تهران ۳۱ پله سقوط کرد حکمرانی ۱۰ از ۱۰۰
گزارش تازه «شاخص شهرهای جهانی ۲۰۲۶» آکسفورد اکونومیکس، تهران را در رتبه ۴۵۹ میان هزار شهر جهان قرار داده است. تهران در نسخه سال ۲۰۲۵ این گزارش، رتبه ۴۲۸ را داشت و در فاصله یک سال، ۳۱ پله پایین رفته است. امتیاز کلی تهران در گزارش جدید، ۴۳ از ۱۰۰ است، اما فاصله میان پنج شاخص اصلی تصویر دقیق‌تری از وضعیت پایتخت نشان می‌دهد. اقتصاد تهران ۵۱ امتیاز گرفته است. سرمایه انسانی ۵۸.۹ است. کیفیت زندگی ۴۸.۵ امتیاز دارد. محیط زیست به ۴۰.۸ رسیده و پایین‌ترین نمره تهران، به حکمرانی اختصاص دارد؛ فقط ۱۰ از ۱۰۰.
به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
شرق: گزارش تازه «شاخص شهرهای جهانی ۲۰۲۶» آکسفورد اکونومیکس، تهران را در رتبه ۴۵۹ میان هزار شهر جهان قرار داده است. تهران در نسخه سال ۲۰۲۵ این گزارش، رتبه ۴۲۸ را داشت و در فاصله یک سال، ۳۱ پله پایین رفته است. امتیاز کلی تهران در گزارش جدید، ۴۳ از ۱۰۰ است، اما فاصله میان پنج شاخص اصلی تصویر دقیق‌تری از وضعیت پایتخت نشان می‌دهد. اقتصاد تهران ۵۱ امتیاز گرفته است. سرمایه انسانی ۵۸.۹ است. کیفیت زندگی ۴۸.۵ امتیاز دارد. محیط زیست به ۴۰.۸ رسیده و پایین‌ترین نمره تهران، به حکمرانی اختصاص دارد؛ فقط ۱۰ از ۱۰۰.
مهدی اقراریان، عضو شورای اسلامی شهر تهران، در گفت‌وگو با «شرق»، با اشاره به این گزارش گفت: «یکی از موضوعاتی که امروز مطرح شد، افت رتبه تهران در گزارش ۲۰۲۶ آکسفورد اکونومیکس بود. تهران در این رتبه‌بندی در جایگاه ۴۵۹ میان هزار شهر جهان قرار گرفته و نسبت به سال ۲۰۲۵ حدود ۳۱ پله افت کرده است».
او پس از بررسی جزئیات این گزارش، بیش از هر چیز بر نمره تهران در شاخص حکمرانی دست گذاشت و گفت: «شاخص‌ها در این گزارش از ۱۰۰ محاسبه شده و تهران در حوزه حکمرانی نمره ۱۰ گرفته است. این عدد به نظر من یک عارضه جدی را نشان می‌دهد و باید درباره دلایل آن بحث کرد».
نمره ۱۰ را البته نمی‌توان به‌تنهایی نمره شهرداری تهران دانست. آکسفورد اکونومیکس در بخش حکمرانی فقط عملکرد مدیریت محلی را نمی‌سنجد و متغیرهایی مانند ثبات سیاسی و نهادی و کیفیت مقررات و حاکمیت قانون و اثربخشی دولت و محیط کسب‌وکار را نیز در محاسبات خود وارد می‌کند. بخشی از این متغیرها در سطح ملی تعیین می‌شوند و خارج از اختیار شهرداری قرار دارند. اقراریان نیز تأکید دارد وضعیت حکمرانی تهران را نمی‌توان فقط به شهرداری نسبت داد، اما معتقد است بخشی از مسئله به شیوه اداره شهر بازمی‌گردد. او گفت: «من پیش از این مفهومی را با عنوان حکمرانی نمایشی مطرح کرده‌ام. این مفهوم در ادبیات جهانی هم وجود دارد و بخشی از مطالعات آن از تجربه شهرداری‌ها و مدیریت شهرها آمده است. وقتی این مطالعات را بررسی کردم، دیدم بخشی از نشانه‌های آن به مشکلاتی که امروز در کشور و مدیریت شهری داریم نزدیک است».
