تبرئه روزنامه «شرق» از هر سه اتهام در دادگاه مطبوعات
آفتاب همچنان از «شرق» طلوع میکند
سعید ارکانزادهیزدی
رسانههای مخالف «شرق» همان روز توقیف، تمام انرژی خود را گذاشتند و روزهای آینده به سکوت رفتند. این نوع خبررسانی برای فشار آوردن به افکار عمومی برای توقیف روزنامه بود که به نتیجه هم رسید. اما پس از آن روز، رسانههای موافق «شرق» با آرامش کار خود را پیش بردند و با چهرههای اصولگرایی در دفاع از «شرق» صحبت کردند
مدیرمسوول از صبح پنجم مهر در دادستانی بود. تا ساعت چهار عصر معطل شده بود و پس از آن، به او گفتند که قرار بازداشت با وثیقه 50 میلیون تومانی برایش صادر شده است. دادسرای فرهنگ و رسانه، بازپرس کشیک نداشت و رحمانیان باید بازداشت میشد تا روز شنبه، که دادسرا دوباره باز میشد و سند را تحویل میگرفت. او عصر روز یکشنبه، با روحیهای خوب، آزاد شد. هادی حیدری، کاریکاتوریست «شرق» صبح روز توقیف با خبرگزاری «کار» ایران مصاحبه کرده و تیتر مصاحبهاش شده بود: «رزمندگان تاج سر من هستند.» چند ساعت بعد هم یک یادداشت نوشته و در آن توضیح داده بود که خودش پسر یک رزمنده و بسیار قدردان رزمندگان است. او میگوید: «بعدازظهر روز توقیف، خبر رسید که احضار شدهام یا اینکه این خطر وجود دارد که بازداشت شوم. بچهها خیلی فشار آوردند که از روزنامه بروم. دو سه روز نیامدم اما هر لحظه آمادگی داشتم که بیایند و مرا بگیرند. مدام میگفتند احضاریه برایت فرستادهاند اما خبری از احضاریه نبود. روز یکشنبه هفته بعد، یک احضاریه برای من آمد که مربوط به اتهامات مطبوعاتیام در سال 89 بود. احضاریهای که مربوط به آن کاریکاتور بود، بعد از سه ماه، در آذرماه، به دست من رسید.» همان روز، مهدی رحمانیان تلاش میکرد که در مصاحبه با خبرگزاریها، تیزی انتقادها را بکاهد. او میگفت که اگر واقعا این طرح چنین منظوری داشته باشد اولین کسی که به آن توهین میشود خود من خواهم بود. چون بنده بهعنوان مدیر مسوول 18 ماه سابقه جبهه دارم، یعنی 18 ماه چشم بسته جنگ میرفتم. بنابراین اگر ما یک درصد هم احتمال می دادیم که چنین برداشتی از طرح بشود مطلقا این طرح را کار نمیکردیم.رسانههای مخالف «شرق» همان روز توقیف، تمام انرژی خود را گذاشتند و روزهای آینده به سکوت رفتند. این نوع خبررسانی برای فشار آوردن به افکار عمومی برای توقیف روزنامه بود که به نتیجه هم رسید. اما پس از آن روز، رسانههای موافق «شرق» با آرامش کار خود را پیش بردند و با چهرههای اصولگرایی در دفاع از «شرق» صحبت کردند که تحسین طرفداران روزنامه را برانگیخت؛ علیرضا قزوه و حسین کچوییان، از چهرههای فرهنگی و دانشگاهی کاملا اصولگرا، اعلام کردند که توقیف، برخورد مناسبی با کاریکاتور «شرق» نبوده و این کاریکاتور مصداق توهین به رزمندگان محسوب نمیشود. حبیبالله صادقی و مجید قیصری از هنرمندان انقلابی هم از توقیف «شرق» انتقاد کردند. کمال تبریزی که برخی میگفتند به صف شدن رزمندگان برای بستن سربند، در فیلم «لیلی با من است» او تصویر شده بوده نیز از اینکه «شرق» توقیف شده ابراز تاسف کرد. احمد بخشایشاردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، هم در روزهای بعد از توقیف، به سایت «عصر ایران» گفت که ندیده بیانیه علیه «شرق» را امضا کرده است: «خودم کاریکاتور را ندیدهام ولی برایم توضیح دادهاند.» سه ماه بعد، مدیرمسوول «شرق» در دادگاه مطبوعات در دفاع از روزنامه گفت که اصلا تصویری از تشکیل صف برای بستن سربند از سوی رزمندگان دیده نشده است مگر در فیلم «لیلی با من است» که فیلمی داستانی است نه مستند. رحمانیان در طول سه ماهی که روزنامه «شرق» توقیف بود، به همه همکارانش امیدواری میداد که روزنامه مدت زیادی در توقیف نخواهد ماند. حتی این ماجرا به طنزی بین اعضای تحریریه تبدیل شده بود که وقتی از هم میپرسیدند «از روزنامه چه خبر»، در پاسخ از رحمانیان نقلقول میکردند که «فضا مثبت است». رحمانیان میگوید: «از وقتی از بازداشت خارج شدم و به دیدن یکی دو نفر از مسوولان رفتم، متوجه شدم که امکان رفعتوقیف در کوتاهمدت وجود دارد. مسوولان قوهقضاییه هم برخورد خیلی خوبی داشتند و آنگونه که از دستگاه قضا انتظار میرود عادلانه برخورد کردند. در دادگاه مطبوعات هم، رییس دادگاه و هیات منصفه رفتاری عادلانه و منصفانه داشتند.»
