سردرگمی در سیاستگذاری سوخت
علی اکرمی عراقی
همزمان با بحثهای بسیاری که در مورد افزایش قیمت جهانی بنزین و همچنین افزایش نرخ داخلی آن با توجه به افزایش سهبرابری نرخ دلار در سال اخیر در مجلس و محافل اقتصادی مطرح شده است، وزارت صنایع و سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران نیز تصمیم گرفته تا در این میانه نقشی ایفا کند؛ نقشی که برای تامین سوخت خودروها بدون برنامهریزی و استراتژی است. در کلیترین برداشت از استراتژیهای چندگانه در مورد سوخت خودروها میتوان گفت وزارت نفت به راهکار همیشگی بنزین ولو با تغییر کاربری پتروشیمیها و تولید بنزین در واحدهای پتروشیمی و تعطیل تولیدات پتروکمیکال اعتقاد دارد، سازمان حفاظت محیط زیست بیتوجه به شرایط آب و هوایی ایران و مساله توان و شتاب خودروها فقط به سوخت گاز مایع نظر دارد و وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز روی هر چیز نو و جدیدی اعم از هیبرید و جیتیال و خودروهای برقی و... سرمایهگذاری میکند تا پیشرفت صنعتی کشور را به هر قیمتی محقق سازد.
در آن سو قطر هنوز و هر روز از میادین مشترک با ایران گاز را استخراج کرده و به فروش میرساند اما در دولت و وزارت نفت برخلاف برنامهای که رستم قاسمی در زمان تصدی وزارت اعلام کرد هنوز برای استفاده از میادین مشترک گاز استراتژی معینی وجود ندارد. یک روز مصرف مستقیم گاز مایع به عنوان راهحل مطرح میشود و روزی دیگر تصفیه و ریفرمینگ گاز برای تبدیل به سوخت، در حالی که برخی از فازهای پارس جنوبی که باید یکسال پیش به بهرهبرداری میرسیدند هنوز به انتظار تخصیص چند صدمیلیوندلار برای تکمیل هستند. این در حالی است که وزیر صنعت، معدن و تجارت رویایی برای سرمایهگذاری 50 میلیارددلاری و احداث یکصد پالایشگاه برای تبدیل جیتیال به گازوییل و سایر سوختها را در سر دارد، مبلغی که در صورت سرمایهگذاری میتوانست حداقل فازهای 11 تا 24 پارسجنوبی را که اکنون برخی در تعلیق و برخی به کندی پیش میروند به سرانجام برساند.
شل، رپسول و در ماههای اخیر شرکتهای چینی پس از چندین سال فازهای پارس جنوبی را به امان خدا رها کردند اما سازمان گسترش و وزارت صنایع روی صنایعی سرمایهگذاری میکنند که تکنولوژی آن در اختیار شل و ساسول، اکسونموبیل، کونکو و بریتیش پترولیوم است و این بار حتی برادران چینی نیز نمیتوانند ادعای کمک و انتقال دانش فنی و لایسنسهای مورد نیاز را بکنند.
مهمتر اینکه، واحدهای «جیتیال» قطر پس از سرمایهگذاری 19 میلیارد دلاری به بهرهبرداری میرسند در حالیکه تفاهمنامه احداث 10واحد از این پالایشگاهها تازه در ایران منعقد شده است.
ماه گذشته وزرای صنعت و نفت در افتتاح نمادین یک پلانت جیتیال برای تبدیل گاز طبیعی به محصولات با ارزش افزوده بالاتر نظیر بنزین و گازوییل وعده رشد و احداث پلانتهای 70 هزار و 40 هزار Bdp برای تصفیه و فرآوری سوختهای پاک را دادند. روابط عمومی وزارتخانههای ذینفع در این طرح نیز از فقدان گوگرد در گازوییل تولیدی از جیتیال به عنوان مهمترین فضیلت این سوخت سخن گفتند و هیچ فعال محیطزیستی نیز داستان را آنقدر جدی نگرفت که تذکر دهد آلودگی nox و هیدرات کربن در سوختهای دیزلی نسبت به بنزین یکی از دلایل ممنوعیت تردد خودروهای سواری دیزلی در ایران است.
جالبترین بخش داستان نیز این است که قانونی که از سال 1350 در مورد ممنوعیت تردد خودروهای شخصی دیزلی در خیابانهای ایران به تصویب رسیده بود هنوز پابرجاست و تاکنون تنها یک خودرو دیزلی با هزینه یک میلیارد تومان به عنوان نمونه آزمایشی در یکی از خودروسازیهای کشور تولید شده و در شرایط کنونی هیچکدام از خودروسازهای اصلی کشور برنامهای برای تولید این نوع خودرو ندارند.
در حالیکه بدیهیترین توجیه محاسبات اقتصادی ایجاد یک پالایشگاه جیتیال وجود حداقل 10 درصد خودروهای سواری مجهز به موتور دیزلی در کشور است و بر اساس قانون طلایی مرغ و تخممرغ نیز تا زمان رسیدن به این میزان خودروسواری نیاز به انتقال تکنولوژی تولید موتورهای دیزلی یا واردات خودروهای دیزلی در تیراژ یک میلیون دستگاه است، آیا اقتصاد و صنعت ایران امکان و تمایلی به این کار دارد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.