عملکرد وزیر سابق بهداشت در ترازو
گزارش یک عزل
محمدحسین نجاتی
«مرضیه وحیددستجردی» در حالی دوباره به مطب خود در خیابان «مهناز» تهران برگشت که اینبار مراجعهکنندگان وی خاطره بهتری از اولین وزیر زن جمهوریاسلامی ایران در ذهن دارند. او در کشمکشهای رسانهای با «محمود احمدینژاد» بازی رسانهای را برد و کار را به جایی رساند که سایت روزنامه «ایران» برای به حاشیه راندن شیوه انتقادبرانگیز برکناری او بنویسد: «ایشان (مرضیه وحیددستجردی) قصد انتصاب فردی را به ریاست دانشکده طب سنتی داشتند که به دلیل اتهامات امنیتی بازداشت شده و وی همان فردی است که پیش از این تمام مخالفان احمدی نژاد مدعی بودند رمال و جنگیر نفوذی در دولت است.» فارغ از همه حواشی مطرح شده طی روزهای اخیر در رابطه با عملکرد وزیر سابق بهداشت، دوران وزارت او به دلیل همزمانی با اجرای قانون هدفمندی یارانهها، اصرار دولت برای فاز دوم هدفمندی، بیپولی وزارت بهداشت به دلیل عدم تخصیص اعتبارات قانونی این وزارتخانه و مسایل ارزی موجود، دوران متلاطمی بود. عدهای معتقدند که وزیر سابق بهداشت به دلیل ناکارآمدیهای مدیریتی در مجموعه وزارت بهداشت توان مقابله با این مسایل را نداشت، برخی میگویند مشکلات به وجود آمده مصداق «خود کرده را تدبیر نیست» را برای وزارت بهداشت داشت. اما رویکرد واقعگرایانه به عملکرد اولین وزیر زن جمهوریاسلامی در وزارت بهداشت بررسی نقاط ضعف و قوت او در وزارت بهداشت است. به طوریکه شجاعت خانم وزیر در مطرح کردن مشکلات نظام سلامت در زمانی که برخي مسوولان زیر سایه مصلحتاندیشیهای سیاسی از آن سر باز میزنند، میتواند نقطه قوت و بیتوجهی به افزایش اتکا به واردات در زمینه بهداشتودرمان یکی از بزرگترین ضعفها در دوران مدیریت دستجردی باشد.
دولت احمدینژاد در دوره نهم با 12 وزیر در نیمههای راه خداحافظی کرد و در دوره دهم تا به امروز با هشت وزیر. اما هیچ کدام به اندازه اولین وزیر زن در جمهوری اسلامی صدای اعتراض نمایندگان مجلس، کارشناسان حوزه سلامت و ناظران سیاسی را در نیاورد. «مرضیه وحیددستجردی» در میدان پرهیجان درگیریهای خود با ريیس دولت کرسی وزارت را از دست داد اما برنده این بازی سیاسی شد. به حدی که یکی از سایتهای خبری با انتشار نظرسنجیای تمایل مردم برای کاندیداتوری وحیددستجردی در انتخابات ریاست جمهوری را سنجید.
خداحافظی اولین وزیر زن با دفترش در طبقه 11 ساختمان وزارتی در شهرک غرب اگرچه با اصرار بر عدم برکناری «محمدباقر لاریجانی» ريیس دانشگاه علوم پزشکی، (که در دولت نهم وحیددستجردی مشاور لاریجانی در دانشگاه علوم پزشکی بود) همراه شد، اما بیش از پیش ناشی از پر شدن کاسه صبر «محمود احمدینژاد» بود.
