بازیکنانی که مربیان بزرگی شدند
فردایی به روشنی دیروز
مرتضي ياسرينيا: تمامیت خواهی، یکی از صفات درونی انسانهاست و وقتی درباره پدیده عامهپسند و پرهیجانی به نام فوتبال حرف میزنیم، گاهی تمامیتخواهی افسار گسیختهای شکل میگیرد؛ چیزی از جنس رها نکردن و ادامه دادن کاری که روزی در اوج قدرت به بهترین شکل ممکن انجام میدادیم! هرچند به گواه تاریخ فوتبال، بیشتر اوقات حداقل در شکل فیزیکی قضیه، داستان به شکل معکوسی شکل گرفته؛ بازیکنی که روزی در بالاترین سطح، بازی میکرده، هرگز نتوانسته به ادامه اقتدار در حیطه مربیگری بپردازد اما برای این قاعده، استثناهایی هم وجود دارد. پپگواردیولا، روبرتومانچینی، یوهان کرایف و... همان قدر در زمین بازی تمامیتخواه و قدرتمند بودند که در عرصه مربیگری. شاید هم خیلی خوب میدانستند چگونه افسار نرفتن و ماندن در فوتبال را مهارکنند!
پسر کوچههای استقلال
پپگواردیولا چند سال پس از کنار گذاشتن بازوبند کاپیتانی بارسلونا، روی نیمکت مربیگری بارسا کاری انجام داد که تجسم عینیاش تنها در همان مجسمه معروف میدان اصلی کاتالونیا (چند انسان که ظاهرا درحال بالا رفتن از سروکول هم هستند!) دیده میشود؛ همبستگی و تلاش برای رسیدن به هدف اصلی. توپجمعکن سابق نوکمپ درروزهای اول نشستن در جایگاه ریکارد، چندان مورد استقبال قرار نگرفت اما کمکم بدون انجام انقلاب، ایدههای جدید خودش را با ذهنیت پیروزمندانه برجایمانده از دوران ریکارد تلفیق کرد و اگر نه زیباترین که حداقل یکی از مقتدرترین تیمهای تاریخ باشگاهی دنیا را ساخت. کسب 14 جام در کمتر از چهار سال، او را به موفقترین مربی تاریخ آبی و اناریها تبدیل کرد و به پپ اجازه داد تنها در سومین سال مربیگری در سطح حرفهای به جمع مربیان کمشمار صاحب دو قهرمانی در اروپا بپیوندد. گواردیولا در دورانی بیش از یک دهه بازی برای تیم ایالت مدعی استقلال، اولین قهرمانی بارسا دراروپا را به چشم دید. تلفیق صمیمیت بیمثال وانضباط او دردوران هدایت بارسا، وقتی درحد کمال سیر میشود که یک مربی سالها در همان تیم بازی کرده باشد.
همه چیز تمام
اگر مربع طلایی تمام تاریخ فوتبال را پله، مارادونا، بکنباوئر و کرایف بدانیم، بدون شک در این جمع، صفت «همه چیز تمام» بیش از همه به کرایف تعلق دارد. اسطوره فوتبال هلند به عنوان بزرگترین خارجی تاریخ بارسلونا، از همان لحظه ورود، ارتباطی عاشقانه با شهر تئاترخیز اروپا برقرار کرد. البته این جمله او نه یک متن از پی تمرین شده تئاتری بلکه از اعماق قلب و اعتقاداتش بود: «امروز با این پیروزی بزرگ در لباسی ضدفاشیستی به وسیله فوتبال، پایان دیکتاتوری را اعلام کردیم» نقشآفرینی در بزرگترین پیروزی تاریخ بارسا درخانه رئال (به لحاظ اختلاف گل) او را آنقدر جسور کرده بود که پس از آن پیروزی تاریخی پنج بر صفر در برنابئو، خطاب به دولتمردان طرفدار رئال و سرکوبگران سودای استقلال کاتالونیا این حرفها را بزند! طبق پیشبینی کرایف، فرانکو پادشاه- دیکتاتوررئالی و میراثش، مدت کوتاهی پس از این پیروزی از بین رفتند، اما ستاره بارسلونا، ابدی ماند. دو دهه بعد از آن نمایشهای درخشان، کرایف روی نیمکت رهبری بارسای محبوبش افتخاراتی مانند چهار قهرمانی متوالی در لالیگا بین فصول 91-1990 تا 94-1993 به دست آورد. دو فصل پیدرپی تنریف در هفته آخر، جام را از رئال گرفت و به بارسای کرایف داد. هیچکدام از این فتوحات به اندازه شب رویایی فینال فصل 92-1991 باشکوه نبود. ضربه آزاد استثنایی رونالد کومان در وقتهای اضافه فینال آخرین دوره جام باشگاههای اروپا (از فصل بعد، رقابتها به شیوهای جدید و به نام لیگ قهرمانان پیگیری شد) سامپدوریای ویالی، پالیوکا، ویرکود را به زانو در آورد. هنوز تصویر کرایف که در حال دویدن پس از گل به تبلیغات برخورد میکند، برای هر بارسایی نماد غرور و اولین قهرمانی در اروپاست.