سرمایه انسانی ۵۸.۹، حکمرانی ۱۰
یکی از فاصله‌های درخور توجه در گزارش ۲۰۲۶، میان نمره سرمایه انسانی و حکمرانی تهران دیده می‌شود. سرمایه انسانی با امتیاز ۵۸.۹ بهترین نمره تهران در میان پنج حوزه اصلی این شاخص است. آکسفورد اکونومیکس در این بخش عواملی مانند سطح تحصیلات و وضعیت نیروی کار و کیفیت دانشگاه‌ها و مهارت نیروی انسانی و توان شهر برای جذب و نگهداشت نیروهای متخصص را بررسی می‌کند.
اقراریان این فاصله را یکی از بخش‌های مهم گزارش می‌داند و گفت: «آنچه برای من در این گزارش تلخ بود، فاصله میان ظرفیت انسانی تهران و نمره حکمرانی است. امتیاز تهران در حوزه ظرفیت‌های انسانی بالای ۵۰ است. عدد دقیق آن را باید دوباره بررسی کرد، اما این داده نشان می‌دهد تهران از نظر نیروی دارای دانش و تجربه و شناخت با کمبود جدی روبه‌رو نیست. سؤال این است که چرا شهری با چنین ظرفیتی در شاخص حکمرانی نمره ۱۰ از ۱۰۰ می‌گیرد؟». عدد دقیق شاخص سرمایه انسانی در گزارش آکسفورد اکونومیکس ۵۸.۹ از ۱۰۰ است؛ یعنی فاصله میان این دو شاخص به حدود ۴۹ امتیاز می‌رسد. اقراریان پاسخ این فاصله را در نحوه استفاده از ظرفیت موجود در شهر جست‌وجو می‌کند. او گفت: «نخبگان و کسانی که می‌توانند در اداره شهر تأثیرگذار باشند و برای مسائل تهران حرف و ایده دارند، یا شنیده نمی‌شوند یا به دیدگاه آنها توجه کافی نمی‌شود».
اقراریان این موضوع را به تجربه خود در دوره ششم شورای شهر نیز مرتبط دانست و گفت: «تجربه زیسته من در این پنج سال این بوده که وقتی ما به‌‌عنوان منتقد عملکرد آقای دکتر زاکانی نکته یا مسئله‌ای را مطرح کردیم، در مواردی با واکنش‌های تند روبه‌رو شدیم. در فضای مجازی هم شاهد تخریب افرادی بودیم که مشخص نبود چه کسانی هستند و چرا به‌جای پاسخ به نقد، وارد پروژه تخریب می‌شوند».
اقراریان: ریل توسعه تهران غلط است
این عضو شورای شهر مسئله حکمرانی تهران را محدود به مدیریت فعلی نمی‌داند. به اعتقاد او بخشی از مشکلات امروز تهران حاصل الگویی است که طی سال‌ها در توسعه پایتخت شکل گرفته و همچنان ادامه دارد.
اقراریان گفت: «ریل‌گذاری توسعه شهر تهران غلط است. این مسیر از گذشته آغاز شده و همچنان در همان ریل حرکت می‌کنیم. افزایش تراکم و آنچه من از آن با عنوان حلقه معیوب شهرفروشی یاد می‌کنم، نمونه‌ای از همین مسئله است». او افزود: «بحث این نیست که همه مشکلات امروز تهران محصول یک دوره مدیریت شهری است؛ مسئله این است که آیا الگوی قبلی اصلاح شده یا همچنان ادامه پیدا کرده است. ما باید ببینیم مدیریت شهری برای تغییر این مسیر چه کرده است». در گزارش آکسفورد اکونومیکس، وضعیت تهران فقط در بخش حکمرانی ضعیف نیست؛ کیفیت زندگی در پایتخت ۴۸.۵ از ۱۰۰ امتیاز گرفته است. در این شاخص، عواملی مانند نابرابری درآمدی و درآمد سرانه و هزینه مسکن و امید به زندگی و جرم و دسترسی به امکانات فرهنگی و تفریحی بررسی می‌شود. بخشی از این متغیرها خارج از اختیار مستقیم شهرداری قرار دارد، اما مسکن و دسترسی به خدمات شهری و کیفیت فضای عمومی و امکانات فرهنگی و تفریحی از حوزه‌هایی هستند که سیاست‌های شهری می‌تواند بر آنها اثر بگذارد.
