هوشنگ امیراحمدی در گفتوگو با «شرق»:
ارتباطی با احمدینژاد و مشایی نداشتم
نام درست این نهاد شورای ایرانیان و آمریکاییان است که من موسس و مدیر آن بودهام. این شورا با هدف درک بهتر از مسایل دو دولت و ملت و ایجاد جایگاهی برای گفتوگوهای سالم میان آنها به وجود آمد. این شورا در طول این سالها کنفرانسهای علمی زیادی برگزار کرده است. همچنین با تولید، انتشار و توزیع کتاب و مقاله و نیز مبادلات برنامههای دانشگاهی فعالیتهای متعددی را پیش برده. بهطوری که میتوان گفت هیچ نهاد دانشگاهی و غیردولتی دیگری در آمریکا به اندازه این شورا خدمات علمی ارایه نکرده است. از جمله فعالیتهای شورا گرفتن عذرخواهی رسمی از سوی دولت وقت آمریکا برای طراحی و مشارکت در کودتای 28 مرداد علیه دولت ملی دکتر مصدق است. البته فهرست خدمات این شورا بسیار طولانی است و من در اینجا میخواهم با افتخار یادآوری کنم که شخص اینجانب و شورا در تمامی زمانها و در همه حال مخالف هر نوع تحریم و تهدید و قطعنامهای علیه دولت و ملت ایران بوده و در آینده نیز همین راه ادامه خواهد داشت.
هدف از راهاندازی این شورا چه بود؟
شورای ایرانیان و آمریکاییان یک نهاد مردمی و غیردولتی است. هدف شورا هیچگاه در جهت برقراری رابطه بین ایران و آمریکا نبوده، چرا که این کار به دولتها مربوط میشود. این شورا از ابتدای تاسیس تاکنون برای درک بهتر هر دو ملت و دولت ایران و آمریکا از یکدیگر کوشیده است. از دیگر اهداف این شورا تصحیح و بهینهسازی تصویر ایران برای آمریکاییان بوده که بیش از سه دهه توسط سیاستمداران آن کشور و دیگر نیروهای ضدایرانی غربی تخریب شده است. شورا همچنین با سیاستهای غلط آمریکا علیه ایران مبارزه کرده و برای تصحیح آنها دایما کوشیده است.
شما از طرف آقای مشایی به نشست شورایعالی ایرانیان خارج از کشور دعوت شدید. انجمن شما در این سالها با شورایعالی ایرانیان خارج از کشور چه ارتباطاتی و همکاریهای مشترکی داشته است؟
همانطور که ذکر شد شورای ایرانیان و آمریکاییان نهادی مستقل و غیردولتی بوده و هیچ ارتباط یا همکاریای با شورایعالی ایرانیان خارج از کشور که اخیرا توسط دولت جمهوری اسلامی تاسیس شده، نداشته است. اینجانب یکبار به عنوان یکی از ایرانیان متخصص، نه از سوی آقای مشایی بلکه از طرف شورایعالی ایرانیان خارج از کشور، به کنفرانس این شورا در تهران دعوت شدم. در آن یکبار نیز به دلیل اعتراضاتی که به این شورا شده بود، آن دعوت را اجابت نکرده و در کنفرانس مذکور شرکت نکردم. بنابراین تصریح میکنم که در هیچگونه از فعالیتهای شورایعالی ایرانیان خارج از کشور ابدا نقشی نداشته و مشارکت نکردهام.
شما زمانی اقدام به راهاندازی شورای ایرانیان و آمریکاییان کردید که این مساله در جمهوری اسلامی ایران هنوز «تابو» بود. فکر نمیکنید همین موضوع عامل رد صلاحیت شما باشد؟
همانطور که توضیح دادم شورای ایرانیان و آمریکاییان یک نهاد غیردولتی و مردم بنیاد است که اتفاقا در اوج زمانی که در آمریکا فضای عمومی نسبت به ایران به شدت خصومتآمیز بود، این شورا به تنهایی کوشش کرد تا در مقابل آن جو منفی بایستد. بنابراین تاسیس چنین نهادی از افتخارات من است که برای 25 سال توانستم از مواضع کشورم دفاع کرده صدای ملت ایران و نظام جمهوری اسلامی را به گوش جهانیان برسانم. همچنین این شورا برای سالیان متمادی تنها نهاد مردمی ایرانی در آمریکا بوده که بهطور جدی در مقابل همه تحریمها و تهدیدها ایستادگی کرد و از حقانیت نظام جمهوری اسلامی دفاع کردهاست. بالاخره اینکه این شورا با هدف ایجاد رابطه درست نشده بود بنابراین با سیاستهای کلی نظام منافاتی پیدا نمیکرد. روابط را دولتها درست میکنند و سازمانهای غیردولتی در جهت درک بهتر و ارتباطات مردمی سالمتر فعالیت میکنند.
