منظورم تفنگ واقعی است! البته زرادخانه من به گرانی زرادخانه پیتر نیست- ما هردومان عاشق این وسیله هستیم. اون یک تکه زمین دارد که گهگاهی به آن جا سر میزند تا به کار مورد علاقهاش که تیراندازی است، بپردازد. این علاقه فقط یک عشق و علاقه معمولی نیست، او عاشق انواع تفنگهای جنگجهانی دوم و حتی جنگ جهانی اول است و تعدادی از اسلحههای آن دوران را نیز در مجموعهاش دارد. من خودم بیشتر به سلاحهای مدرن علاقهمندم، اما من هم مانند او از فناوری نظامی حتی اگر مربوط به سال 1918 باشد خوشم میآید. آیا موضوعی هست که او به خاطرش به دیگران حسادت کند؟ مسلما نه، اگر من هم سه تا فیلم ساخته بودم که میلیاردها دلار فروش کرده بود، آن وقت من هم دیگر به هیچکس و هیچچیز حسودی نمیکردم. (میخندد.)
ادگار، چطور شد که پیتر در آن صحنه کوتاه فیلمات بازی کرد؟
رایت : به نظرم فقط یکبار ازش درخواست کردیم، وقتی میخواستیم فیلمبرداری را شروع کنیم اون قرار بود توی لندن باشه. از ما پرسید که صحنه فیلمبرداری کجاست. و ما گفتیم «فیلمبرداری نزدیکیهای سامرست است، دوست داری توی یه صحنه کوتاه از فیلم حضور داشته باشی؟» و اون گفت:«آره، خیلی دوست دارم.» این شد که یک نقش کوچک به او دادیم. موضوع جالب توجه آن بود که محل فیلمبرداری سامرست بود و پیتر در لندن اقامت داشت که با محل فیلمبرداری تقریبا سه ساعت فاصله داشت، البته از آنجا که او یک نیوزیلندی است، این مسافت مثل رانندگی در یک بعدازظهر آرام برایش لذتبخش بود. متدراویتسکی، دستیار تهیه فیلمهایش نیز در این سفر کوتاه همراه او بود و هر دو آنها در هتل سوان در ولز، اقامت کردند؛ جایی که سایر بازیگران و عوامل فیلم همچون تیموتیدالتون، جیمبرادبنت، نیز اقامت داشتند. ما صحنه مربوط به او را پیش از شروع فیلمبرداری شبانهمان و در پشت تالار بزرگ شهر ولز گرفتیم. صحنه خیلی سختی بود، شب قبل هم اوضاع خیلی خوب پیش نرفته بود، خیلی عقب بودیم و مشکلات زیادی هم داشتیم. از پیتر پرسیدم وقتی ما سر صحنه فیلمبرداری هستیم قصد دارد چهکار کند؟ پرسیدم:«میخواهی یه میز برات رزرو کنم توی یه رستوران؟» و او جواب داد:«نه، میخواهم کارگردانی کردن تو را تماشا کنم.» خدای من! حس میکردم اون شب بازی رو باخته بودم. فکرش را بکنید ما از برنامه عقب بودیم و اون میخواست یه گوشه بنشینه و فیلمبرداری رو زیر نظر بگیره. تیموتی دالتون و کنت گرانهام و خیلیهای دیگر او را به خوبی میشناختند. و شاید تنها کسی که او را نمیشناخت بیلی ویتلو بود، که البته خوش به حالش بود. اون یکدفعه از جایش بلند شد و از پیتر پرسید:«ببینم، تو برادر ادگاری؟»
من خاطرات زیادی از آن شب دارم، او مرد بسیار دوست داشتنی است و به نظرم برایم خوششانسی میآورد. به نظرم همین که گفت میخواهد سر صحنه فیلمبرداری باشد و کارگردانی مرا نظاره کند باعث شد همه برنامهریزیهایم درست از آب دربیاید و عقبماندگی شب قبل هم جبران شود.
منبع: امپایر
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.