|

تبرئه روزنامه «شرق» از هر سه اتهام در دادگاه مطبوعات

آفتاب همچنان از «شرق» طلوع می‌کند

سعید ارکان‌زاده‌یزدی

رسانه‌های مخالف «شرق» همان روز توقیف، تمام انرژی خود را گذاشتند و روزهای آینده به سکوت رفتند. این نوع خبررسانی برای فشار آوردن به افکار عمومی برای توقیف روزنامه بود که به نتیجه هم رسید. اما پس از آن روز، رسانه‌های موافق «شرق» با آرامش کار خود را پیش بردند و با چهره‌های اصولگرایی در دفاع از «شرق» صحبت کردند

صبح روز چهارشنبه، پنجم مهر، تقریبا می‌شد از فضای رسانه‌ای کشور این طور برداشت کرد که فشار سنگینی روی هیات نظارت بر مطبوعات وارد شده تا روزنامه «شرق» تعطیل شود. این فشار را هر یک از سه ضلع اصلی درگیر ماجرای کاریکاتور «چشم‌بندان» در داخل روزنامه «شرق» با سه شیوه مختلف احساس کردند. مهدی رحمانیان، مدیرمسوول «شرق» می‌گوید: «صبح از کوه برگشته بودم و پس از صبحانه، حدود ساعت 10 بود که در گفت‌وگویی تلفنی که با مدیرمسوول آفتاب‌یزد داشتم می‌گفتم که مراقب تیتر یک میلیون تومان‌شدن سکه باشد چون روزگذشته ما کار کرده بودیم و تذکر گرفته بودیم ولی او گفت ماجرای کاریکاتور روزنامه «شرق» چیست که سایت‌ها این همه سروصدا به پا کرده‌اند. بعد از او هم از دادستانی زنگ زدند و فهمیدم چه خبر شده است.» داوود محمدی، سردبیر «شرق» اما می‌گوید: «من از موضوع خبر نداشتم و کسی هم به من تلفن نزده بود. هر روز صبح معمولا سایت‌های خبری را می‌بینم، آن روز هم ساعت 10 صبح به خبرگزاری فارس که رسیدم، با انبوهی از خبرهای ضد‌«شرق» مواجه شدم و حدس زدم استارت ماجرایی زده شده است.»هادی حیدری که کاریکاتور بحث‌برانگیز را کشیده بود نیز می‌گوید: «همان شبی که کاریکاتور منتشر شد، پیامکی از سوی خبرنگاران دست‌راستی به من رسید که نوشته بود کاریکاتور روزنامه «شرق» مصداق توهین به رزمندگان است. صبح خیلی زود در اینترنت جست‌وجو کردم و دیدم غیر از دو وبلاگ که در مطلب خیلی تند و تیزی کاریکاتوریست را به صهیونیست‌ها وصل کرده بودند، کسی چیزی ننوشته بود. اما از اول صبح، باشگاه خبرنگاران جوان و خبرگزاری فارس، اخباری را علیه «شرق» گذاشتند که به سرعت در سایت‌های طرفدارشان لینک شد. خبرنگار پارلمانی روزنامه هم به من زنگ زد و گفت نماینده‌ها دارند در مجلس علیه روزنامه امضا جمع می‌کنند.» پدر هادی زنگ می‌زند و هادی پیشش می‌رود و از خانه پدر اخبار را دنبال می‌کند و بعد به دفتر روزنامه می‌رود. داستان از این لحظه به بعد، ماجرای مفصلی است که در همان روزهای اول توقیف «شرق» بارها تکرار شده است: 120 نماینده مجلس بیانیه‌ای می‌دهند که با «شرق» باید برخورد شود. وزیر ارشاد رسما اعلام می‌کند که نظرش توقیف «شرق» است و این بار هیات نظارت باید «تکلیف «شرق» را یکسره کند». رسانه‌های مخالف روزنامه «شرق» تمام توان خود را خرج می‌کنند تا اخبار بیشتری علیه این روزنامه منتشر کنند. حتی اخبار 20:30 شبکه دو تلویزیون نیز در دومین خبر خود، کاریکاتور را چند لحظه نشان می‌دهد و آن را در کنار تصویر رزمندگان جنگ تحمیلی می‌گذارد. «شرق» همان روز پنجم مهر توقیف و مهدی رحمانیان هم بازداشت شد. حدود 9 شب، خبر رسمی توقیف به روزنامه‌نگاران «شرق» رسید و مدیرمسوول هم برای چند دقیقه‌ای به روزنامه آمد و چند جمله‌ای در تحریریه صحبت کرد: «به هر حال، حساسیت‌ها روی روزنامه «شرق» زیاد بود. نتوانستند تحمل کنند و توقیف شدیم. ممنونم که در این دوسال ونیم زحمت کشیدید. اگر ماندیم که در خدمت‌تان هستیم و اگر هم نه، هر کجا هستید، موفق باشید.» رحمانیان حالا که دوباره روزنامه باز شده، می‌گوید: «آن شب، خیلی خسته بودم و اصلا نمی‌توانستم صحبت کنم اما نمی‌خواستم همکاران روزنامه فکر کنند دیگر همه چیز تمام شده یا ما ناامید شده‌ایم.»

