«حسن تردست» در گفتوگو با «شرق» بررسی کرد
دلایل افزایش جرایم جنسی
مطابق آمار ارایه شده از سوی معاون مبارزه با جرایم جنایی پلیس آگاهی ناجا در 9 ماهه نخست سال جاری با افزایش 2/1 درصدی تجاوز به عنف روبهرو بودهایم با توجه به اینکه ممکن است برخی قربانیان جرایم جنسی اعلام شکایت نکنند و از سویی احتمال طرح برخی شکایات واهی در این زمینه نیز وجود دارد. باوجود اعلام رسمی این رقم باز هم نمیتوان با قاطعیت درباره افزایش یا کاهش اینگونه جرایم اظهارنظر کرد. در گفتوگو با «حسن تردست»- قاضی بازنشسته دادگاه کیفری استان تهران ـ به بررسی این موضوع پرداختهایم.
آیا میتوان آمار قطعی در خصوص تجاوز به عنف ارایه داد؟
قطعا نمیتوان گفت آمار ارایه شده آمار صحیح و مطلق است چون در جرایم جنسی قربانیان از بیان اتفاقی که برایشان افتاده است به شدت وحشت دارند. قربانیان این جرایم تا پایان عمر کابوس تجاوز را با خود خواهند داشت. آنها به شدت عذاب میکشند اما چون اگر موضوع را بیان کنند از سوی جامعه و خانواده هم تحت فشار قرار میگیرند بنابراین از مطرح کردن آن پرهیز دارند. همین مساله دسترسی به آمار دقیق را بسیار مشکل و در واقع غیرممکن میکند. علاوه بر این متاسفانه دسترسی آزاد به آمار وجود ندارد و افزایش 2/1 درصدی آماری است که پلیس ایران در اختیار دارد و مراکز ذیصلاح دیگر در این خصوص اظهارنظر نکردهاند. گاهی هم دیده شده که برخی مسوولان آمار اعلام میکنند اما بعد از سوی مسوول دیگر تکذیب میشود بنابراین نمیتوان گفت قطعا این آمار درست است. آمار را باید یک مرکز مستقل که دسترسی کامل به اطلاعات داشته باشد اعلام کند تا بتوان به آن استناد کرد اما به هر حال نمیتوان با توجه به این آمار گفت که تجاوز به عنف در کشور قطعا زیاد شده است.
پس دلیل افزایش پروندههای تجاوز به عنف در پلیس آگاهی چیست؟
بالا رفتن این آمار میتواند به معنای این باشد که شکایتهای مردم بیشتر شده یعنی افراد آگاهی و اطلاع بیشتری پیدا کردهاند و میخواهند از خود دفاع کنند. آنها میخواهند از این طریق به حق خود برسند.
فکر میکنید چه اتفاقی باعث افزایش آگاهی قربانیان تجاوز به عنف و طرح شکایت از سوی آنها شده است؟
به نظر میرسد سخنرانیهای رییس قوهقضاییه در این خصوص موثر بوده است. آیتالله لاریجانی بارها تاکید کرد با مرتکبان چنین جرایمی به شدت و قاطعانه برخورد میشود و این مردم را امیدوار کرد که اگر شکایت کنند قطعا با مجرم برخورد میشود بنابراین اطمینان دادن به مردم برای برخورد با این افراد بسیار میتواند در تصمیم آنها برای شکایت موثر باشد. همچنین اطلاعرسانی رسانهها در این خصوص باعث شده تا آگاهی عمومی بسیار بالا رود. البته برخی معتقدند نباید رسانهها در این خصوص اطلاعرسانی کنند اما من با این نظر مخالفم چون مطابق قانون اساسی جراید موظف هستند مسایل مهم روز کشور را اطلاعرسانی کنند و نباید آنها را از این موضوع منع کرد. اطلاعرسانی در این خصوص به معنای تضعیف یک دستگاه نیست چرا که رسانهها هم پرونده را مطرح میکنند هم برخورد با مجرمان آن را. در واقع این کار باعث بالارفتن آگاهی عمومی و ایجاد اعتماد بیشتر بین مردم میشود.
