گفتوگو با «تام هوپر» کارگردان
گرفتار در دام زمان
جسی دوریس . ترجمه: پریا لطیفی خواه
«تام هوپر» با آثاری درباره تاریخ و گذشتگان به شهرت رسید: در ابتدا دو فیلم برای شبکه HBO ساخت که در یکی از آنها هلن میرن نقش «ملکه الیزابت اول» را داشت و دیگری «جان آدامز» مسحورکننده با بازی پل جیاماتی و لورا لینی بود؛ سپس با درامی درباره خانواده سلطنتی انگلستان که به مساله گفتار درمانی میپرداخت، فیلم «سخنرانی پادشاه»، جایزه اسکار را ربود. اکنون او با داشتن بازیگرانی نظیر هیو جکمن، آن هاتاوی و راسل کرو در مقابل دوربین به سراغ «بینوایان» رفته است، موزیکال محبوبی که 26 سال است در برادوی به روی صحنه میرود. هوپر در زندگی شخصی آدمی است آرام، با رفتاری سنجیده و حضور ذهن تمام و کمال که در هر مورد، از انقلاب فرانسه گرفته تا «برنامه تصویری ترسناک راکی» صحبت میکند. مجله تایم اندکی بعد از اولین دفعات به روی پرده رفتن «بینوایان» در شهر نیویورک با هوپر به گفتوگو نشسته است.
چه چیزی شما را به این فکر انداخت که آوازهای چنین اثری را با صدای سر صحنه و موسیقی زنده جلوی دوربین ببرید؟
مساله از اینجا شروع شد که احساس کردم، حتی در موزیکالهای محبوبم، باید سعی کنید اندکی تصنع ناشی از سینک نبودن آواز با لبهای خواننده را نادیده بگیرید. در یک بافت سبکتر کمدی بارها و به سادگی میتوان این نقص را نادیده گرفت. اما در مورد «بینوایان» میدانم که فیلم باید قرص و محکم باشد. خوب بازی کردن یعنی اینکه بازیگر در نقش فرو برود و حضور داشته باشد و بخشی از آن به آفریدن توهمی باز میگردد که گویی خودتان دارید دیالوگ را میسازید و بخشی از آنچه گفتم نیز به آن ریزهکاریهایی مربوط است که باعث میشود. بگذارید ایدهای قبل از آنکه بیانش کنید، شکل بگیرد. بنابراین اگر لب بزنید و آن را سینک کنید مجبورید هر کاری را که در سه ماه قبل انجام دادهاید، با دقت هزارم ثانیه عینا تکرار کنید. اینطوری در دام زمان میافتید. وقتی که این کار را زنده و با موسیقی همراه زنده انجام دهید، به بازیگر قدرت بازیگریاش را باز پس میدهید.
من قبل از شما داشتم با مسوول میکس صدا، سایمون هیز صحبت میکردم...
تا جایی که من میدانم، سایمون روی آب راه میرود. بدون او کل پروژه با سر به زمین میخورد. این واقعیت که 99 درصد آوازها زنده هستند مرهون زحمتهای اوست. وقتی شما بازی زنده را قبول میکنید، مجبورید بپذیرید که نمیتوانید از یک برداشت به دیگری برش بزنید. من مجبور بودم هر برداشت یک رخداد منحصر به فرد در نظر بگیرم که همه نماهای لازم و هرچه را میخواهم پوشش بدهم را در یک برداشت داشته باشم. بنابراین هر روز با حداقل سه دوربین کار میکردیم و گاهی اوقات تعداد آنها تا شش دوربین هم میرسید. کشف کردم که هیچ جایی برای توجه دوربین بهتر از چهره انسان وجود ندارد. مخصوصا وقتی که آن (هاتاوی) در نقش فانتین «من یک رویا را در رویا دیدم» را میخواند، درباره عشق گذشتهاش که به او خیانت کرده، درباره امیدهای رنگ باختهاش و درباره این احساس که او ممکن است بار دیگر به نزدش برگردد. این چیزها دیگر همراه او نیستند، بنابراین زبان نمای باز دیگر در اینجا کاربردی ندارد. بنابراین من خیلی خوش شانس بودم که این بازیگرها را داشتم!
چه شد که تصمیم گرفتید نقش ژاور را به راسل کرو بدهید؟ احتمالا او به اندازه دیگران سابقه کار موزیکال تئاتری ندارد.
