رایزنی «صالحی» و «مرسی» درباره آینده «اسد»
عکس:پرستی.وی
شرق، امید محدث: وزیر خارجه جمهوری اسلامی چهارشنبه به مصر سفر میکند تا درباره موضوعات دوجانبه و بحران سوریه با مقامهای مصری دیدار و گفتوگو کند. در این سفر صالحی قرار است با همتای مصری خود و محمد مرسی، رییسجمهوری دیدار داشته باشد. این برای دومینبار است که پس از انتخاب مرسی به ریاستجمهوری مصر، رییس دستگاه دیپلماسی دولت ایران به مصر سفر میکند. پیش از این علیاکبر صالحی در شهریور برای شرکت در نشست گروه دوستان سوریه به قاهره سفر کرده بود تا در مورد سوریه به بحث و گفتوگو بنشیند. سفر صالحی به مصر از سوی بسیاری از کارشناسان مهم و قابلتوجه ارزیابی شده است. به اعتقاد کارشناسان آنچه سفر صالحی را مهم میکند، تحولات منطقهای و مساله سوریه و اختلافنظر تهران و قاهره در این زمینه است.
افتوخیزهای روابط ایران و مصر
در طول تاریخ، روابط ایران و مصر افتوخیزهای بسیاری را تجربه کرده است. اولین پیمان دوستی و مودت میان ایران و مصر در دوره حکومت رضاشاه پهلوی در سال 1305 منعقد شد، در پی سقوط ملک فاروق در تابستان ۱۳۳۱ ش. و به قدرت رسیدن نظامیان چپگرا، روابط تهران و قاهره تیره شد. حکومت ایران دولت همپیمان خود را در مصر از دست داد و دولت دیگری در ضدیت با نظام سلطنتی و انگیزههای سوسیالیستی و چپگرایانه به قدرت رسید. در تابستان ۱۳۳۹ش.عبدالناصر در پی نطق شدیداللحنی علیه حکومت شاه، دستور قطع رابطه سیاسی با تهران را به دلیل همپیمانی شاه با دولت اسراییل صادر کرد. در همین زمان اتحادیه عرب با اعمال نفوذ جمال عبدالناصر، از خلیجفارس با یک نام جعلی یاد کرد. در اقدامی دیگر، ناصر با نفوذ در کنفرانس حقوقدانان عرب در ۱۳۴۳ برای نخستینبار از خوزستان ایران با نام جعلی «عربستان» یاد کرد. روابط مصر با تهران ۱۰ سال قطع بود تا اینکه با مرگ ناصر در شهریور 1349، معاون وی انورسادات، قدرت را در دست گرفت. شاه در اولین اقدام خود، هویدا را برای شرکت در مراسم تشییع جنازه ناصر به قاهره فرستاد. رفتن هویدا به مصر، آمدن سادات به ایران را در پی داشت. سفر سادات به بیتالمقدس و سپس انعقاد پیمان کمپدیوید مقارن با وقوع انقلاب اسلامی ایران بود. از این رو با پیروزی انقلاب، روابط تهران با قاهره در اعتراض به انعقاد این معاهده با دستور امام قطع شد.با شروع جنگ، دولت مصر جزو اولین کشورهایی بود که از صدام حمایت کرد. پس از جنگ، در دوره سازندگی و اصلاحات تلاشهایی برای از سرگیری روابط شد که هیچکدام سرانجام موفقی نداشت. در دوره اصلاحات رییس دولت، برای اولین بار پس از 20 سال با حسنی مبارک در ژنو دیدار و گفتوگو کرد. در دوره احمدینژاد با انتخاب محمد مرسی به ریاستجمهوری برای اولینبار پس از بیش از سه دهه قطع روابط، محمد مرسی به ایران سفر کرد. پس از پیروزی مردم مصر و به قدرت رسیدن اخوانالمسلمین بسیاری امید داشتند روابط ایران و مصر که با پیروزی انقلاب اسلامی قطع شده بود رو به بهبودی گذارده و روابط دیپلماتیک از سر گرفته شود. پس از آنکه مرسی در مصر به قدرت رسید، اجلاس سران غیرمتعهد، فرصتی بود که با توجه به