|

شرح حالی دولتی

مصطفی هاشمی‌طبا

نویسنده از آن نوع آدم‌هایی نیست که دربست کسی یا پدیده‌ای را تایید یا تکذیب کند و بارها در مقام مدافع ورزش از بی‌توجهی‌هایی که در زمان تصدی سازمان تربیت‌بدنی در مجموعه مدیریت دولتی به ورزش و تربیت‌بدنی بوده، گلایه داشته و به‌خصوص از عدم تشکیل مرتب شورای سازمان تربیت‌بدنی در زمان رییس‌جمهورهای وقت شکایت کرده است. این یادداشت نه در تایید و تکذیب و نقد که فقط شرح حالی از رفتار دولت‌ها در کشورمان است و قضاوت با خواننده است.

از سال 59 که شهید رجایی رییس جمهور شد راقم این سطور در دولت‌های شهید باهنر، دولت موقت آیت‌الله مهدوی کنی، دولت هشت سال دفاع مقدس، دولت سازندگی و دولت اصلاحات حضور داشته و از نزدیک رفتار رییسان دولت‌ها را ملاحظه کرده است. دولت شهید باهنر، آن محجوب بی‌همتا، و دولت موقت آیت‌الله مهدوی، دولت‌های مستعجل بودند که شهادت اولی و موقت بودن دومی فرصتی برای تداوم رفتار اینان را به‌دست نداد. اما هرچه بود احترام و اخلاق و رفتاراسلامی ایشان در همان برهه کوتاه حضور‌شان جلب‌نظر می‌کرد. این را هم بگویم که به‌هیچ‌وجه مخالف تغییرات نیستم. واقعا اگر در یک دولت، وزیری دچار ضعف یا خطاکار باشد، چه لزومی به حفظ اوست؟ اتفاقا در دولت هشت‌سال دفاع مقدس وزیری بود که واقعا هیچ کار نمی‌کرد. چند بار به نخست‌وزیر عملکرد او را یادآور شدم، ولی ایشان با استدلال اینکه او حزب‌اللهی است او را حفظ می‌کرد. اتفاقا بعدا برای این وزیر جانشین پیدا شد.وزیر تازه چندان خوش‌اخلاق نبود، اما مردی کاری و تحول‌گرا بود و کسی بود که آن وزارت نیاز داشت. اگرچه در آن دولت گروهی به‌اصطلاح راست و گروهی چپ بودند، اما همه روابط بر قاعده احترام متقابل و بحث‌وگفت‌وگو برای رسیدن به نتیجه بود و بسیاری اوقات به‌دلیل رسیدن به امر صحیح، راستی‌ها یا چپی‌ها با هم به بحث و مخالفت می‌پرداختند. مثلا در موضوع بانکداری اسلامی که مرحوم نوربخش (بخوانید چپ) لایحه آورده بود، آقای عسگر اولادی (بخوانید راست) با ایشان موافق بود و برخی چپی‌ها مخالف و بدین‌ترتیب از تضارب آرا تصمیم مناسب گرفته می‌شد. به‌یاد ندارم زیر مجموعه یک وزارتخانه به‌دستور رییس‌دولت عوض شده باشد. البته بعید نمی‌دانم در مواردی گفت‌وگو شده باشد و تذکراتی داده‌شده باشد. دولت‌ آقای هاشمی‌رفسنجانی مظهر بررسی‌های کارشناسی بود و نیز باعث می‌شد که گفت‌وگوهای کارشناسی بین ایشان و وزا و احیانا همکاران وزرا، عیار وزرا را به‌دست ایشان می‌داد و صدالبته به دلیل سعه‌صدر ایشان هیچ‌یک از وزرا مورد بی‌مهری وی قرار نگرفتند. یک‌بار یکی از وزرا در سه جلسه پیاپی نسبت به نظرات ایشان علاوه بر عدم تمکین، پاسخ‌های دقیق نمی‌داد. در جلسات دولت بنده در کنار وی می‌نشستم. به‌ایشان گفتم که اگر من به‌جای شما بودم او را در ریاست‌جمهوری راه نمی‌دادم. ایشان لبخندی زدند و گفتند خودش متوجه مشکل خواهد شد. یعنی در دولت ایشان گفت‌وگو بود و همکاری و رعایت نظرات کارشناسی، حتی در ادغام وزارت صنایع و وزارت صنایع سنگین، ایشان از وزرا رای مخفی گرفت که کدا‌م‌یک از وزرای دوگانه را به وزارت جدید بگمارد و به نتیجه هم عمل کرد.