بهطور کلی عملکرد دولت احمدینژاد را در مورد سیاست خارجی و تعامل با کشورهای دیگر چطور ارزیابی میکنید؟
دولت آقای احمدینژاد بدون تردید دستاوردهای زیادی داشته و منصفانه نیست آنها را نادیده بگیریم اما واقعیت این است که مدیریت اجرایی کشور از کمبود دانش دیپلماسی رنج میبرد. این کمبود به وضوح خود را در تناقضات سیاست خارجی نشان داده و باعث شده دولت در بسیاری موارد قادر به تنشزدایی نشود، این در حالی است که دولت آقای احمدینژاد در مواقعی بهطور جدی سعی به تنشزدایی کرد ازجمله در حرکت نامهنویسیهای خود یا تبریک گفتن به آقای اوباما برای انتخاب ریاستجمهوری و غیره.
به نظر شما کدامیک از دولتهای پیشین اقدام جدیتری برای حل برقراری رابطه با آمریکا داشته است؟
متاسفانه باید گفت که هیچ اقدام جدی و موثری در این زمینه صورت نگرفته. هیچکدام از دولتهای پیشین در واقع کارنامه موفقی در دفاع از منافع ملت ایران در سیاست خارجی نداشتهاند. واقعیت این است که نمودار موفقیتهای کشور در سیاست خارجی اغلب در طول سالیان گذشته روند رو به رشدی نداشته است. آنچه تاکنون باعث حفظ استقلال و اعتبار ملت ایران در میان ملتهای دیگر جهان شده، اصولی بوده که با درایتهای رهبری بر آنها پافشاری شده است. و الا دستگاه دیپلماسی ما در بیان و پیشبرد این اصول کمبودهای زیادی داشته است.
شما در این سالها در این خصوص فعالیت بسیاری داشتهاید، مشکل اصلی را کجا میدانید؟ و از منظر شما ضرورت برقراری رابطه بین دو کشور به چه دلیل است؟
متاسفانه در طول سالهای گذشته عدم توانایی لازم و آگاهی از اصول و ظرافتهای دیپلماسی باعث شده اینطور وانمود شود که حفظ اصول نظام اسلامی و آرمانهای انقلاب با کاهش تنشهای بینالمللی منافات و تضاد ماهوی دارد در حالی که این طور نیست. مشکل دوم عدم اعتماد بین ایران و آمریکاست و این بیاعتمادی نیز خود ریشه در سیاستهای غلط آمریکا در قبال ایران در چندین دهه گذشته داشته است. با وجود انقلاب اسلامی و این بیاعتمادی، مشکلات دو کشور به جایی رسیده که حتی مذاکره درباره آن غیرقابل قبول شده است و در غیاب مذاکره مستقیم متاسفانه دشمنان ایران توانستهاند آب رابطه را هرچه بیشتر گلآلود کنند. در همین حال ما در قوه مجریه ضعف داشتهایم. حقیقت این است که هیچکدام از رییسانجمهور پیشین حتی به زبانانگلیسی تسلط کافی نداشتهاند. این نکته به تنهایی برای یک رییسجمهور در درک صحیح ظرافتهای دیپلماسی یک ضعف محسوب میشود. ما باید واقعیتها را بپذیریم. الان دیپلماسی رایج در جهان، علمی پیچیده است که چون خود غربیها مبدع آن بودهاند، تسلط بیشتری نیز از ما بر آن دارند و به خوبی برای پیشبرد اهداف خود از آن بهره میگیرند. بزرگترین مانع برای ما در پیشبرد اهداف نظام این است که نتوانیم از ابزارهای موجود بینالمللی بهترین استفاده ممکن را داشته باشیم. این مانع باعث شده برای سالیان دراز به اشتباه تصور کنیم حفظ اصول و ارزشهای ملت ایران و انقلاب اسلامی با کاهش تنش و ایجاد روابط دیپلماتیک مغایر است.
