تهران از دریچه تاریخ، فرهنگ و گردشگری در ویژه‌نامه «نیم‌روز»

ویژه‌نامه تهرانِ نشریه «نیم‌روز» با عنوان روی جلد «تهران، شهری از میان تاریخ»، به مناسبت روز و هفته بزرگداشت تهران منتشر شد. این شماره دوگانه، در ۱۸۴ صفحه، مجموعه‌ای از یادداشت‌ها، گفتارها و پژوهش‌ها درباره پیشینه تاریخی، میراث فرهنگی، معماری، زندگی شهری و توانمندی‌های گردشگری پایتخت را دربر می‌گیرد.

شماره‌های ۸۸ و ۸۹ «نیم‌روز»، با تاریخ رسمی انتشار ۳۱ شهریور ۱۴۰۵، به صاحب‌امتیازی و مدیرمسئولی محمدجواد حق‌شناس، می‌کوشد تصویری چندوجهی از تهران ارائه کند؛ شهری که شناخت آن، فراتر از جایگاه سیاسی و اداری، نیازمند بازخوانی محله‌ها، بناها، نهادهای فرهنگی و خاطرات مردم است.

سرمقاله این ویژه‌نامه با عنوان «تهران؛ از شهر تاریخی تا شهری به سوی آینده»، به قلم محمدجواد حق‌شناس، مرور تحولات تاریخی پایتخت را به پرسش‌های امروز درباره حکمرانی شهری، کیفیت زندگی، پاسداشت میراث و مشارکت شهروندان پیوند می‌دهد. «قطب نوظهور گردشگری فرهنگی، طبیعی و سلامت» از انوشیروان محسنی بندپی، «تهران، شهری از میان تاریخ» از محمدصادق معتمدیان و «تهران؛ پایتختی که از خودش جا مانده است» از علی طلوعی، از دیگر مطالب آغازین این شماره‌اند.

دامنه موضوع‌های ویژه‌نامه از یافته‌های باستان‌شناسی و پیشینه زیست انسانی در تهران تا معماری قاجاری، موزه‌ها، میراث صنعتی و شیوه‌های زندگی شهری امتداد دارد. تاریخ شکل‌گیری موزه در تهران، بقایای سازه‌ای قاجاری در ضلع جنوبی کاخ گلستان، زبان معماری برج طغرل و تاریخ کارخانه سیمان ری، در کنار مطالبی درباره سعدآباد، موزه برادران امیدوار و دگرگونی آموزش هنر، بخش‌هایی از این مجموعه را تشکیل می‌دهند.

نام‌گذاری شهری و حافظه فرهنگی نیز در این شماره جایگاهی مستقل دارد. یادداشت «دو سال تا خیابان شجریان» روایتی از تجربه نام‌گذاری شهری است. مطالبی درباره امامزاده صالح تجریش، شیشه‌گری سنتی، توچال و حوضه‌های آبگیر پیرامون آن، فروش و بازاریابی و جایگاه تهران در گردشگری، گستره دیگری از موضوع‌های ویژه‌نامه را نشان می‌دهد.

پرونده ویژه «باغ لاله‌زار» بخش مفصلی از این شماره را به خود اختصاص داده است. این پرونده با روایت «باغ لاله‌زار؛ از پایداری تا زوال» آغاز می‌شود و سپس به مکان‌ها و بناهایی چون مجمع‌الوحوش ناصری، فروشگاه تهران ـ توکو، ساختمان پستخانه، عمارت معین‌التجار بوشهری، مطبعه فاروس، سینماهای بالاخانه آن، استودیو درام کرمانشاهی، سینما ایران، سینما تابان، سینما ونوس، مسجد بزرگ لاله‌زار، خانه عزیزالسلطان و ساختمان سینگر می‌پردازد. کنار هم قرارگرفتن این روایت‌ها، امکان شناخت لاله‌زار را در پیوند با تاریخ فرهنگ، هنر، تجارت و زندگی شهری فراهم می‌کند.

این شماره میزبان نوشته‌ها و گفتارهایی از محمداسماعیل اسمعیلی جلودار، حمید امان‌اللهی، حسین امین افشار، سیما حدادی، محمدجواد حق‌شناس، امیر خانی فیجانی، روح‌الله رحمانی، مرتضی رحیم‌نواز، علی طلوعی، مهدی عسکری، علی قمی اویلی، انوشیروان محسنی بندپی، احسان محمدحسینی، امید مستوفی‌راد، محمدصادق معتمدیان، نجیبه موسوی حصار، ندا مهیار، جبرئیل نوکنده، زینب نیک‌نفس کنونی، آزاده نیکوئی، حمید وکیل‌باشی، علی هژبری و عبدالمهدی همت‌پور است.

اهمیت انتشار این مجموعه در گردآوردن نگاه‌های گوناگون به تهران و پیوند دادن شناخت گذشته با نیازهای امروز شهر است. توجه هم‌زمان به میراث تاریخی، فرهنگ و هنر، طبیعت و گردشگری، فرصتی فراهم می‌کند تا پایتخت نه صرفاً به‌عنوان کلان‌شهری پرجمعیت، بلکه همچون پهنه‌ای فرهنگی و مقصدی برای شناخت تاریخ و زندگی ایرانی بازخوانی شود.