یکی از خطراتی که توقیف ماندن طولانی «شرق» میتوانست داشته باشد، ایجاد رویهای جدید برای دیگر روزنامهها نیز بود. داوود محمدی، سردبیر «شرق» میگوید: «وقتی «شرق» توقیف شد، نوعی همدلی برای دفاع از آزادی مطبوعات به وجود آمد. همیشه خط قرمزهای مشخصی برای مطبوعات وجود داشته که همه روزنامهنگاران آن را رعایت میکردهاند. اما توقیف آخرِ «شرق» ناشی از سوءبرداشت بود و مدیران مسوول همه روزنامهها نگران بودند که این سوءبرداشتها که در هر فردی میتواند متفاوت باشد و روال روشنی هم ندارد، فضای فعالیت مطبوعاتی را بسیار محدودتر کند.» یکی از زاویههای غمانگیز توقیف مطبوعات، از دست رفتن شغل روزنامهنگاران و کارکنان روزنامه است. رحمانیان در دادگاه مطبوعات، در آخرین دفاعیات خود، خطاب به قاضی و هیات منصفه گفت: «200 خانوار از این روزنامه کسب درآمد میکنند که از هیات منصفه و دادگاه میخواهم این جانب را تبرئه کنند و اجازه انتشار دوباره روزنامه را بدهند.» درهای روزنامه شرق، در طول سه ماهی که توقیف بود، باز بود و روزنامهنگاران این روزنامه دور هم جمع میشدند. برخی از آنها در روزنامههای دیگر جذب شدند و تعدادی بیشتر، صبر کردند تا دوباره روزنامه منتشر شود. در دادگاه مطبوعات، «شرق» سه اتهام داشت که غیر از کاریکاتور روز چهارم مهر، نقلقولی از سلطانیه، نماینده ایران در آژانس انرژی اتمی و چاپ تیتر یک میلیون تومان شدن قیمت سکه طلا برخلاف دستور کمیسیون امنیت ملی، دو اتهام دیگر بود. در دادگاه مطبوعات، «شرق» از هر سه اتهام تبرئه شد. «شرق» تا به حال چهاربار توقیف شده که دلیل دو دفعه آن، انتشار کاریکاتوری بوده که توهینآمیز تلقی شده است. هادی حیدری، کاریکاتوریست روزنامه، میگوید: «ستون ثابت برای کاریکاتور روزانه، نشانه پیشرو بودن روزنامه است. کاریکاتور چون تصویری است، زودتر با آن ارتباط برقرار میشود و حساسیت روی آن هم بیشتر است. اما مشکل از کاریکاتورها نیست که بخواهیم آن را از روزنامه حذف کنیم. «شرق» دوبار هم به دلیل مطالبش توقیف شده اما نمیتوانیم بگوییم که «شرق» نباید مطلب چاپ کند چون به استناد آنها توقیف میشود.» مدیرمسوول روزنامه هم میگوید: «هر دو کاریکاتوری که منجر به توقیف «شرق» شده، در دادگاه مطبوعات تبرئه شده. لزومی ندارد که برای کمکردن خطر توقیف، کل ستون کاریکاتور را از روزنامه حذف کنیم.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.