آقای متخصص
در تیم شکستخورده سامپدوریا در فینال فصل 92-1991 جام باشگاههای اروپا، بازی یک هافبک تهاجمی چشمنواز بود. روبرتو مانچینی دوست داشتنی در بیشتر دوران بازی به تیم کم افتخار شهر جنوا قدرت و شخصیت بخشید و در مربیگری هم درخشان بود. زیباترین بازیهای او در رده ملی در یورو 88 شکل گرفت اما در عرصه باشگاهی، داستان به مراتب رمانتیکتر است. مانچو کنار ستارگانی مانند پالیوکا در اوج قدرت میلان، سامپدوریا را به قهرمان فصل 91-1990 سری A تبدیل کرد و سال بعد تیم را تا فینال اروپا پیش برد. هرچند آبیپوشان پس ازجدایی مانچینی هم تا چند سال جسته و گریخته موفق ماندند اما تداوم درخشش روبرتو را نداشتند. مانچینی در سالهای پایانی دوران حرفهای بازی در لسترسیتی و فیورنتینا را تجربه کرد و با شجاعت تمام در سالهای شروع ورشکستگی فیورنتینا، اولین تجربه دوران مربیگری را با داد و فریاد بر سر پدیدههایی مانند آدریانو برزیلی پشتسر گذاشت. او با فیو و اینتر، چهار قهرمانی در جام حذفی ایتالیا را تجربه کرد و در این رقابتها، آماری منحصر به فرد به ثبت رساند؛ کاری خارج از توان بزرگترین همتایانش. داستان بههمینجا ختم نشد. رسوایی تبانی یوونتوس به مانچو اجازه داد به شکل صوری و نه به حکم جدول، قهرمانی پس گرفته شده از یووه را به نام اینتر بزند و به این ترتیب آبی و مشکیپوشان در پایان فصل 6 -2005 برای اولین بار از فصل 90-1989 قهرمان ایتالیا شدند. این اتفاق چهار سال متوالی دیگر این بار در زمین رخ داد تا برای کسی مهم نباشد یووه سالها بعد در دادگاه، این قهرمانی پس گرفته شده را به دست میآورد یا نه. پاشنه آشیل اما موفقیت در اروپا بود. اینترمانچینی به شکل سنتی فراتر از یک هشتم نهایی لیگ قهرمانان نمیرفت. البته موفقیتهای او در سیتی ادامه یافت. مانچو دراولین فصل مربیگری در اتحاد بعد از سه دهه، من سیتی را به یک جام (جام حذفی انگلیس) رساند و از همه مهمتر اولین حضور در لیگ قهرمانان را برای تیم آبیپوش به ارمغان آورد. داستان فصل گذشته و قهرمانی در زیباترین پایان تاریخ لیگ برتر هم تکراری شده است... دو گل در وقتهای تلفشده آخرین بازی فصل مقابل کیوپی آری که در آن دقایق از ماندن در لیگ مطمئن شده بود، تکرار وارونه تاریخ را در پی داشت؛ همان بلایی بر سر منچستر یونایتد (رقیب راه قهرمانی) آمد که دارو دسته فرگوسن، 13 سال قبلتر در یکی از دراماتیکترین فینالهای تاریخ اروپا بر سر بایرن آورده بودند.