در صورت پیروزی در انتخابات برنامه شما برای برقراری رابطه با آمریکا چه خواهد بود؟
ظرف مدت ۳۳ سال گذشته دو کشور ایران و آمریکا به دلیل رابطه تیرهای که با یکدیگر داشتهاند متحمل میلیاردها دلار هزینه، شامل زیانهای واقعی به علاوه فرصتهای از دست رفته، شدهاند. دو کشور در عین حال آسیبهای ماندگار و غیرقابل ترمیمی بر اثر این رابطه دیدهاند. این اواخر نیز تحریمها و تهدیدهای غیرقانونی بیش از پیش افزایش یافته. این وضعیت باید عوض شود. مردم ایران قطعا از مذاکرات مستقیم بین ایران و آمریکا برای اعتمادسازی و عادیسازی حمایت خواهند کرد. عادیسازی لزوما به معنای دوست شدن نیست. نظرسنجیهای متعدد نشان میدهد که اکثریت بزرگی از ایرانیان ضمن انتقاد به سیاستهای آمریکا خواهان عادیشدن رابطه ایران و آمریکا به عنوان یکی از اولویتهای اصلی کشور هستند. خوشبختانه اکثر نیروهای سیاسی در ایران نیز با قدری تاخیر اهمیت عادیسازی روابط را دریافتهاند. مقام معظم رهبری هم بارها گفتهاند که دشمنی با آمریکا ابدی نمیتواند باشد و یک روز، وقتی تشخیص داده شود که رابطه با آمریکا به نفع ملت ایران است، از آن حمایت خواهند کرد. به نظر من وقت آن رسیده که دو طرف به یک مصالحه با حفظ عزت ملی و منافع ملی تن در دهند.
آمریکا در قبال ایران سیاستهای ستیزهجویانه غیرمفیدی را پیش گرفته و با تحریم، منزوی کردن، ایجاد بیثباتی و حمایت غیررسمی از فرقههای برانداز به مقابله با ایران شتافته است. جای شگفتی نیست که با چنین نگرش و سیاستی درگیری دو کشور بهطور شتابدار تشدید شود.
سیاست دولت اینجانب بر آن خواهد بود تا تحت نظارت و صلاحدید مقام معظم رهبری طرح عادیسازی روابط ایران و آمریکا را به مرحله اجرا درآورده و بن بست کهنه رابطه بین دو کشور را از طریق تصحیح برداشتها و اعتمادسازی بین دو کشور درهم بشکند. مذاکرات میان ایران و آمریکا باید در ابتدا با هدف «عادیسازی مرحلهای» صورت بگیرد. دولت من عادیسازی رابطه با سازمان ملل را مبدا اعتمادسازی با آمریکا خواهد کرد.
فکر میکنید بتوانید همراهی سایر گروههای سیاسی در داخل کشور را با خود داشته باشید؟
اطمینان دارم که با شکستن این نگرش که حفظ اصول و ارزشهای انقلاب در تضاد با برقراری روابط دیپلماتیک با غرب است، گروههای سیاسی با من همراهی خواهند کرد. به هر حال همه این گروههای سیاسی از ایرانیان متعهد و وطندوستی تشکیل شدهاند که خواهان حفظ و پیشرفت منافع ملی کشور هستند. منتها تا به حال یک راهحل عملی برای حل تضادهای سیاست خارجی به آنان عرضه نشده است. اکنون همه این نیروها و مردم ایران به این درک رسیدهاند که در غیاب یک رابطه عادی (و نه لزوما دوستانه) با آمریکا حل مسایل اقتصادی ناممکن است. این خطایی فاحش و بزرگ خواهد بود که ضعف مدیریتی خود را به گردن آرمانهای انقلاب انداخته و به ملت ایران بگوییم اگر خواهان حفظ اصول و استقلال و کرامت خود هستند، ناچار باید با غرب در ستیز باشند.
پیش از این هم یک دوره تمایل به حضور در انتخابات داشتید که رد صلاحیت شدهاید. دلیل رد صلاحیت در آن دوره چه بود؟
دلیل ردصلاحیت من در آن دوره به من ابلاغ نشد. با این وجود من این قصور را میپذیرم که تلاش مکفی در جهت معرفی شخصی و ارایه برنامه انتخاباتی خود به ملت ایران مبذول نداشتم. این در حالی بود که متاسفانه عدهای یا از سر جهل یا شاید از روی بدخواهی و سقوط در ورطه اولویت بخشیدن به منافع کوتاهمدت جناحی در تخریب اینجانب بسیار کوشیدند. این مساله را هم توضیح بدهم که در سال 1386(انتخابات ریاستجمهوری) که اینجانب کاندیدا شدم، بخشی از ایرانیان سیاسی ازجمله «روشنفکران سیاسی» آن انتخابات را تحریم کردند و من مخالف تحریم بودم. اعتقاد داشتم آن انتخابات یک نقطه عطف در تاریخ جمهوری اسلامی خواهد بود. برای اینکه نام من در تاریخ جزو آن تحریمکنندگان ثبت نشود، دو ماهی مانده به انتخابات، خودم را کاندیدا کردم.
