چرا مقتولان مقاومت نکردند
سید ضیاءالدین فائق . آسیبشناس
قتل اعضای یک خانواده به دست پسری دانشجو را باید از جنبههای مختلف نگریست. در این پرونده قاتل غریبه نیست. او پدر و مادرش را با مجموعهای خاطرات و تعلقات عاطفی و ذهنی و همچنین نیازهای فعلی و آتی از میان برداشته و برادرش را نیز از پای درآورده است. برخوردی چنین شدید، بین یک نفر با سه نفر و عدم مقاومت و تقابل آنها با هم، قدری تاملبرانگیز است و این سوال را پیش رو قرار میدهد که چرا هیچیک از مقتولان نکوشیدند تا به نحوی جلوی قاتل را به سرعت بگیرند و به دفاع یا حمله بپردازند. همانطور که پیش از این نیز شاهد بودیم ورزشکاری مانند «روحاله داداشی» در برابر قاتلش مقاومتی نکرد. حقیقت این است که فردی مانند روحاله داداشی یا مقتولان این پرونده و افراد مشابه در مواجهه با دیگر افراد با تکیه بر تجربه و جایگاهشان در جامعه و رسانهها یا تکیه بر قدرت فیزیکی، ابتدا مجموعهای از رفتارهای منطقی و عقلانی و توام با فکر را تجزیه و تحلیل میکنند و به دلیل پاسخ استدلالی مغز غافلگیر میشوند اما در مقابل جوانی بیتجربه و ضعیف و فاقد هویت و موقعیت برجسته اجتماعی بدون رجوع به مغز و با واکنشی هیجانی و احساسی، دست به سلاح یا چاقو میبرد و طرف مقابلش را زمینگیر میکند. در پرونده اخیر نیز پدر، مادر و برادر در مقابل دیگر عضو خانواده غافلگیر شدند و با این فرض که ممکن نیست علی دست به چنین رفتاری بزند خود را به مرگ نزدیک کردند. در حقیقت فرد عاقل و بصیر هنگام مواجهه با بحران این پاسخ را دریافت میکند که صبور باشد و تعمق کند و نتیجه کار را بسنجد، در حالیکه فرد مهاجم که فاقد پایگاه اجتماعی است فقط به عملش توجه میکند و نتیجه برایش مهم نیست. با این پیشفرض باید بیاموزیم در هنگام هرگونه برخورد و تقابل بهترین کار دور شدن از صحنه و گریختن و برخورد نکردن است، زیرا ما قادر نیستیم و توان آن را نداریم که رفتارهای غیرمنطقی طرف مقابل را تحلیل کنیم و از پس آن برآییم. البته این تا زمانی است که فرد ناچار به دفاع نباشد چرا که گاهی شخص باید و مجبور است از جان و مال و حیثیتش دفاع کند که در این شرایط نیز بهترین ابزار، دفاع متناسب با حمله و دفع مهاجم با ابزاری است که کمترین خسارت را وارد آورد. از سویی دیگر بسیاری از کودکان، نوجوانان و جوانان هیچگاه در زمینه مواجهه با بحران آموزش نمیبینند و فقط بهعنوان شنونده، مخاطب نصایح والدین هستند در حالیکه به شدت تحت تاثیر گروه همسالان قرار دارند. وقتی نظام آموزشی چه در خانه و چه در مدرسه از این مقوله غافل است و نهادهای مکلف نیز به آن بیتوجه هستند، فرد به سراغ دوستانش میرود و در بسیاری از اوقات برای مطرح و تایید شدن و اثبات خود دست به اعمال و افعالی میزند که میتواند نتیجهای اینگونه داشته باشد. وقتی خانواده فرد را تایید نمیکند و در مقابل او قرار میگیرد، نهادهای مسوول از آموزش و پرورش گرفته تا دیگر نهادهای قانونی و پلیس نیز هیچگاه شنونده مشکلات فرد نیستند و حتی باورهای او به پاسخگویی منتهی نمیشود و مردود تلقی میشود. او در مسیری یکطرفه قرار میگیرد و در مقابل مشکلات و برخوردها و اختلافات دست به کارهای خطرناک میزند. حال آنکه با اندکی توجه و تایید، بررسی درخواستها و در نظر گرفتن شرایط روحی و روانی و اجتماعی فرزندان میتوان بسیاری از مشکلات را حل کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.