از بن‌بست تا گشایش؟

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

نشست دو روزه وزرای خارجه کشورهای عضو بریکس که از روز پنجشنبه (۲۴ اردیبهشت) به میزبانی هند در دهلی نو آغاز شده بود، در حالی وارد دومین روز خود می‌شود که انتظار می‌رود این اجلاس پس از فراز و فرودهای فراوان سرانجام به بیانیه پایانی ختم شود.

به گزارش خبرنگار اعزامی شرق به دهلی نو، روز نخست این اجلاس با تنش آشکار میان دو عضو کلیدی این بلوک یعنی ایران و امارات متحده عربی همراه بود. منابع مطلع از جزئیات جلسه پشت درب بسته  گفتند که این درگیری لفظی پس از آن شعله‌ور شد که نماینده امارات در سخنان خود به طور خاص به ایران اشاره کرد و خواستار محکومیت اقدامات تهران شد.

در مقابل، طرف ایرانی که پیش از آن برای «حفظ وحدت» از ذکر نام امارات در سخنرانی اصلی خود خودداری کرده بود، درخواست پاسخگویی کرد. عراقچی با استناد به اسناد و گزارش‌های تازه، نماینده امارات را مستقیما خطاب قرار داد و اعلام کرد: «امارات با ارائه پایگاه‌های نظامی، حریم هوایی و تسهیلات اطلاعاتی خود به آمریکا و اسرائیل، شریک فعال در تجاوز علیه ایران بوده است».

این تنش که به درخواست لاوروف، وزیر خارجه روسیه و مداخله مستقیم همتای آفریقای جنوبی فروکش کرد، فورا گمانه‌زنی‌ها درباره صدور بیانیه پایانی را تحت‌الشعاع قرار داد. کارشناسان سیاسی احتمال خروج این نشست بدون صدور بیانیه (همانند نشست اخیر معاونان وزیران خارجه در ماه آوریل) را قوت بخشیدند.

با این حال، ساعات پایانی روز نخست و به ویژه رایزنی‌های فشرده در دومین روز نشست (جمعه ۲۵ اردیبهشت)، تصویر دیگری را ترسیم کرده است. هند که ریاست دوره‌ای امسال بریکس را بر عهده دارد و خواهان برگزاری اجلاسی موفق و نمایش وحدت در آستانه نشست سران است، با تمام توان وارد عمل شده است. سوبرامانیام جایشانکار، وزیر خارجه هند، با حفظ موضعی بی‌طرف، بر نگرانی‌های مشترک همه اعضا مانند تهدید امنیت دریانوردی در تنگه هرمز، اختلال در زنجیره انرژی و لزوم احترام به حاکمیت ملی تاکید کرده است.

تحلیلگران ساکن در دهلی نو به خبرنگار ما می‌گویند: «گر چه خواسته اصلی ایران (محکومیت صریح آمریکا و اسرائیل) و خواسته امارات (محکومیت حملات به زیرساخت‌های انرژی) در تضاد است، اما دو طرف به این درک رسیده‌اند که ناکامی در صدور بیانیه، به‌طور همزمان اقتدار بریکس و اعتبار دیپلماتیک هر دو کشور را خدشه‌دار خواهد کرد».

بر این اساس، انتظار می‌رود بیانیه نهایی اجلاس که احتمالا ساعاتی دیگر منتشر می‌شود، با رویکردی آینده‌نگرانه و با محوریت «چندجانبه‌گرایی اصلاح‌شده»، ضمن تأکید بر اصول کلی حقوق بین‌الملل، بر ضرورت عدم توسل به زور و حل و فصل مسائل از طریق گفت‌وگو تأکید کند؛ زبانی که هر چند ممکن است کم‌رنگ‌تر از خواسته اولیه ایران باشد، اما به مثابه یک دستاورد در فضای پرتنش کنونی ارزیابی می‌شود.