ترامپ و تناقض بزرگ

نیروانا مهرآیین . کارشناس ارشد جنگ و مخاصمات

دونالد ترامپ در گفت‌وگو با شبکه فاکس‌نیوز، با اشاره به احتمال حمله به منطقه کوه کلنگ (Pickaxe Mountain)، گفته است ممکن است آمریکا ناچار به هدف قراردادن این منطقه شود، اما مذاکره را ترجیح می‌دهد؛ زیرا نمی‌خواهد جان انسان‌ها به خطر بیفتد. این سخنان در حالی مطرح می‌شود که اقدام نظامی در میانه مذاکرات، خود یکی از مهم‌ترین عوامل بی‌اعتمادی و تشدید تنش است. پرسش روشن از رئیس‌جمهور آمریکاست: اگر جان انسان‌ها برای شما اهمیت دارد، چرا در شرایطی که مسیر مذاکره هنوز وجود داشت، از گزینه نظامی استفاده شد؟ نمی‌توان هم‌زمان از صلح سخن گفت و با تهدید به حمله، امنیت مردم و ثبات یک منطقه را در معرض خطر قرار داد.

منتقدان ترامپ فقط در خارج از آمریکا نیستند
این سیاست حتی در داخل آمریکا نیز با مخالفت جدی روبه‌رو شده است. توماس مَسی و رند پال، دو چهره جمهوری‌خواه، از منتقدان مداخله نظامی و گسترش جنگ هستند. رو خانا، نماینده دموکرات کنگره، نیز در کنار مَسی برای محدودکردن اختیارات جنگی رئیس‌جمهور تلاش کرده است. تاکر کارلسون، مفسر محافظه‌کار و از حامیان سابق ترامپ، از منتقدان سرسخت حمله به ایران بوده و مارجری تیلور گرین، نماینده پیشین جمهوری‌خواه، نیز با سیاست‌های جنگ‌طلبانه دولت مخالفت کرده است. این مواضع نشان می‌دهد که نگرانی درباره ورود آمریکا به یک جنگ تازه، محدود به مخالفان سنتی ترامپ نیست؛ بلکه در میان بخشی از جامعه سیاسی آمریکا نیز این پرسش وجود دارد که چرا باید منابع مالی و انسانی این کشور بار دیگر صرف یک درگیری نظامی شود.

انرژی هسته‌ای حق علمی و توسعه‌ای کشورهاست
در این میان، باید میان انرژی هسته‌ای و سلاح هسته‌ای تفاوت قائل شد. فناوری هسته‌ای فقط برای تولید بمب اتمی نیست؛ تولید برق، درمان سرطان، پزشکی هسته‌ای، کشاورزی، صنعت و تحقیقات علمی از کاربردهای مهم آن به شمار می‌روند. ایران نیز مانند سایر اعضای پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، بر اساس ماده چهارم این پیمان، حق استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای را دارد؛ البته این حق باید در چارچوب تعهدات بین‌المللی و نظارت‌های پادمانی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعمال شود. بنابراین، مخالفت با ساخت سلاح هسته‌ای نباید به ابزاری برای محروم‌کردن کشورها از دانش، فناوری و کاربردهای صلح‌آمیز هسته‌ای تبدیل شود.

چرا معیار هسته‌ای برای غرب و شرق متفاوت است؟
پرسش مهم‌تر این است که چرا آمریکا، انگلیس و فرانسه و دیگر قدرت‌های هسته‌ای می‌توانند زرادخانه‌های اتمی خود را حفظ کنند، اما درباره دیگر کشورها با ادبیات تهدید و محرومیت سخن گفته می‌شود؟ چرا امنیت هسته‌ای برای قدرت‌های بزرگ یک امتیاز تلقی می‌شود، اما برای دیگران یک نگرانی امنیتی؟ البته حق استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای با حق داشتن سلاح اتمی متفاوت است و نباید این دو را با یکدیگر اشتباه گرفت. با این حال، اگر هدف واقعا جهانی عاری از سلاح هسته‌ای است، این هدف باید شامل تمام قدرت‌های اتمی باشد. ماده ششم پیمان NPT نیز قدرت‌های هسته‌ای را به مذاکره با حسن نیت برای خلع سلاح هسته‌ای متعهد می‌کند. نمی‌توان از دیگران اجرای تعهدات را مطالبه کرد، اما مسئولیت خود را نادیده گرفت.

صلح با معیار دوگانه امکان‌پذیر نیست
ترامپ باید بداند که قدرت نظامی، جایگزین مشروعیت سیاسی و دیپلماسی نمی‌شود. حمله به تأسیسات هسته‌ای، علاوه بر پیامدهای انسانی و زیست‌محیطی احتمالی، می‌تواند مذاکرات را دشوارتر و بحران منطقه‌ای را گسترده‌تر کند. اگر نگرانی آمریکا واقعا جلوگیری از دستیابی به سلاح هسته‌ای است، راه منطقی آن توافق قابل راستی‌آزمایی، نظارت بین‌المللی، تضمین‌های متقابل و پایبندی همه طرف‌ها به تعهداتشان است؛ نه تهدید به بمباران و تحمیل خواسته‌ها. مسئله این نیست که چه کسی قدرت بیشتری برای حمله دارد؛ مسئله این است که چه کسی به قواعد بین‌المللی، حقوق ملت‌ها و ضرورت حفظ جان انسان‌ها پایبند می‌ماند. رئیس‌جمهوری که از صلح سخن می‌گوید، باید پیش از هر چیز در رفتار خود به آن وفادار باشد. صلح را نمی‌توان با بمب و تهدید مطالبه کرد و عدالت را نمی‌توان با معیارهای دوگانه تعریف کرد.