میزبانی تهران، پس از سه دهه عالیترین مقام مصری به ایران سفر کند. بسیاری انتظار داشتند که سفر مرسی به ایران حداقل منجر به بازگشایی سفارتخانهها در دو طرف شود اما حسابها اشتباه از آب درآمد و مرسی با سخنرانی خود در اجلاس سران غیرمتعهد نشان داد هنوز برقراری رابطه، دیپلماتیک بین دو کشور نیاز به زمان دارد. محمد مرسی در سخنرانی خود در اجلاس سران عدم تعهد علیه حکومت سوریه موضع گرفت. وی در حالیکه اشارهای به اعتراضات مردم بحرین نداشت، اعتراضات مردم سوریه را در راستای انقلابهای مردم تونس، مصر و لیبی عنوان کرد. سخنان مرسی از اختلاف بنیادین مواضع بین ایران و مصر خبر میداد. اختلاف مواضع ایران و مصر با سخنان مرسی در تهران پایان نیافت. در روزهای اخیر نیز محمد مرسی در امارات امنیت خلیجفارس را مساوی با امنیت مصر دانست و گفت: مصر در ماه فوریه آینده میزبان کشورهای اسلامی خواهد بود و قاهره در آنجا هم میگوید هیچ کشوری حق ندارد کشورهای منطقه را تهدید کند. بسیاری از کارشناسان سخن مرسی را نوعی جهتگیری علیه تهران دانستند و البته تا حدودی نیز این سخنان مرسی را واکنش به مانور بزرگ دریایی ایران در خلیجفارس تحلیل کردند.
سایه سوریه بر روابط تهران ـ قاهره
حالا دیگر به روشنی و با اطمینان میتوان گفت مرسی و جریان حامی او، اخوانالمسلمین از مخالفان جدی حکومت اسد در سوریه هستند. از سوی دیگر ایران از جمله مهمترین حامیان بشار در سوریه به شمار میرود که معتقد است باید دو سوی ماجرا در سوریه به گفتوگو بنشینند. همچنین پس از سخنرانی اخیر بشار، ایران از جمله کشورهایی بود که طرح بشار را مفید میدانست. در همین رابطه، سخنگوی وزارت امور خارجه گفت: سخنرانی و طرح اسد از دید ایران مثبت تلقی میشود و ما حمایت کامل از طرح بشار اسد را اعلام کردهایم. بنابراین با در نظر گرفتن این موارد میتوان گفت عامل سوم که همان سوریه است میتواند سایه سنگینی از خود را بر روابط تهران ـ قاهره بگستراند. مرسی در آستانه سفر صالحی به مصر در تازهترین اظهارات خود، خواستار محاکمه اسد شد. او در سخنرانی خود پس از سخنان بشار که در رسانهها انجام میشد، گفت: اسد باید از قدرت کنارهگیری کند. اکنون بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که صالحی، رییس دستگاه دیپلماسی در سفر خود به مصر و در دیدار با مرسی مساله سوریه را به صورت مشترک دنبال خواهد کرد و این در حالی است که صحنه سوریه و تغییر دایمی صحنه نبرد امنیتی بین طرفین، محاسبات خیلی از قدرتها را نیز دچار اخلال کرده است.
بازتاب سفر صالحی در رسانههای مصر
خبرگزاری رسمی مصر « الشرق الاوسط »: یکی از اهداف سفر صالحی گرمتر شدن روابط قاهره و تهران بهخصوص پس از تحولات اخیر در روابط بین مصر و کشورهای حوزه خلیجفارس است که به دلیل دستگیری 11 نفر از اعضای اخوانالمسلمین تا حدودی تیره شده است. از سوی دیگر مصر در وضعیت دشوار اقتصادی بهسر میبرد و نیازمند کمکهای اقتصادی است. ایران پیشتر اشاره کرده بود که میتواند طی مدت کوتاهی پنجمیلیارد دلار در مصر سرمایهگذاری کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.