بنابراین نه میتوان با قطعیت گفت آمار جرایم جنسی بالارفته و نه میتوان گفت پایین آمده است.
هرچند نمیتوان به آمار استناد کرد اما مشاهدات عینی در سطح جامعه نشان میدهد آمار جرمهای خشن درجه اول مثل زورگیری و جرایم جنسی بالا رفته است. در مورد جرایم جنسی باید بگویم این فقط مشکل کشور ایران نیست. تقریبا در همه کشورها آمار جرایم جنسی بالاست چراکه قبح چنین جرایمی از بین رفتهاست و همین باعث شده همه حکومتهای جهان با این مشکل مواجه باشند اما این دلیلی بر توجیه بالا رفتن چنین جرایمی در کشور ما نیست.
دلیل افزایش این جرایم در کشور ما چه میتواند باشد؟
اول اینکه مشکلات اقتصادی در کشور ما بسیار زیاد است و جوانان نمیتوانند ازدواج کنند. مطابق قانون سن شرعی 15 سال است مگر چند سال میتوان به یک جوان گفت خویشتندار باشد. امروزه جوانان 35 ساله هم نمیتوانند ازدواج کنند و از پس مشکلات اقتصادی برنمیآیند. چطور میتوان از آنها خواست که در برابر تمایلات جنسی خودشان مقاوم باشند. کشور ما یک کشور اسلامی است و بیبندوباری جنسی کشورهای غربی را نداریم که بگوییم رابطه جنسی خارج از ازدواج اشکالی ندارد بنابراین باید مشکلات اقتصادی جوانان را حل و شرایط را برای ازدواج فراهم کنیم تا کمتر با چنین جرایم دردناکی روبهرو باشیم. عامل بعدی دشواری اثبات جرایم تجاوز به عنف است. در قانون شرایطی وجود دارد که بسیار سخت است و همین باعث میشود تا گاهی در پروندهها تجاوز به عنف اتفاق بیفتد اما نتوان آن را ثابت کرد و همین باعث تجری فرد مجرم میشود. برای حل این مشکل دستگاه قضایی باید همت کند و بازپرسان زبده و کارکشته و فنی در این خصوص را تربیت کند تا بتوانند دلایل علمی بسیار قوی پیدا کنند تا حتی اگر فرد انکار کرد بتوان با دلایل علمی آن را ثابت کرد. در این خصوص در قوهقضاییه باید بیشتر کار شود.
شرایط اثبات تجاوز به عنف در قانون سخت است و شما هم به آن اشاره کردید. آیا میتوان گفت در همه پروندههای مطروحه شاکی واقعا مورد تجاوز واقع شده است. بسیاری از قضات معتقد هستند بسیاری از شکایتها خلاف واقع است.
من هم با آنها موافقم. در همه پروندهها واقعا تجاوز به عنف اتفاق نمیافتد و در واقع شاکی مورد اغفال قرار میگیرد یعنی با وعده و وعید به رابطه جنسی تن میدهد و بعد که وعدهها عملی نمیشود تصمیم به شکایت میگیرد و ادعای تجاوز را مطرح میکند. البته این برای همه پروندهها نیست اما در خصوص تجاوز به کودکان باید بگویم که تقریبا در اکثریت قریب به اتفاق آنها ادعای مطرح شده درست است. یعنی فرد قربانی که کودک است رضایتی به داشتن رابطه نداشته است. نکته دیگر اینکه برخی از قضات معتقدند در اثبات تجاوز میتوان از قاعده«درء» استفاده کرد، یعنی اینکه اگر فرد انکار کند و در اثبات جرم شبهه وجود داشته باشد به همان استناد و تجاوز به عنف را رد میکنند در حالی که این قاعده برای جرایم شخصی است یعنی اگر دو نفر به ارتکاب زنا متهم شوند میتوان به دلیل انکار آنها تبرئهشان کرد اما در تجاوز به عنف نمیتوان از این قاعده استفاده کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.