قیصر نمیمیرد
درد کتف دررفتهای که در عشق قیصر به ادامه بازی گم شد، یکی از فریمهای سیاه و سفید آلبوم عکسی بود که 20 سال بعد با غرور گامهای فاتحانه او در حوالی بنای باستانی کلوزیوم رم تکمیل شد. فرانتس بکن باوئر، تاثیرگذارترین چهره تاریخ فوتبال آلمان را با دو تصویر ماندگار به یاد میآوریم؛ وقتی با کتف در رفته به ادامه بازی نیمهنهایی جامجهانی 1970 بین آلمان و ایتالیا (موسوم به بازی قرن) پرداخت و هنگامی که پس از قهرمانی در سمت سرمربی آلمانغربی در جامجهانی 1990، قبل از مراسم اهدای جام مغرورانه از استادیوم المپیک رم خارج شد و مربیگری در منشاف (نام بومی تیم ملی آلمان) را کنار گذاشت. رییس سالیان آتی بایرن، درست مانند روزهای بازی برای باشگاه باواریایی در مربیگری هم موفق عمل کرد؛ هر چند اوایل دهه 90 روی نیمکت مردان باواریا کارنامه درخشانی بهجا نگذاشت. درگیریهای دامنهدار با ماتیوس و چهرههای بزرگ فوتبال آلمان و انگ اعمال نفوذ در تصمیمگیریهای فدراسیون فوتبال ژرمنها اجازه نداد نام تماما نیک دوران بازی برای او باقی بماند؛ با این حال برنده سه جایزه توپطلای اروپا، درست مانند ایام بازی در بوندس لیگا و جامجهانی قهرمان شد تا نامش بهعنوان یکی از معدود فاتحان جام جهانی به عنوان مربی و بازیکن ماندگار شود. قیصر (لقب بکن باوئر) بعدها در سمت ریاست بایرن به لطف برخورداری از نفوذهای فراوان، منشا آثار مثبتی شد. هرچند خیلیها موفقیتهای او در این سمت را چندان جدی و مشروع نمیدانند اما فرانتس شاید تنها بازیکن - مربی- مدیر موفق تاریخ فوتبال باشد. فراموش نکنید او تاریخ بایرن است؛ تاریخی که با یک فرانتس (فرانتس جان، موسس باشگاه) شروع و با یک فرانتس (بکن باوئر) تکوین یافت.
آتشفشان!
فلیکسماگات بیشتر با اخلاق تند و سوق دادن بازیکنان تنبل تمرینات به سمت غش کردن، شناخته میشود! خیلیها نمیدانند او سومین گلزن برتر تاریخ بوندسلیگاست و در تنها قهرمانی هامبورگ در اروپا نقش عمدهای داشته است؛ درست مانند تمام روزهای بازی برای «نورشمال» (لقب هامبورگ). ماگات درست شبیه استیل بازیاش، اخلاقی تهاجمی و پرخاشگر دارد و از وقتی به مربیگری روی آورده، التزام به نظم را با روحیه سختگیرانهاش پیوند داده است. ماگات دراشتوتگارت تیمی متوسط را تحویل گرفت و بانی افتخاراتی مانند حضور در لیگ قهرمانان شد. او در بایرن به راحتترین شکل ممکن قهرمانی در بوندسلیگا را تجربه کرد و بهطورکلی وقتی در فوتبال آلمان نامی از فلیکس شنیده میشود، نوعی ترس توام با احترام وجود شنوندگان را در برمیگیرد. خیلیها میگویند بایرنی که فصل گذشته برای اولین بار از سال 1996 دو سال متوالی از قهرمانی بوندسلیگا عاجز ماند، بدون ماگات هم توان قهرمانی در آن فصول سرد و کم رقابت اوایل هزاره جدید را داشت اما این موضوع، اصل قضیه را تغییر نمیدهد؛ فلیکسماگات، بهترین نمونه تداوم موفقیت در دو عرصه بازی و مربیگری در آلمان است.
اسطوره موفق
کنیدالگلیش یکی از بیشمار ستارگان پرفروغ لیورپول در سالهای درخشان این باشگاه در دهههای 80-70 و از ارکان چهار قهرمانی تیم در اروپا بود؛ با این تفاوت که برخلاف گرامسونس و سایر همنسلانش، مربی خوبی هم از آب در آمد؛ نشان به آن نشان که هنوز آخرین مردی است که قرمزها را به مقام قهرمانی لیگ رسانده. چند سال بعد «کینگ کنی» در رقابت ماراتنگونه فصل 95-1994 لیگ برتر انگلیس، برای اولین بار از زمان اختراع آمپول و تلویزیون، بلکبرن را بالاتر از من یو قهرمان لیگ برتر کرد و سال بعد تا آستانه تکرار این عنوان با نیوکاسل پیش رفت؛ هر چند درنهایت فرگوسن انتقام شکست شخصی سال قبل را از او گرفت و اختلاف فراوان منچستر یونایتد با کلاغها را جبران کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.