نگاه
الگوی شناسایی مجرمان
در خبرها داشتیم فرد معتادی حین زورگیری
باعث مرگ زنی عابر شده است، در این خصوص چند نکته حایزاهمیت است.
نخست آنکه تعادل روانی که فرد نرمال باید داشته باشد قطعا در این متهم دیده نمیشود. افرادی که اقدام به زورگیری و کیفقاپی میکنند از نظر قانون مجرم و بزهکار هستند زیرا آگاهانه دست به این عمل میزنند اما نکتهای که در این افراد مشاهده میشود این است که قریب به اتفاق آنها مشکلات عاطفی و روانی دارند که در رفتار و اعمال آنها بیتاثیر نیست. در سابقه اکثر این افراد اختلافات زناشویی، متارکه، اعتیاد و زمینههای رایج دیگر را میبینیم. وقتی اعتیاد را به صورت فردی مورد بررسی قرار میدهیم، آن را بیماری مینامیم و چنین بیماری خود معلول خانواده، جامعه و محیط بیمار است، ولی این بیماری مجوزی برای عمل مجرمانه نیست. اگر فرد با توجه به بیماری که دارد به موقع مورد درمان قرار نگیرد و مثلا مشکل زناشویی و کمبود امنیت اقتصادی و شغلی وی حل نشود، او به مرور از نظر روانی این آمادگی را پیدا میکند که مرتکب خطا شود زیرا به نوعی میتوان گفت وجدان و اخلاق به عنوان عوامل بازدارنده از ارتکاب جرائم در او از بین میرود و به قول عامه قبح قضیه میریزد و فرد آماده میشود دست به اعمال مجرمانه بزند.
علاوه بر این نکته، به نظر میرسد جایگاه گروههای مداخلهگر و تسهیلگری که بتوانند این افراد را در بستر خانواده، جامعه و گروههای محلی شناسایی کنند خیلی کمرنگ است البته کارهایی مانند راهاندازی خانههای سلامت محله و سلامتیاران شروع شده و در مدیریت شهری در حال انجام است اما این اقدامات در مراحل بسیار ابتدایی و آغازین است. پیشگیری از جرم سه مرحله دارد؛ در مرحله اول پیشگیری عام مطرح است و در جریان آن اجازه داده نمیشود افراد سالم، بیمار یا معتاد شوند. در مرحله دوم باید غربالگری صورت گیرد و به افرادی که در ابتدای بیماری هستند کمک شود و مرحله سوم مخصوص افرادی است که بیماری آنها مزمن شده است. در این مرحله تلاش بر آن است که به چنین اشخاصی اجازه داده نشود گروههای دیگر را بیمار کنند. طبق آنچه که گفته شد افرادی مانند جوان کیفقاپی که منجر به مرگ یک زن شده است را باید در مراحل اولیه و ثانویه شناسایی کنیم چون وقتی بیماری آنها حادتر شد در چنین شرایطی مداخلههای درمانی دیگر فایده ندارد. وقتی فرد اعتیاد و وابستگی به مواد پیدا میکند برای به دست آوردن مواد باید منبع درآمد مالی داشته باشد. معتادی که چنین امکانی را ندارد ناخواسته به بزهکاری، دزدی و شیوههای دیگر دست میزند همین اتفاق درخصوص متهم موردبحث نیز رخ داده است. بنابراین گروههای مداخلهگر و تسهیلگر که آموزشدهندگان سلامت هستند و کار پیشگیری را انجام میدهند ابتدا باید از مدرسه، خانواده و رسانهها کار خود را آغاز کنند. سپس باید سراغ مراحل بعدی رفت و افرادی را که مشکلات روانی دارند، شناسایی کرد. درمجموع در مورد این متهم هم میتوان گفت در کنار اینکه مجرم است قطعا مشکلات روانی خاص خودش را دارد که باید در جای خودش رسیدگی شود. چه خوب است که یکبار این اتفاق بیفتد، درست است که اکنون داستان زورگیری و کیفقاپی را داریم که به قتل نفس هم منجر شده اما لازم است یکبار هم که شده مددکاران، روانشناسان، جرمشناسان و دیگر دستاندرکاران مسایل روانشناسی گرد هم جمع شوند تا بتوانیم با استفاده از این فرد، الگویی را تهیه و بررسی کنیم. چنین مجرمانی از نظر روحی و شرایط عاطفی در چه وضعی به سر میبرند و چه چیزهایی منجر میشود که فردی دست به این اعمال بزند و تعادل روحی لازم را برای ارتکاب چنین جرایمی داشته باشد؟ با تهیه این الگو افراد دیگری که ویژگیهای مشابه این متهم را دارند درصورت مشاهده از طرف گروههای مداخلهگر و افرادی که در محلات و نواحی مختلف در مراکز بهداشتی و درمانی مشغول به کار هستند سریعا به مراکز درمانی تخصصیتر و بازتوانی معرفی خواهندشد تا شاهد تکرار اینگونه قتلها و بزهکاریها نباشیم.
* دبیر کارگروه ستاد سلامت سمنهای شورای شهر تهران
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.