دستجردی در اوایل حضور خود در وزارت بهداشت، از مخالفان سر سخت هدفمندی یارانهها بود، در ادامه همزمان با گام بلند دولت برای اجرای فاز دوم هدفمندی دستجردی اجرای فاز دوم را زیانبار دانست، بعدها خانم وزیر هزینههای بالای درمان که از سوی مردم پرداخت میشود را نشانه گرفت و دلیل این مساله را عدم تزریق به موقع بودجه از دولت عنوان کرد. او نسخه دولتمردان برای ادغام آموزش پزشکی در وزارت علوم را نپذیرفت و در جواب دانشگاه علوم پزشکی ایران را در دانشگاه علوم پزشکی تهران ادغام کرد تا حیطه مدیریتی محمد باقر لاریجانی گسترده شود. خانم وزیر وقتی که احمدینژاد در شورای عالی انقلاب فرهنگی «عبدالله جاسبی» را به عنوان عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی کرد و مخالفت غیر مستقیم خود را با مدیریت دانشجو در دانشگاه آزاد نشان داد، رای خود را در هیات امنای این دانشگاه به نفع دانشجو در صندوق انداخت. او حتی زمانی که دولت از فواید تبلیغی حضور زنان در کابینه بهره میبرد در گفتوگوی مطبوعاتی عنوان کرد: «زنان وزیر نشوند، چون مردان، آنها را له و لورده میکنند!» دست آخر هم وقتی دولت در تنگنای ارز و تحریم، مخالفان و منتقدان را به هر نحوی پاسخ میداد، وزیر سابق بهداشت از تخصیص ارز برای زین اسب و خودرو لوکس و چوببستنی انتقاد کرد. همه اینها در کنار بهانهای مبنی بر وجود یکی از برادران لاریجانی در وزارت بهداشت و اصرار بر ماندگاری او در پست مدیریتیاش باعث شد تا کاسه صبر رییس دولت دهم لبریز شود و عطای وجود وزیری زن در کابینه را به لقایش ببخشد.
هدفمندی یارانهها و تریبون مجزای وزارت بهداشت
هدفمندی یارانهها ترجیعبند بسیاری از اظهارات دولتمردان تا به امروز است، نکتهای که حتی در آخرین گفتوگوی محمود احمدینژاد با مردم به چشم میآمد. اما وزیر بهداشت از ابتدا از مخالفان این طرح بود که با قول دولت مبنی بر اختصاص سه هزار میلیارد تومان در سال 90 به طب راضی شد. اما دولت در آخرین روزهای سال 90 پس از 11 ماه چشم انتظاری وزارت بهداشت برای دریافت این بودجه که میتوانست بخش زیادی از تبعات هزینهبار هدفمندی یارانهها و افزایش 800 برابری هزینه بیمارستانهای دولتی را جبران کند، تغییر کرد و این بودجه سر از وزارت راه در آورد. مسالهای که اولین چالش وزارت بهداشت وحیددستجردی با دولت شد و وزارت بهداشت یک ماه بعد در فروردین 91 اجرای فاز دوم هدفمندی یارانهها را زیانبار خواند.
درد بیدوای دارویی
مسایل ارزی در کنار سایر موانع، مشکلات متعددی را بر وزارت بهداشت تحمیل کرد. مسالهای که به گفته برخی کارشناسان برای وزارت بهداشت مصداق «خود کرده را تدبیر نیست» بود. چرا که بر اساس آمار فروش ریالی داروهای تولیدی از 11 میلیارد ریال در سال 1386 به 20 میلیارد ریال در سال 90 رسید، یعنی 80درصد افزایش داشت اما فروش داروهای وارداتی از 62 میلیارد ریال در سال 86 به 154 میلیارد ریال در سال 90 رسید که افزایش 246درصدی داشت. بر همین اساس کارشناسان حوزه سلامت و اقتصاد درمان غلبه سیاستهای واردات دارو بر سیاست تولید داخلی دارو را دلیل بر ماندن وزارت بهداشت در باتلاق کمبود دارو در کشور تحلیل میکنند.
هزینههای درمان، هر روز بیش از دیروز
مرضیه وحیددستجردی زمانی که کرسی وزارت بهداشت را از «لنکرانی» وزیر بهداشت در دولت نهم گرفت، هزینههای درمانی که از سوی مردم پرداخت میشد، 54درصد بود. اما کار به جایی رسید که پرداخت 70درصدی هزینههای درمانی از جیب مردم در سال 91 از سوی خانم وزیر عنوان شد. این اعتراف مرضیه وحیددستجردی نسبت به افزایش هزینههای درمانی مردم در شرایطی بود که میزان تورم عمومی و افزایش هزینهها، هم بیاثر نبود، اما بیتوجهی این وزارتخانه به نظارت بر مراکز بیمارستانی دولتی و خصوصی، ناتوانی در دریافت بودجههای کافی برای بیمارستانهای دولتی از سوی دولت، اعلام تعرفههای درمانی غیر واقعی و رشد زیر میزی که هیچ وقت در وزارت بهداشت کنترل نشد، باعث شد هزینههای درمانی برای مردم هر روز بیشتر از قبل شود.