وقتی که من داشتم هیو را (برای نقش ژان والژان) انتخاب میکردم، به نظرم رسید برای اینکه این داستان تاثیرگذار باشد، بهتر است آدمی را انتخاب کنید که وقتی در مقابل او قرار گیرد، نتیجه بهتری از او بگیرد. باید بازیگر بسیار مهیبی میبود و بلافاصله راسل به ذهنم آمد. منظورم این است که در حالت «ولورین» در مقابل «گلادیاتور»، احتمالا من روی گلادیاتور شرط میبندم! جسته گریخته چیزهایی درباره اینکه یک گروه موسیقی دارد، شنیده بودم، اما بعد کشف کردم که او کار در تئاتر موزیکال را در سیدنی شروع کرده که کاری مثل «ترسناک راکی» است. وقتی با او ملاقات کردم و دیگر بیشتر از این نمیتوانست هیجانزده شود که در چنین فیلمی شرکت داشته باشد. او سختتر از دیگران برای اینکه صدایش برای این فیلم مناسب باشد، کار کرد.
آواز تازه ژان والژان با عنوان «ناگهان» چطور به وجود آمد؟
در کتاب جمله الهام بخشی وجود دارد در جایی که ژان والژان با کوزت کوچولو ملاقات میکند. چنین جملهای است: «این دومین شبح سفیدرنگی بود که ژان والژان با او ملاقات کرده بود. اسقف به او درستکاری را آموخته بود. کوزت به او معنای عشق را آموخت.» در کتاب به روشنی گفته شده که این دو لحظه هسته تغییر و تحول شخصیت هستند. در نمایش موزیکال به اولی پرداخته میشود اما دومی به نوعی از قلم افتاده است - واقعا متوجه نمیشوید که عشق چگونه میتواند والژان را تمام و کمال دگرگون کند. بنابراین من این پاراگراف را گرفتم و از کلود میشل (شونبرگ، آهنگساز «بینوایان») و آلن بوبلیل (ترانه سرا) پرسیدم: «می توانید برایم آوازی بنویسید درباره اینکه دارد عشق یک پدر و مادر به کودک را بهطور ناگهانی تجربه میکند؟» ترانه «ناگهان» از همین جا به وجود آمد که آنها تلاش کردند تا این احساس درونی را بیان کنند. وقتی ژان والژان میخواند که «او هرگز متعلق به من نبوده که نگهش دارم» - این یک سفر بسیار دشوار است به عالم پدر بودن، بدون آنکه حتی همسری داشته باشد، اینکه اتفاقا عاشق آن کودک شده و نخواسته او را تنها و بدون پدر و مادر رها کند. باز هم در اینجا او امتحان میشود و از این آزمون سربلند بیرون میآید.
از اینکه چقدر اشارههای سیاسی داستان به زمان ما مربوط میشود، شگفت زده شدم. ارتباط «بینوایان» را با مسایل سیاسی روز چطور میبینید؟
علاقه من به این داستان به یک لحاظ به زمان ساختن «جان آدامز» برمیگردد، چون من شیفته انقلاب آمریکا شده بودم و تحت تاثیر ارتباط بین انقلابهای آمریکا و فرانسه قرار گرفته بودم. این داستان با آنکه در فرانسه میگذرد عمیقا در DNA آمریکاییها جا خوش کرده چون بار انقلابیونی را دارد که سعی میکنند از قید یک پادشاه نادرست رها شوند که همان داستان پیدایش آمریکاست؛ داستان پیدایش این کشور که در صحنهای متفاوت میگذرد. من مدتی طولانی مشغول تصمیمگیری در این مورد بودم که آیا روی آن کار بکنم یا نه و از خودم میپرسیدم که آیا به جا است یا نه. چیزی که مرا عمیقا تکان داد این بود که دریافتم در زمانهای زندگی میکنیم که بسیاری از مردم در گوشه و کنار دنیا از بیعدالتی اقتصادی و اجتماعی آسیب میبینند و خشم عظیمی علیه نظام حاکم بر جهان وجود دارد. «بینوایان» سرود بزرگ ندارهاست. این داستانی تسکین بخش است از این لحاظ که ما به عنوان یک جمع میتوانیم علیه سیستم برپا خیزیم و آن را تغییر بدهیم و بهتر کنیم.
این داستان همچنین عمیقا با دین مرتبط است.
داستان پر است از رویدادهای تصادفی که در دنیای باورمند به وجود خدا این تصادفها معنادار هستند. برای آنکه این داستان کارآیی داشته باشد، خدا هم باید در آن حضور داشته باشد. من سعی کردم از طریق چیزهایی مثل آسمانی غیرعادی یا وجود نوری در پشت ابر یا کاغذی که به پرواز در میآید و انگار ابر را از هم میدرد، به وجود متعالی اشاره داشته باشم. من به نقاشیهای مذهبی سنتی اواخر قرون وسطی یا حتی به ترنر اشاره کردم. میخواستم به نحوی بگویم که هر باوری داشته باشید، احساس میکنید که به حال خود رها نشدهاید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.