در این خصوص نامهای به شورای نگهبان نوشتهاید؟ در آن نامه چه مسایلی را مطرح کردید؟
در نامه سرگشاده خود به شورای محترم نگهبان مطرح کردم که تردید دارم به علت ضیق وقت و وجود کاندیداهای زیاد ریاستجمهوری، آن شورا مجال بررسی دقیق درخواست اینجانب را داشته است. همچنین تقاضا کردم که آن شورا علل رد صلاحیت را به اینجانب اعلام کند تا خودم را برای دورههای بعد تصحیح و آماده کنم. در نامه به سخنان مقام معظم رهبری نیز اشاره کردم که فرموده بودند: «باید همه افراد کشور از صاحبان سلایق گوناگون سیاسی بتوانند فرصت و مجال حضور در آزمایش بزرگ انتخابات را بیابند.» اما بخش اساسی نامه من به این امر اختصاص یافته بود که در صورت رییسجمهور شدن چه برنامههایی را اجرا میکردم و بخشی از این برنامه را تشریح کرده بودم. بالاخره در انتهای نامه به شورا اطمینان میدادم که رد صلاحیت من به نفع نظام و ایران نبود و اینکه جهت همکاری با رییسجمهور بعدی برای اعتلای عظمت ایران و اسلام آماده هستم.
یکی از مسایلی که در جریان آقای خاوری و اختلاس سه هزار میلیاردی همواره مطرح شد، تابعیت دوگانه مقامات بود. آیا در این زمینه تابعیت دوگانه شما واکنش منفی ایجاد نخواهد کرد؟
قانون مدنی جمهوری اسلامی اصولا تابعیت دوگانه را به رسمیت نمیشناسد. اینجانب همواره به عنوان شهروند ایرانی، در همه انتخابات گذشته شرکت کرده و رای دادهام. اکنون نیز در شکل نامزدی برای ریاستجمهوری، در انتخابات شرکت میکنم و در واقع وظیفه شهروندی خود را به این صورت ادا میکنم. اما مثالی که از قانونگریزی و فساد مالی چند نفر از مسوولان در پرونده اختلاس مذکور آوردید، باعث تاسف و وهن نظام اسلامی است. این مساله ربطی به تابعیت دوگانه ندارد. مثلا آن فراریان از قانون لازم نبود شهروند دوگانه باشند که بتوانند فرار کنند. حتی با یک کارت سبز یا مدرک دیگری هم میتوانستند از کشور خارج شوند. وقتی فساد وجود داشته باشد، یافتن راههای گریز از قانون زیاد سخت نیست. باید با مساله فساد بهطور ریشهای روبهرو شد. مبارزه با فساد اداری یکی از مهمترین اهداف برنامه انتخاباتی من است.
از چه زمانی به ایران سفر کرده و برای فعالیتهای انتخاباتی مستقر خواهید شد؟
این مساله بستگی به برنامه و ستاد انتخاباتی اینجانب دارد. همچنین در این مورد با مسوولان کشور هماهنگیهای لازم انجام خواهد شد.
مسوول ستاد انتخاباتی شما در ایران چه کسی خواهد بود؟ آیا مشخص است؟ با فرد خاصی در این زمینه گفتوگو داشتهاید؟
هنوز تصمیم مشخصی در این زمینه گرفته نشده است. اما هماکنون ایرانیان بسیاری آمادگی خود را برای همکاری و کار داوطلبانه اعلام کردهاند و من به نوبه خود از همه آنها متشکرم.
احتمال رایآوری خود در انتخابات و استقبال مردم را چگونه پیشبینی میکنید؟
وظیفه من این است که برنامه خود را در اختیار مردم ایران گذاشته و آن را برای آنان و مسوولان توضیح بدهم. تردیدی ندارم که اگر بتوانم صدای خود را به ملت برسانم، استقبال بسیار زیادی از برنامه من به عمل خواهد آمد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.