مقالهای از «آمینو لورلین» درباره رماننویسی «نوتومب»
آملی نوتومب: دیالکتیک امر والا و «گروتسک»
ترجمه: لاله کشاورز
نیازی به خواندن هر چهارده رمان آملی نوتومب نیست تا دریابیم که او حدهای ادبیات و زندگی را در آثارش تعقیب میکند. بهرغم روایت ساده خطی داستانهایش، بالحنی گزنده و خشونتآمیز فضایی را خلق میکند که در آن شور و انزجار با یکدیگر در رقابتاند. مارتین گوییو بندر بر این نظر است که نوتومب تا حد ممکن از سایه دیونیزوس، که نیمیاش جاودانه و نیمه دیگرش میراست بهره میبرد. دگردیسیهای بیپایان و تناقضات لاینحل خصیصههایی است که نوتومب از دیونیزوس وام میبرد. نکبت، وحشت، تحقیر و سایر رفتارهای سادومازوخیستی مهارنشدنی در آمیخته با ارجاعات فلسفی و فاخرانه ترکیب سبک او را تشکیل میدهد.
نوتومب متولد 1967 در ژاپن است. اصالت بلژیکی دارد و کودکیاش را در بسیاری از کشورهای آسیایی و مدت کوتاهی را نیز در نیویورک به سر برده است. در هفدهسالگی به بلژیک باز میگردد. او از آن دسته نویسندههای پرکار است که رمانهایش در تیراژهایی صدهزارتایی به فروش میرسد. در 1999 به خاطر رمان بهت و لرزه جایزه آکادمی فرانسه را دریافت میکند. سسیل نارژو جذابیت رمان بهت و لرزه را چنین وصف میکند: «چطور میشود چنین چیزی را خواند؟ آیا با خواندن این اثر تحقیر میشویم؟ نثر از فرط سادگی بیشرمانه است و بیتعارف. آیا بهدرد کاغذ توالت نمیخورد؟ نکند شایسته ستایش باشد و حاکی از دگرگونی اثر هنری به چیزی که به دلیل سادگی حداکثریاش جاودانه به نظر میآید؟» نوتومب، در آستانه تغییرات فرهنگی، اقتصادی و سیاسی هزاره جدید، از انحلال ثبات اجتماعی و به پایان رسیدن رویای وحدت دانشها خبر میدهد.
مهمترین تکنیک نوتومب اخلال در مرزهای اشتیاق و انزجار است. تمایز میان زیبایی و زشتی در حین خواندن آثار او چنان مخدوش میشود که مفاهیم کلی و مصداقهایی از تجربههای ملموس دستکم برای لحظاتی نامتعین به نظر میآیند. طنز بنیادین نوتومب حول محور تحقیر جهان انسانی به دلیل عجز او در احضار جهان است. آدمهای شوربخت از یک ابزار بیشتر برای بیانگری برخوردارنیستند: زبان. زشتی در اغلب آثار او به صورت امری پیشینی جرم شخصیتها فرض میشود و موجودات زشت، خواه ناخواه غیراخلاقی نیز هستند. به دیگر سخن نوتومب جابهجایی زیبایی با خیر را به صورت انتقادی حاد به جامعه پست مدرن معاصر معرفی میکند. اما هر قدر زیبا، حکم ضروری برای تجلی فرد است، برعکس شرط عقلانی و منطق مبتنی بر این است که جهانی آلوده، زشت و گروتسک را بدیهی بدانیم. تقسیمبندیهای مفهومی ما را میدارند تا خیال کنیم که جهان همچنان قابل کنترل است، ولی ضعف و قدرت در اغتشاشهای میان زیبایی و زشتی چنان درهم کلاف میشوند که زندگی جنونآمیز رمان مثل نوعی تجلی بروز پیدا میکند. زندگی در کتاب نوتومب، همواره توهمی از طبیعت زبان است و به زبان نه میتوان اعتماد کرد و نه میشود از شرش خلاص شد. حضور مبهم ناو در آثارش درعین شباهتهایی که به خود زندگینامه پیدا میکند به اوتوفیکشنهایی مثل آثار راب گونسالوس، دیوید لینچ و ادگار آلنپو شبیهتر است. اوتوفیکشن که از تقدم ذهن بر بدن تبعیت نمیکند، در نوشتار نوتومب با جزییاتی انزجارآور از چیزهایی جذاب یا بالعکس جذاب نشان دادن اموری نفرتانگیز نمود مییابد. درنوشتههای نوتومب، بازی ناهماهنگی مستتر است که فانتزی نویسنده و خواننده را جداگانه و بیربط در دو بردار متفاوت با هم جلو میبرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.