پزشک خانواده بیخانواده شد
گامهای لرزان وزارت بهداشت در زمان مدیریتی «مرضیه وحیددستجردی» را به طور کامل نمیتوان به حساب او نوشت. برنامه پزشک خانواده از ابتدای برنامه سوم توسعه یعنی اوایل دهه 70 زمزمههایی را برای اجرای سراسری داشت. در دولتهای هفتم و هشتم به نتیجه نرسید، در دولت نهم «کامران باقریلنکرانی» از اجرای آن سر باز زد و در دولت دهم وقتی مرضیه وحیددستجردی خود را وزیر «پزشک خانواده» خواند و سعی در اجرای آن داشت، به بنبست اعتبارات از سوی دولت رسید و رسانهها با میدانداری سازمان نظام پزشکی کشور همه قصورات در اجرای این برنامه که در بیش از 50 کشور جهان در حال اجراست را به حساب انتقادات خود از وزیر بهداشت نوشتند. در صورتی که به گفته اعضای کمیسیون بهداشت ودرمان مجلس شورای اسلامی که دو وزیر بهداشت سابق را در ترکیب خود دارد، »اگر اعتبارات کافی از سوی دولت برای اجرای برنامه پزشک خانواده به وزارت بهداشت میرسید این برنامه در دولت دهم اجرایی میشد.
تغيير سیاستهای جمعیتی
شاید مهمترین برنامه اعلام شده از سوی نظام جمهوری اسلامی در سال 91 اجرا و اصلاح سیاستهای افزایش جمعیتی بوده و خواهد بود. به طوریکه همزمان با اعلام این سیاست کتابهای تنظیم خانواده در دانشگاهها جمعآوری شد، مراکز پژوهشی اقدام به بررسی راهکارهای افزایش جمعیت کردند، نمایندگان مجلس به دنبال وضع قوانین تشویقی فرزندآوری رفتند و سایر بخشها به نوبه خود اقدام به ارایه سیاستهای افزایش جمعیتی کردند. اما وزارت بهداشت رویکرد دیگری داشت. مرضیه وحیددستجردی در تاریخ 27 مهرماه 1391 عنوان کرد: «تنظیم خانواده از اول به زور نبود و الان هم افزایش جمعیت بر زور به مردم تحمیل نمیشود». همین اظهار نظر کافی بود تا دو روز بعد بودجه برنامه تنظیم جمعیت وزارت بهداشت به طور کامل حذف گردد.
صراحت لهجه، شجاعت در گفتار
مرضیه وحیددستجردی بیش از آنکه زنی سیاستمدار باشد، وزیر بهداشت و نیرویی متخصص بود. کارنامه سه ساله فعالیت او دارای انتقادات دیگری نیز هست. مثلا انتقاد به نحوه مدیریت آزمون دستیاری و مباحث مربوط بر تقلبها در این آزمون، ادغام دانشگاههای علوم پزشکی با صرف هزینههای بالا، اتکای بیش از حد به واردات، دستکاری در ساختار وزارت بهداشت و یا تبلیغات ظاهری یا رونمایی از درمانها و داروهایی که اثر بخشی آنها اثبات نشده بود. اما آنچه که وزیر بهداشت را از سایر وزرا، دولتمردان، زنان در ساختار مدیریت دولت متمایز میکرد، صراحت لهجه و شجاعت در گفتار بود. او نداشتن ارز دارویی، کمبود دارو و افزایش هزینههای درمانی را با وجود آنکه شاید بر اثر سوء مدیریت در وزارت بهداشت صورت گرفته بود، با مصلحت اندیشیهای سیاسی که مصادیق زیادی برای آن وجود دارد، جابه جا نکرد. او در آخرین روزهای مدیریت خود عنوان کرد: «ماندن یا رفتن برای من مهم نیست، دغدغه من سلامت مردم است.» با وجود انتقادات وارده بر مدیریت اولین وزیر زن در جمهوری اسلامی به جرات میتوان گفت که سلامت مردم دغدغه مرضیه وحیددستجردی بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.