زمستان کارش را ساخت
داریوش معمار
«نشستهای که یک مرتبه میریزند و میروند توی اتاقخواب زنت و توی قوطی پودرش دنبال گلوله میگردند. اینم شد زندگی؟» این جملات شرح حال آخرین سالهای زندگی کسی از زبان «جلال آلاحمد» در روزهای پس از کودتای 28مرداد سال1332 است، که در زمان حیاتش آنچنان که شایسته بود قدر او در نظر شاگردانش (ازآن جمله فریدون توللی، خانلری و بسیاری دیگر) شناخته نشد، همچنین در نظر مطبوعات زمانه وی نوآوریهایش قدر منزلت جدی نیافت، حساب نظر منتقدان طاق و جفتش نیز در قدردانی از نبوغ ادبی او (از میان قدمای ریش و سبیلدار، تا هواداران افراطی نوگرایی از تندرکیا تا هوشنگ ایرانی) طبق آنچه در تاریخ ادبیات آمده روشن است. صحبت از علی اسفندیاری فرزند یوش از قرای ناحیه نور واقع در استان مازندران است؛ که دهاتی است در میانه کوه و رودخانه با هوایی سرد در زمستان و معتدل در تابستان؛ کسی که توانست به واسطه تقریرهایش در ادبیات (نقد و نظر، داستان و شعر) شهرتی به هم بزند و به دلیل نوگرایی در شعر با نام نیما یوشیج معروف به پدر شعر نو فارسی شود. جلال آلاحمد در شرح خاطراتش از نیما به واسطه همسایگی و نزدیکی با او، تفسیر جالبی از دلیل درگذشت وی طرح کرده که در این مجال مختصر یادآوری آن به سبب تعمیمی که به شرایط سراسر زندگی شخصی او میتواند پیدا کند، خالی از فایده نیست. آلاحمد دلیل مرگ نیما در 16دی 1339 را اینطور شرح میدهد: «برای اولین بار در عمرش جز در عالم شاعری، یک کار غیرعادی کرد، یعنی زمستان به یوش رفت و همین یکی، کارش را ساخت.»نیما جزو معدود شاعران زمان خود بوده که اگر تلاش «دکتر معین» و «سیروس طاهباز» و دغدغههای «عالیه خانم» (همسر نیما) پس از مرگش نبود، هرگز آثار، اشعار و نوشتهها و نامههایش به شکل امروز انتشار نمییافت. هرچه بود توجه شاعر یوش به طرز طبیعی زبان، تلاش نوآوران پیش از او را کامل کرد و شعر فارسی راهی بدیع برای متحول کردن فرم و محتوا، همچنین فراتر رفتن از اصول و قواعد قدیم پیدا کرد. نظر نیما در مورد هنر شاعری و هنرمند طی سالهای پس از مرگش به واسطه نقادیها و تفسیرهای پیروان مطلعی مانند «مهدی اخوانثالث» زوایای نوآورانه را آشکار کرده، که محل تاثیرهای فراوانی در روحیه و روش هنری جوانان نسلهای بعد شد. میتوان ادعا کرد هیچ نوآوری به اندازه نیما نتوانسته بر ذهن و آثار هنرمندان پس از خود طی چند دهه با هر روش و سبک و سلیقهای تاثیر بگذارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.