|

نمایشی از تضادهای درونی

  • نمایش برهان نوشته دیوید اوبورن یکی از مشهورترین نمایش‌های این نمایشنامه‌نویس 43ساله آمریکایی است که برای نویسنده خود جوایز و افتخارات زیادی به همراه داشت.

دیوید اوبورن نمایشنامه‌نویسی است که متولد سال 1970 در شیکاگوست. او در دانشگاه شیکاگو ادبیات انگلیسی خواند و بعد از آن دوره دوساله نمایشنامه‌نویسی را در نیویورک گذراند و از استادانی چون مارشا نورمن و کریستوفر‌دورانگ استفاده برد. نخستین نمایشنامه بلندش با نام «آسمان‌خراش‌ها» در سال 1997 در برادوی ‌روی صحنه رفت، اما او به‌خاطر نمایشنامه «برهان» (2000) به شهرت رسید که تمام جوایز معتبر سال 2001 را به خود اختصاص داد. برنده جایزه پولیتزر نمایشنامه‌نویسی در سال 2001، برنده جایزه تونی بهترین نمایشنامه سال 2001، برنده جایزه درامادسک برای بهترین نمایشنامه جدید سال 2001، برنده جایزه حلقه منتقدان نیویورک برای بهترین نمایشنامه سال 2001 و درنهایت برنده جایزه لوسیل‌لورتل برای نمایشنامه برجسته سال 2001 و... پس از این موفقیت‌ها نیز اقتباسی سینمایی از آن نوشت که در سال 2005 به ‌روی پرده رفت.

داستان این نمایشنامه در یک مکان واحد اتفاق می‌افتد و این مکان حیاط‌پشتی خانه کاترین و رابرت در شیکاگوست. یک حیاط‌ خلوت رو به ویرانی با یک دید محدود از درون خانه به‌طور موثری پس‌زمینه نمایش را می‌سازد و این تاثیر با این حقیقت تشدید می‌شود که بیش از دو بازیگر همزمان روی صحنه قرار نمی‌گیرند.

این نمایشنامه داستان زندگی کاترین و پدرش رابرت است. رابرت از نوعی بیماری روحی‌ـ روانی رنج می‌برد و مخاطب در طول داستان هیچ‌گاه متوجه نمی‌شود که رابرت دقیقا به‌کدام بیماری مبتلاست. به‌هرحال بیماری او هر چه که هست، سبب می‌شود رابرت از اطرافیانش فاصله بگیرد. رابرت استاد دانشگاه شیکاگو و ریاضیدانی نخبه است و در سراسر نمایش، این نبوغ و بیماری او را رنج می‌دهد.

«برهان» نخستین بار در سال 2000 در کلوب تئاتر‌منهتن به‌روی صحنه رفت و بعد از آن، در همان سال با کارگردانی دنیل ‌جی‌سولیوان در برادوی اجرا شد. دیوید اوبورن در ساخت نمایشنامه از شخصیت شروع کرده و او را در موقعیت مکانی و ذهنی خودش (همنشینی با پدر مرده‌اش) معرفی می‌کند. کاترین در رویارویی با خواهرش کلر و جوانی به نام هال (ریاضیدانی که زمانی دانشجوی پدر کاترین بوده است) در موقعیت‌هایی دراماتیک قرار می‌گیرد که مجبور به خودافشایی و بیانگری می‌شود و لذا عینیت پیدا می‌کند. همین جا یکی از نکات اساسی «برهان» به لحاظ شخصیت‌پردازی عیان می‌شود، که ترکیب روحی مالیخولیایی با شفافیت شخصیت یک درام قدرتمند سرگرم‌کننده است.

یکی از وجوه نمایشنامه درخشان «برهان» عدم باور دیگران نسبت به یک فرد است. آنچه در طول نمایشنامه تاثیرگذار است، تنهایی اندوهناک کاترین است که همچون وجودی مخفی و پنهان در خود فرو رفته است. کاترین به خودی خود نمی‌تواند شخصیتش را ابراز کند و بار سنگین اندوه تلخ دیده نشدن را پذیرفته است. او وارث پدری نابغه در ریاضی است: پدری که اواخر عمرش را دچار جنون بوده است. کاترین به‌همان اندازه که نبوغ پدر را به ارث برده، هراس وارث جنون پدر بودن را هم به‌دوش می‌کشد.

کاترین در نمایشنامه با آدم‌هایی به‌شدت متوسط مواجه می‌شود: آدم‌هایی که به‌دلیل داشتن نبوغی تحقق نایافته افسرده نیستند، بلکه افسردگی آنها محصول‌گیر افتادنشان در کلیشه‌های همیشگی و غیرقابل تغییر است. کلر یک دختر متوسط است با شغلی خوب که می‌تواند هزینه زندگی و درمان پدرش را هم بپردازد، اما آشفتگی او هم به همان میزان در نمایشنامه پیداست و عامل اصلی لحظه‌های تضادآفرین نمایشنامه برهان مقابله کلر و تضاد بنیادین او با کاترین است.

نمایشنامه لحظه‌ها و صحنه‌های جذابی دارد. در هر صحنه لحظه پرکششی وجود دارد که با تعلیق پایان می‌یابد. هر صحنه گویی با ضربه ناگهانی تمام می‌شود به‌طوری‌که صحنه بعدی را هم زیر سایه خود می‌برد. به لحاظ ساختار نمایشنامه سیالیت و آزادی ویژه دارد، از سویی لحظاتی به توهم، رویا و تضادهای فراواقعی می‌گذرد و از سوی دیگر در یک رئالیسم محض فرو می‌رود. بازگشت به گذشته ناگهان اتفاق می‌افتد و دوباره نمایش از اکنونی که رها شده، در صحنه جدید پی گرفته می‌شود.

نمایشنامه‌نویس برای عمق بخشیدن به درام و ایجاد ضربه لازم در لحظات و صحنه‌های مختلف به ساختاری سیال و متحول دست پیدا کرده و به نفع درام، سبک را بسته و نامنعطف نگه نداشته است.

برهان از آن دست متن‌هایی است که در کنار تضاد و التهاب عمیق دراماتیک و شخصیت‌هایی جذاب، قابل پیگیری و دوست‌داشتنی، دارای فضا و حسی درونی است که مخاطب را به سمت خود می‌کشد و احساسی را در درون او تا پایان حفظ می‌کند: احساس اندوه و حزن بودن؛ حزنی که در درون پذیرش اندوه چندبرابر می‌شود. شخصیت‌های چنین درام‌هایی انگار که کل تضاد و رویارویی جهان را به نظاره می‌نشینند و باوری اندوهگین از آن به دست می‌دهند؛ باوری که در سراسر وجودشان جاری می‌شود و قابل تقلیل به کلام، فیزیک، روحیات یا سکوت و... نیست، بلکه ترکیبی از کلام و سکوت، جسمانیت و روح است.

نمایشنامه «برهان» نوشته دیوید اوبورن با ترجمه امیرحسین طاهری یکی از ترجمه‌های بی‌نظیر نمایشی در سال‌های اخیر محسوب می‌شود که توسط انتشارات افراز عرضه شده است. ترجمه طاهری با حفظ ریتم دیالوگ‌ها و التهاب درام، بسیار روان است و با نگاهی اجرایی و آشنا به تئاتر ترجمه شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.