مدیرمسوول از صبح پنجم مهر در دادستانی بود. تا ساعت چهار عصر معطل شده بود و پس از آن، به او گفتند که قرار بازداشت با وثیقه 50 میلیون تومانی برایش صادر شده است. دادسرای فرهنگ و رسانه، بازپرس کشیک نداشت و رحمانیان باید بازداشت می‌شد تا روز شنبه، که دادسرا دوباره باز می‌شد و سند را تحویل می‌گرفت. او عصر روز یکشنبه، با روحیه‌ای خوب، آزاد شد. هادی حیدری، کاریکاتوریست «شرق» صبح روز توقیف با خبرگزاری «کار» ایران مصاحبه کرده و تیتر مصاحبه‌اش شده بود: «رزمندگان تاج سر من هستند.» چند ساعت بعد هم یک یادداشت نوشته و در آن توضیح داده بود که خودش پسر یک رزمنده و بسیار قدردان رزمندگان است. او می‌گوید: «بعدازظهر روز توقیف، خبر رسید که احضار شده‌ام یا اینکه این خطر وجود دارد که بازداشت شوم. بچه‌ها خیلی فشار آوردند که از روزنامه بروم. دو سه روز نیامدم اما هر لحظه آمادگی داشتم که بیایند و مرا بگیرند. مدام می‌گفتند احضاریه برایت فرستاده‌اند اما خبری از احضاریه نبود. روز یکشنبه هفته بعد، یک احضاریه برای من آمد که مربوط به اتهامات مطبوعاتی‌ام در سال 89 بود. احضاریه‌ای که مربوط به آن کاریکاتور بود، بعد از سه ماه، در آذرماه، به دست من رسید.» همان روز، مهدی رحمانیان تلاش می‌کرد که در مصاحبه با خبرگزاری‌ها، تیزی انتقادها را بکاهد. او می‌گفت که اگر واقعا این طرح چنین منظوری داشته باشد اولین کسی که به آن توهین می‌شود خود من خواهم بود. چون بنده به‌عنوان مدیر مسوول 18 ماه سابقه جبهه دارم، یعنی 18 ماه چشم بسته جنگ می‌رفتم. بنابراین اگر ما یک درصد هم احتمال می دادیم که چنین برداشتی از طرح بشود مطلقا این طرح را کار نمی‌کردیم.رسانه‌های مخالف «شرق» همان روز توقیف، تمام انرژی خود را گذاشتند و روزهای آینده به سکوت رفتند. این نوع خبررسانی برای فشار آوردن به افکار عمومی برای توقیف روزنامه بود که به نتیجه هم رسید. اما پس از آن روز، رسانه‌های موافق «شرق» با آرامش کار خود را پیش بردند و با چهره‌های اصولگرایی در دفاع از «شرق» صحبت کردند که تحسین طرفداران روزنامه را برانگیخت؛ علیرضا قزوه و حسین کچوییان، از چهره‌های فرهنگی و دانشگاهی کاملا اصولگرا، اعلام کردند که توقیف، برخورد مناسبی با کاریکاتور «شرق» نبوده و این کاریکاتور مصداق توهین به رزمندگان محسوب نمی‌شود. حبیب‌الله صادقی و مجید قیصری از هنرمندان انقلابی هم از توقیف «شرق» انتقاد کردند. کمال تبریزی که برخی می‌گفتند به صف شدن رزمندگان برای بستن سربند، در فیلم «لیلی با من است» او تصویر شده بوده نیز از اینکه «شرق» توقیف شده ابراز تاسف کرد. احمد بخشایش‌اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، هم در روزهای بعد از توقیف، به سایت «عصر ایران» گفت که ندیده بیانیه علیه «شرق» را امضا کرده است: «خودم کاریکاتور را ندیده‌ام ولی برایم توضیح داده‌اند.» سه ماه بعد، مدیرمسوول «شرق» در دادگاه مطبوعات در دفاع از روزنامه گفت که اصلا تصویری از تشکیل صف برای بستن سربند از سوی رزمندگان دیده نشده است مگر در فیلم «لیلی با من است» که فیلمی داستانی است نه مستند. رحمانیان در طول سه ماهی که روزنامه «شرق» توقیف بود، به همه همکارانش امیدواری می‌داد که روزنامه مدت زیادی در توقیف نخواهد ماند. حتی این ماجرا به طنزی بین اعضای تحریریه تبدیل شده بود که وقتی از هم می‌پرسیدند «از روزنامه چه خبر»، در پاسخ از رحمانیان نقل‌قول می‌کردند که «فضا مثبت است». رحمانیان می‌گوید: «از وقتی از بازداشت خارج شدم و به دیدن یکی دو نفر از مسوولان رفتم، متوجه شدم که امکان رفع‌توقیف در کوتاه‌مدت وجود دارد. مسوولان قوه‌قضاییه هم برخورد خیلی خوبی داشتند و آن‌گونه که از دستگاه قضا انتظار می‌رود عادلانه برخورد کردند. در دادگاه مطبوعات هم، رییس دادگاه و هیات منصفه رفتاری عادلانه و منصفانه داشتند.»