در دولت آقای خاتمی، کار شبیه دولت‌ آقای هاشمی بود، با این تفاوت که بحث کارشناسی و ماهیتی کمتر شد و به‌خصوص ایشان در مواردی از بحث جلوگیری می‌کردند. آنجا که به نظر ایشان نظر رهبری مشخص بود، از وزرا می‌خواستند با توجه به نظر مقام‌معظم رهبری در آن مورد بحث نکنند و درحقیقت نظرات رهبری خط قرمزی بود که از آن عبور نمی‌کردند. البته در مورد کار خود من در طول چهارسال، یکی دو تذکر دادند، ولی به‌هیچ‌وجه در عزل و نصب و اختیارات دخالت نمی‌نمودند و بنابراین جلسات دولت با پایداری ادامه می‌یافت، مگر آنکه وزیری استیضاح شود یا خود اعلام استعفا کند، ولی نه‌کسی را وادار به استعفا و نه آنکه برکنار کردند و صد البته که یکی از اختیارات رییس‌جمهور عزل وزراست، اما این به‌معنی فعال مایشاء بودن رییس‌جمهور نیست.

درست است که رییس‌جمهور با رای مستقیم مردم انتخاب می‌شود، اما انتخاب رییس‌جمهور با آرای مردم، در همان لحظه انتخاب ارزش دارد، درست مانند ورزشکاری که قهرمان جهان می‌شود، ولی وقتی از سکو پایین می‌آید همان فرد قبلی است و اتکا به سکو و مدال برای آینده نمی‌تواند نقطه اتکایی برای اعمالش باشد. مردم طبق قانون‌اساسی به رییس‌جمهوری رای داده‌اند که شرایط خود را در قانون‌اساسی حفظ کند و نه آنکه آرای قبلی مردم، اتکایی باشد برای آنچه بخواهد و نه‌ آنچه باید باشد. مجموعه اختیارات رییس‌جمهور همراه با مسوولیت وزرا در برابر مجلس و اختیارات او در عزل و نصب‌ها ‌باید رعایت شود و ملاک این امر هم عدالت و اخلاق و احترام به افراد است، وگرنه اگر کسی بخواهد هر وزیری را که اندکی حرف زد و اندکی متفاوت اندیشید برکنار کند، هرگز دولت سامان نمی‌گیرد. اینکه اقدامات وزیر به‌قول رییس‌جمهوری، بهداشت و پزشکی را نورعلی‌نور کرده باشد و چند روز بعد او را عزل کند حکایت از چه چیزی می‌کند؟

اینکه معاون اول بگوید تا رییس‌جمهور هست من هستم و تا من هستم وزیر بهداشت هست ولی در چند روز وزیر عزل شود چه امری را روشن می‌کند؟

آیا در انتخاب اولیه آن‌قدر بصیرت وجود نداشته که این افراد انتخاب شده‌اند؟ به‌هرحال تکرار مکررات و پرداختن به جزییات شاید اینک مطلوب نباشد، اما در پیش‌گرفتن شیوه عزل به روش فعلی خساراتی را در پی‌دارد که می‌توان به برخی از آنها اشاره کرد.

1- آنکه فقط افراد عاشق پست و سمت باقی می‌مانند.

2- وزرا جرات اظهارنظر و برخورد کارشناسی خود را از دست می‌دهند.

3- اعتماد به‌نفس وزرا به‌عنوان شخص اول یک وزارتخانه، دست‌خوش تزلزل می‌شود.

4- زیرمجموعه وزارتخانه دایما احساس تزلزل و عدم ثبات می‌کنند و از مدیران فعال و متبکر به افراد محافظه‌کار و دست به عصا تبدیل می‌شوند.

5- چون وزرا قائم‌به‌نفس باقی نمی‌مانند بر مبنای «الغریق یتشبث بکل حشیش» یاد می‌گیرند برای حفظ خود به هر کسی که لازم باشد باج دهند.

6- شخص رییس‌جمهور با این شیوه به استعلاء خود بیشتر متوهم می‌شود و قانون را در عملکرد شخصی خود متجلی می‌بیند.

7- وزرا از وظیفه قانونی خود عدول می‌کنند و راضی‌کردن شخص را بر رعایت قانون و انجام وظیفه ترجیح می‌دهند.

8- وزرا برای کارهای انجام نشده، عدم وفای به‌عهد در مورد حرف‌های خود و عمل‌های نکرده، مجبور به اظهارات خلاف واقع، توریه و فرار از واقعیت، به‌خصوص در برابر رسانه‌ها و اشخاص ثالث می‌شوند.

اینها بخشی از ضایعات و خسارات روش‌های موجود است که اگر بیشتر دقت کنیم، تبعات بیشتری را خواهیم دید.

و حرف آخر آنکه مسوولی گفته بود در فلان مورد ما علم‌غیب نداشتیم. به آن فرد محترم می‌خواهم عرض کنم حکومت را با علم‌غیب اداره نمی‌کنند، بلکه با معیار و عقل اداره می‌کنند. اگر ما معیارهای اسلامی را از دست بدهیم و وارونه ببینیم، آن‌وقت مجبوریم جوجه‌ را آخر پاییز بشماریم. شاید دیگر جوجه‌‌ای نباشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.