کیفیت زندگی زیر ۵۰
عدد ۴۸.۵ به‌تنهایی توضیح نمی‌دهد کدام عامل بیشترین سهم را در پایین‌آمدن امتیاز تهران داشته است، اما نشان می‌دهد پایتخت در مجموعه شاخص‌هایی که تجربه زندگی روزمره شهروندان را شکل می‌دهند، حتی به امتیاز ۵۰ هم نرسیده است. وضعیت محیط زیست نیز بهتر نیست؛ تهران در این حوزه ۴۰.۸ از ۱۰۰ امتیاز گرفته است. در محاسبه این شاخص فقط آلودگی هوا مطرح نیست و عواملی مانند کیفیت هوا و دسترسی به فضای سبز و مخاطرات اقلیمی و میزان انتشار آلاینده‌ها و تاب‌آوری محیطی نیز بررسی می‌شوند. تهران در گزارش سال ۲۰۲۵ نیز در شاخص محیط زیست در رتبه ۹۰۴ میان هزار شهر قرار داشت. در مقابل، اقتصاد تهران با امتیاز ۵۱ و سرمایه انسانی با ۵۸.۹ همچنان بالاتر از دیگر بخش‌ها ایستاده‌اند. همین تفاوت است که پرسش درباره نحوه اداره شهر را برجسته‌تر می‌کند؛ شهری که از نظر منابع انسانی و وزن اقتصادی همچنان ظرفیت قابل توجهی دارد، چرا در حکمرانی تا نمره ۱۰ پایین آمده است؟
اقراریان اصلاح نظام حکمرانی تهران را یکی از ضرورت‌های مدیریت پایتخت دانست و گفت: «رسانه‌ها، استادان دانشگاه و نخبگان حوزه مدیریت شهری باید درباره این مسئله بیشتر صحبت کنند. شهر به فضای نقد و گفت‌وگو نیاز دارد و نباید با برخوردهای رادیکال جلوی این فضا را گرفت».
نمره‌ای که فقط یک عدد نیست
آکسفورد اکونومیکس هزار شهر را براساس پنج حوزه اقتصاد و سرمایه انسانی و کیفیت زندگی و محیط زیست و حکمرانی ارزیابی می‌کند. امتیاز هر بخش از صفر تا ۱۰۰ محاسبه می‌شود و این مؤسسه می‌گوید هدف شاخص فقط تنظیم یک جدول رتبه‌بندی نیست، بلکه قرار است نقاط قوت و ضعف شهرها و مسیر آینده آنها را نشان دهد.
از این زاویه افت تهران از رتبه ۴۲۸ به ۴۵۹ فقط جابه‌جایی در یک جدول جهانی نیست. پایتخت در حالی ۳۱ پله عقب رفته که بهترین نمره‌اش ۵۸.۹ در سرمایه انسانی است و در دو حوزه‌ای که مستقیما با تجربه اداره و زیست در شهر پیوند دارند اعداد به شکل محسوسی پایین‌ترند؛ کیفیت زندگی ۴۸.۵ و حکمرانی ۱۰ از ۱۰۰.
اقراریان نیز معتقد است این عدد می‌تواند نقطه شروع بحث گسترده‌تری درباره اداره تهران باشد. بحثی که به گفته او نباید به یک دوره مدیریت شهری محدود شود اما باید روشن کند مدیریت فعلی برای تغییر مسیر گذشته چه کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