یکی از خطراتی که توقیف ماندن طولانی «شرق» می‌توانست داشته باشد، ایجاد رویه‌ای جدید برای دیگر روزنامه‌ها نیز بود. داوود محمدی، سردبیر «شرق» می‌گوید: «وقتی «شرق» توقیف شد، نوعی همدلی برای دفاع از آزادی مطبوعات به وجود آمد. همیشه خط قرمزهای مشخصی برای مطبوعات وجود داشته که همه روزنامه‌نگاران آن را رعایت می‌کرده‌اند. اما توقیف آخرِ «شرق» ناشی از سوءبرداشت بود و مدیران مسوول همه روزنامه‌ها نگران بودند که این سوءبرداشت‌ها که در هر فردی می‌تواند متفاوت باشد و روال روشنی هم ندارد، فضای فعالیت مطبوعاتی را بسیار محدودتر کند.» یکی از زاویه‌های غم‌انگیز توقیف مطبوعات، از دست رفتن شغل روزنامه‌نگاران و کارکنان روزنامه است. رحمانیان در دادگاه مطبوعات، در آخرین دفاعیات خود، خطاب به قاضی و هیات منصفه گفت: «200 خانوار از این روزنامه کسب درآمد می‌کنند که از هیات منصفه و دادگاه می‌خواهم این جانب را تبرئه کنند و اجازه انتشار دوباره روزنامه را بدهند.» درهای روزنامه شرق، در طول سه ماهی که توقیف بود، باز بود و روزنامه‌نگاران این روزنامه دور هم جمع می‌شدند. برخی از آنها در روزنامه‌های دیگر جذب شدند و تعدادی بیشتر، صبر کردند تا دوباره روزنامه منتشر شود. در دادگاه مطبوعات، «شرق» سه اتهام داشت که غیر از کاریکاتور روز چهارم مهر، نقل‌قولی از سلطانیه، نماینده ایران در آژانس انرژی اتمی و چاپ تیتر یک میلیون تومان شدن قیمت سکه طلا برخلاف دستور کمیسیون امنیت ملی، دو اتهام دیگر بود. در دادگاه مطبوعات، «شرق» از هر سه اتهام تبرئه شد. «شرق» تا به حال چهاربار توقیف شده که دلیل دو دفعه آن، انتشار کاریکاتوری بوده که توهین‌آمیز تلقی شده است. هادی حیدری، کاریکاتوریست روزنامه، می‌گوید: «ستون ثابت برای کاریکاتور روزانه، نشانه پیشرو بودن روزنامه است. کاریکاتور چون تصویری است، زودتر با آن ارتباط برقرار می‌شود و حساسیت روی آن هم بیشتر است. اما مشکل از کاریکاتورها نیست که بخواهیم آن را از روزنامه حذف کنیم. «شرق» دوبار هم به دلیل مطالبش توقیف شده اما نمی‌توانیم بگوییم که «شرق» نباید مطلب چاپ کند چون به استناد آنها توقیف می‌شود.» مدیرمسوول روزنامه هم می‌گوید: «هر دو کاریکاتوری که منجر به توقیف «شرق» شده، در دادگاه مطبوعات تبرئه شده. لزومی ندارد که برای کم‌کردن خطر توقیف، کل ستون کاریکاتور را از روزنامه حذف کنیم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.